โดนหมิ่นประมาท ฟ้องแพ่งเรียกค่าเสียหายได้ไหม? ต่างจากคดีอาญาอย่างไร

เมื่อถูกใส่ร้ายหรือกล่าวหาจนเสียชื่อเสียง หลายคนคิดถึงแต่การแจ้งความดำเนินคดีอาญา แต่ความจริงยังมีอีกช่องทางหนึ่งคือการหมิ่นประมาทฟ้องแพ่งเพื่อเรียกค่าเสียหายเป็นตัวเงิน ซึ่งใช้ควบคู่กับคดีอาญาได้ บทความนี้อธิบายว่าฟ้องแพ่งได้ในกรณีใด ต่างจากคดีอาญาอย่างไร และต้องรีบแค่ไหน

เรื่องนี้เกิดขึ้นบ่อยอย่างไร

การใส่ร้ายป้ายสีเกิดขึ้นทั้งในโลกจริงและออนไลน์ ทั้งการโพสต์กล่าวหา การปล่อยข่าวลือ การรีวิวเท็จ หรือการให้สัมภาษณ์ที่ทำให้ผู้อื่นเสียหาย ผลกระทบมักลามไปถึงหน้าที่การงานและธุรกิจ

ผู้เสียหายจำนวนมากรู้แค่ว่าแจ้งความอาญาได้ แต่ไม่รู้ว่ายังเรียกค่าเสียหายทางแพ่งเพื่อชดเชยความเสียหายที่เกิดขึ้นได้ด้วย

คนส่วนใหญ่มักเข้าใจผิดตรงไหน

เข้าใจผิดที่ 1: "หมิ่นประมาทแจ้งความอาญาได้อย่างเดียว" — ความจริงคือ ยังฟ้องแพ่งเรียกค่าเสียหายได้ ผลเสียของการไม่รู้คือเสียโอกาสได้รับการชดเชย

เข้าใจผิดที่ 2: "ฟ้องแพ่งกับอาญาต้องเลือกอย่างเดียว" — ความจริงคือ โดยหลักดำเนินการควบคู่กันได้ ผลเสียคือใช้สิทธิไม่ครบ

เข้าใจผิดที่ 3: "ยังไม่รีบ ค่อยฟ้องเมื่อไรก็ได้" — ความจริงคือ คดีละเมิดมีอายุความสั้นเพียง 1 ปี ผลเสียคือเสียสิทธิถาวร

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม

คนทั่วไปมักเข้าใจว่า... โดนใส่ร้ายก็แค่ไปแจ้งความให้ตำรวจจับ จบเรื่อง

แต่ในทางคดี กฎหมายมักมองว่า... ความเสียหายต่อชื่อเสียงและรายได้เป็นสิ่งที่เรียกค่าสินไหมทดแทนทางแพ่งได้ โดยดูจากข้อความ การแพร่หลาย และความเสียหายที่พิสูจน์ได้

จุดเสี่ยงจริงอยู่ตรงนี้... ผู้เสียหายมักไม่เก็บหลักฐานข้อความก่อนถูกลบ และปล่อยเวลาจนใกล้ขาดอายุความ อีกทั้งการพิสูจน์ "ความเสียหาย" ที่เป็นตัวเงินต้องมีหลักฐานรองรับ

ทางเลือกที่ควรทำต่อคือ... เก็บหลักฐานข้อความและความเสียหายให้ครบตั้งแต่ต้น ประเมินว่าจะดำเนินคดีอาญา แพ่ง หรือทั้งสองทาง และดำเนินการภายในอายุความ

หมิ่นประมาททางแพ่งกับทางอาญา ต่างกันตรงไหน และควรเลือกฟ้องแบบใด

คำพูดเดียวกัน อาจทำให้เกิดสองคดี แต่ผลทางกฎหมายไม่เหมือนกัน

เมื่อมีคนโพสต์กล่าวหาว่าเราโกง คดโกงลูกค้า มีชู้ ปลอมเอกสาร หรือทุจริต หลายคนมักพูดรวม ๆ ว่า “ฟ้องหมิ่นประมาท”

แต่ในทางกฎหมาย ต้องแยกอย่างน้อยสองเส้นทาง ได้แก่

• คดีอาญาฐานหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญา

• คดีแพ่งฐานละเมิดจากการกล่าวหรือเผยแพร่ข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

การกระทำครั้งเดียวอาจเข้าองค์ประกอบทั้งสองทาง ผู้เสียหายจึงอาจดำเนินคดีอาญา เรียกค่าเสียหายทางแพ่ง หรือใช้ทั้งสองมาตรการร่วมกัน แต่ต้องวางยุทธศาสตร์ให้สอดคล้อง เพราะผลของคดีหนึ่งอาจผูกพันหรือกระทบอีกคดีหนึ่งได้

ตารางเปรียบเทียบฉบับใช้งานจริง

ประเด็น	หมิ่นประมาททางอาญา	หมิ่นประมาททางแพ่ง
กฎหมายหลัก	ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326–333	ป.พ.พ. มาตรา 423 ประกอบมาตรา 420, 438 และ 447
เป้าหมายหลัก	ลงโทษผู้กระทำ	เยียวยาความเสียหายและกู้ชื่อเสียง
สิ่งที่ผู้กล่าวหาต้องพิสูจน์	มีการใส่ความต่อบุคคลที่สาม โดยประการที่น่าจะทำให้เสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่นหรือถูกเกลียดชัง	มีการเผยแพร่ข้อเท็จจริงที่ไม่จริง ทำให้เสียชื่อเสียง เกียรติคุณ การทำมาหาได้ หรือความเจริญ
ข้อความต้องเป็นเท็จหรือไม่	ความเท็จไม่ใช่องค์ประกอบที่โจทก์ต้องพิสูจน์	ต้องเป็นข้อความฝ่าฝืนต่อความจริง
สภาพจิตใจผู้กระทำ	ต้องมีเจตนาสื่อข้อความที่เป็นการใส่ความ	รับผิดได้ทั้งจงใจและกรณีไม่รู้ว่าเท็จแต่ควรรู้
ต้องมีบุคคลที่สามหรือไม่	ต้องมีอย่างน้อยหนึ่งคนรับรู้	โดยหลักต้องมีการเผยแพร่ไปยังบุคคลอื่น
ผลที่ขอจากศาล	จำคุก ปรับ ทำลายสื่อ หรือเผยแพร่คำพิพากษา	เงินค่าเสียหาย ลบหรือแก้ไขข้อความ และจัดการตามสมควรเพื่อกู้ชื่อเสียง
อายุความสำคัญ	ต้องร้องทุกข์หรือฟ้องภายใน 3 เดือนนับแต่รู้เรื่องและรู้ตัวผู้กระทำ	โดยหลัก 1 ปีนับแต่รู้การละเมิดและรู้ตัวผู้รับผิด และไม่เกิน 10 ปีนับแต่วันทำละเมิด
การยอมความ	ยอมความได้	ประนีประนอมและถอนฟ้องได้ตามกฎหมายแพ่ง
มาตรฐานการพิสูจน์	ต้องพิสูจน์จนสิ้นสงสัยตามสมควร	ศาลชั่งน้ำหนักพยานว่าฝ่ายใดน่าเชื่อกว่า

1. หมิ่นประมาททางอาญาไม่จำเป็นต้องพิสูจน์ว่าเรื่องที่พูดเป็นเท็จ

นี่คือความแตกต่างที่คนส่วนใหญ่มักเข้าใจผิด

ความผิดตามมาตรา 326 เกิดเมื่อผู้กระทำใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สาม โดยประการที่น่าจะทำให้บุคคลนั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง โทษสูงสุดคือจำคุกไม่เกินหนึ่งปี ปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

หากกระทำโดยการโฆษณาตามมาตรา 328 เช่น เผยแพร่ผ่านเอกสาร ภาพ เสียง วิดีโอ หรือสื่อออนไลน์ตามลักษณะที่กฎหมายกำหนด โทษสูงสุดเพิ่มเป็นจำคุกไม่เกินสองปีและปรับไม่เกิน 200,000 บาท เอกสารกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา

ฝ่ายโจทก์ไม่ต้องพิสูจน์เป็นองค์ประกอบว่าเรื่องที่กล่าวเป็นเท็จ แต่หากจำเลยพิสูจน์ได้ว่าเป็นความจริง จำเลยอาจได้รับผลตามมาตรา 330 คือไม่ต้องรับโทษ

อย่างไรก็ตาม กฎหมายไม่อนุญาตให้พิสูจน์ความจริง หากเป็นเรื่องส่วนตัวและการพิสูจน์ไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน

จึงเกิดผลที่ดูขัดความรู้สึกว่า เรื่องที่กล่าวเป็นความจริงอาจยังมีความเสี่ยงทางอาญา หากเป็นเรื่องส่วนตัวล้วน ๆ และการขุดคุ้ยเรื่องนั้นไม่ก่อประโยชน์ต่อสาธารณะ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 330

2. หมิ่นประมาททางแพ่งต้องเป็นข้อเท็จจริงที่ฝ่าฝืนต่อความจริง

มาตรา 423 วางหลักว่า ผู้ใดกล่าวหรือเผยแพร่ข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริง จนทำให้ผู้อื่นเสียชื่อเสียง เกียรติคุณ ทางทำมาหาได้ หรือความเจริญ ต้องชดใช้ความเสียหาย แม้ผู้เผยแพร่จะอ้างว่าตนไม่รู้ว่าเรื่องนั้นไม่จริง หากตามสถานการณ์ควรตรวจสอบและควรรู้ได้ ก็อาจต้องรับผิด

ดังนั้น ทางแพ่งมีองค์ประกอบสำคัญคือ “ข้อความนั้นไม่จริง”

หากข้อความเป็นความจริงโดยแท้ อาจไม่เข้ามาตรา 423 แต่ยังต้องตรวจว่าการเปิดเผยข้อมูลนั้นละเมิดสิทธิอื่นหรือไม่ เช่น ความเป็นส่วนตัว ข้อมูลส่วนบุคคล ความลับทางการค้า หรือเป็นการใช้สิทธิเกินสมควรตามกฎหมายอื่น

สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาสรุปความแตกต่างไว้ว่า ทางแพ่งต้องเป็นข้อความฝ่าฝืนต่อความจริงและรับผิดได้จากความประมาท ส่วนทางอาญาต้องมีเจตนา แต่ความจริงหรือเท็จไม่ใช่องค์ประกอบตั้งต้นของความผิด บทศึกษาเรื่องมาตรา 423

3. “พูดความจริง” กับ “พูดโดยสุจริต” เป็นข้อต่อสู้คนละเรื่อง

ในคดีอาญา มาตรา 329 คุ้มครองการแสดงความคิดเห็นหรือข้อความโดยสุจริตในกรณีสำคัญ เช่น

• ป้องกันตนหรือส่วนได้เสียของตนตามคลองธรรม

• เจ้าพนักงานปฏิบัติตามหน้าที่

• ติชมบุคคลหรือสิ่งที่ประชาชนย่อมติชมได้ด้วยความเป็นธรรม

• รายงานการดำเนินการที่เปิดเผยในศาลหรือที่ประชุมด้วยความเป็นธรรม

ดังนั้น จำเลยอาจต่อสู้ว่าแม้ข้อเท็จจริงบางส่วนคลาดเคลื่อน แต่ตนตรวจสอบตามสมควร มีมูลเหตุให้เชื่อ และสื่อสารเฉพาะเท่าที่จำเป็นเพื่อป้องกันสิทธิหรือประโยชน์สาธารณะ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 329

ในทางกลับกัน แม้เรื่องที่พูดจะจริง แต่หากนำมาประจานเกินความจำเป็น ใช้ถ้อยคำเหยียดหยาม หรือนำเรื่องส่วนตัวมาเผยแพร่โดยไม่เกี่ยวกับประโยชน์สาธารณะ ก็ไม่ได้หมายความว่าจะปลอดภัยเสมอไป

หลักง่าย ๆ คือ

“ความจริง” พิจารณาเนื้อหาที่กล่าว ส่วน “ความสุจริต” พิจารณาเหตุผล วิธีการ ผู้รับข้อความ และความจำเป็นในการเผยแพร่

การร้องเรียนต่อหน่วยงานที่มีอำนาจตรวจสอบจึงมีสถานะต่างจากการนำเรื่องเดียวกันไปโพสต์ประจานต่อสาธารณะอย่างมาก

4. ไม่เอ่ยชื่อก็ถูกฟ้องได้ หากคนอ่านรู้ว่าหมายถึงใคร

การหมิ่นประมาทไม่จำเป็นต้องเขียนชื่อและนามสกุลตรง ๆ

หากข้อความ ภาพ เหตุการณ์ ตำแหน่งงาน ประวัติความสัมพันธ์ หรือข้อมูลแวดล้อมทำให้บุคคลที่รู้จักคู่กรณีเข้าใจได้ว่าหมายถึงใคร บุคคลนั้นอาจถือเป็นผู้เสียหายได้

แนวคำพิพากษาศาลฎีกาล่าสุดยืนยันว่า โพสต์ที่ไม่ระบุชื่อ แต่มีข้อมูลเฉพาะซึ่งทำให้คนรู้จักเชื่อมโยงถึงผู้เสียหายได้ อาจเป็นหมิ่นประมาทโดยการโฆษณา ขณะที่ข้อความซึ่งต้องสืบเสาะอย่างมากและยังไม่แน่ว่าหมายถึงผู้ใด อาจยังไม่เพียงพอ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7497/2568

ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่เพียง “มีชื่อหรือไม่” แต่คือ “บุคคลที่สามอ่านแล้วระบุตัวผู้ถูกกล่าวหาได้หรือไม่”

5. ถ้าพูดกันเพียงสองคน อาจไม่ใช่หมิ่นประมาท

ทั้งคดีอาญาและคดีแพ่งต้องให้ความสำคัญกับบุคคลที่สาม

หากผู้กระทำส่งคำกล่าวหาให้ผู้เสียหายอ่านเพียงคนเดียว โดยไม่มีบุคคลอื่นรับรู้ อาจไม่ครบองค์ประกอบหมิ่นประมาท แต่อาจเข้าความผิดฐานดูหมิ่น การคุกคาม ข่มขู่ หรือความผิดอื่นตามเนื้อหาและวิธีการ

ในทางกลับกัน การบอกต่อเพียงคนเดียวก็อาจเพียงพอแล้ว ไม่จำเป็นต้องมีผู้ติดตามหลายหมื่นคน และบุคคลที่สามไม่จำเป็นต้องเชื่อเรื่องนั้นจริง เพียงได้รับทราบข้อความที่สามารถทำให้ผู้เสียหายเสื่อมเสียก็เป็นประเด็นให้พิจารณาได้

6. คดีสำเร็จเมื่อบุคคลที่สามรับรู้ ไม่ใช่เมื่อผู้เสียหายเพิ่งทราบเรื่อง

ความผิดฐานหมิ่นประมาทไม่ได้กำหนดว่าผู้เสียหายต้องเห็นโพสต์หรือรู้ว่าตนถูกกล่าวหาในทันที

แนวศาลฎีกาถือว่าความผิดสำเร็จเมื่อบุคคลที่สามได้รับรู้ข้อความ ส่วนการเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชังเป็นพฤติการณ์ที่กฎหมายพิจารณา ไม่จำเป็นต้องเกิดผลเสียหายเป็นตัวเลขเสียก่อน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6593/2559

ประเด็นนี้กระทบทั้งการกำหนดสถานที่เกิดเหตุ เขตอำนาจศาล และการจัดลำดับพยาน จึงไม่ควรสรุปว่าสามารถฟ้องที่ภูมิลำเนาของผู้เสียหายได้ทุกกรณีเพียงเพราะเปิดอ่านข้อความจากที่นั่น

7. อายุความอาญา 3 เดือนสั้นกว่าที่หลายคนคิด

ความผิดฐานหมิ่นประมาทเป็นความผิดอันยอมความได้ ผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้ทั้งสองเรื่องพร้อมกัน คือ

1. รู้ว่ามีการกระทำความผิด

2. รู้ตัวผู้กระทำความผิด

หากไม่เคยร้องทุกข์และเลือกฟ้องคดีอาญาเอง ต้องยื่นฟ้องภายในสามเดือนเช่นเดียวกัน เพราะการฟ้องถือเสมือนเป็นการร้องทุกข์ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1011/2532

คำว่า “รู้ตัวผู้กระทำ” ไม่ได้หมายความว่าต้องรวบรวมหลักฐานจนมั่นใจว่าจะชนะคดีก่อน หากข้อความระบุหรือมีข้อมูลให้รู้ได้แล้วว่าใครเป็นผู้กล่าว การรอหาหลักฐานเพิ่มอาจไม่ทำให้วันเริ่มนับอายุความเลื่อนออกไป

การลงบันทึกประจำวันไว้เป็นหลักฐานอย่างเดียวก็ไม่จำเป็นต้องเป็น “คำร้องทุกข์” หากถ้อยคำไม่ได้แสดงเจตนาให้ดำเนินคดีจนถึงที่สุด จึงต้องตรวจสำเนาบันทึกและถ้อยคำที่เจ้าหน้าที่บันทึกไว้ทุกครั้ง

8. อายุความแพ่งโดยหลักหนึ่งปี แต่มีรายละเอียดที่อันตรายกว่านั้น

สิทธิเรียกร้องค่าเสียหายจากมูลละเมิดโดยหลักมีอายุความหนึ่งปีนับแต่วันที่ผู้เสียหายรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องรับผิด และมีกรอบสูงสุดสิบปีนับแต่วันทำละเมิด

หากการกระทำเดียวกันเป็นความผิดอาญาและอายุความอาญายาวกว่า อาจมีกรณีใช้อายุความทางอาญากับสิทธิเรียกร้องต่อผู้กระทำผิดได้ แต่ไม่ควรสรุปว่าใช้กับจำเลยทุกคนเสมอไป

ตัวอย่างเช่น หากเรียกนายจ้างให้ร่วมรับผิดจากการกระทำของลูกจ้าง นายจ้างอาจไม่ได้เป็นผู้กระทำความผิดอาญาเอง อายุความที่ใช้กับนายจ้างจึงอาจต่างจากอายุความที่ใช้กับตัวผู้โพสต์ เรื่องนี้ต้องแยกจำเลยและฐานความรับผิดเป็นรายคน แนวหลักมาตรา 448

9. คดีแพ่งสามารถเรียกคนที่คดีอาญาไปไม่ถึงได้

คดีอาญามุ่งลงโทษบุคคลที่มีส่วนกระทำความผิด ต้องพิสูจน์เจตนาและการมีส่วนร่วมของแต่ละคน

แต่ทางแพ่งอาจขยายความรับผิดไปถึงบุคคลอื่น เช่น

• นายจ้าง หากลูกจ้างเผยแพร่ข้อความในทางการที่จ้าง

• ผู้ร่วมทำละเมิด ผู้สั่งการ หรือผู้ช่วยเหลือ

• เจ้าของกิจการหรือองค์กรตามฐานความรับผิดเฉพาะ

• ผู้เผยแพร่ซ้ำซึ่งกระทำละเมิดด้วยตนเอง

ดังนั้น หากพนักงานฝ่ายประชาสัมพันธ์เผยแพร่ข้อความเท็จในนามบริษัท บริษัทอาจต้องร่วมรับผิดทางแพ่งตามมาตรา 425 แม้การเอาผิดอาญากับบริษัทหรือผู้บริหารจะต้องพิสูจน์การมีส่วนร่วมแยกต่างหาก

นี่เป็นเหตุผลที่คดีแพ่งบางคดีมีโอกาสบังคับชำระและแก้ไขความเสียหายได้จริงกว่าการฟ้องเฉพาะตัวผู้โพสต์ที่ไม่มีทรัพย์สิน

10. อาญายกฟ้อง ไม่ได้แปลว่าแพ่งต้องแพ้ทุกกรณี

ทางอาญาต้องพิสูจน์เจตนาและพิสูจน์ความผิดจนสิ้นสงสัยตามสมควร ส่วนทางแพ่งมาตรา 423 เปิดให้รับผิดได้แม้ผู้เผยแพร่ไม่รู้ว่าเป็นเรื่องเท็จ แต่ตามพฤติการณ์ควรรู้หรือตรวจสอบได้

จึงอาจเกิดกรณีที่ศาลอาญายกฟ้องเพราะพิสูจน์เจตนาไม่ได้ แต่พฤติการณ์ยังเพียงพอให้รับผิดทางแพ่งจากความประมาทในการตรวจสอบข้อมูล

อย่างไรก็ตาม หากคดีอาญาถึงที่สุดและวินิจฉัยข้อเท็จจริงชัดเจนว่า

• จำเลยไม่ได้เป็นผู้โพสต์

• ไม่มีบุคคลที่สามรับรู้

• ข้อความไม่ได้หมายถึงโจทก์

• ข้อความเป็นความจริง

ข้อเท็จจริงดังกล่าวอาจผูกพันการวินิจฉัยคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 46

ดังนั้น การเลือกฟ้องอาญาก่อนโดยคิดว่า “ถ้าแพ้ค่อยไปแพ่ง” อาจไม่ใช่ยุทธศาสตร์ที่ปลอดภัยเสมอไป

11. การแชร์หรือคัดลอกข้อความ ไม่ได้ทำให้พ้นความรับผิด

ผู้แชร์มักต่อสู้ว่าไม่ได้เป็นคนเขียนต้นฉบับ แต่การคัดลอกหรือแชร์ข้อความออกไปยังผู้รับกลุ่มใหม่อาจถือเป็นการเผยแพร่ของผู้แชร์เอง

แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่าการคัดลอกภาพข้อความที่เป็นการหมิ่นประมาทมาเผยแพร่ในเฟซบุ๊กของตน แสดงถึงการนำข้อความออกกระจายต่อบุคคลที่สามและอาจเป็นความผิดได้ โดยต้องพิจารณาข้อความประกอบ เจตนา และบริบทของการแชร์แต่ละครั้ง

คำว่า “เครดิตเจ้าของโพสต์” หรือ “แชร์มาเพื่อเตือนภัย” จึงไม่ใช่เกราะคุ้มกันอัตโนมัติ

12. โพสต์ออนไลน์ไม่ได้เท่ากับผิด พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์เสมอไป

ความเข้าใจว่า “โพสต์เท็จบนอินเทอร์เน็ตต้องผิดมาตรา 14 พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์” ไม่ถูกต้องเสมอไป

กฎหมายที่แก้ไขในปี 2560 กำหนดให้องค์ประกอบมาตรา 14(1) ไม่รวมการกระทำที่เป็นความผิดฐานหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญา เพื่อไม่ให้ใช้กฎหมายคอมพิวเตอร์ซ้ำซ้อนกับคดีหมิ่นประมาททั่วไป พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2560

อย่างไรก็ตาม ภาพตัดต่อ ภาพปลอม ข้อมูลที่กระทบประชาชนหรือความมั่นคง และการกระทำลักษณะอื่นอาจเข้าฐานความผิดเฉพาะ จึงต้องแยกวิเคราะห์เนื้อหาและพฤติการณ์ ไม่ควรใส่ข้อหาพระราชบัญญัติคอมพิวเตอร์ทุกครั้งเพียงเพราะเกิดเหตุบนเฟซบุ๊กหรือ TikTok

13. ทางแพ่งไม่ได้มี “เรตราคาค่าหมิ่นประมาท”

ไม่มีสูตรว่าหนึ่งโพสต์เท่ากับหนึ่งแสนบาท หรือหนึ่งแชร์เท่ากับค่าทำขวัญจำนวนตายตัว

ศาลจะพิจารณาจากพฤติการณ์ เช่น

• ความร้ายแรงของข้อกล่าวหา

• จำนวนและประเภทของผู้รับข้อความ

• ระยะเวลาที่ข้อความปรากฏ

• ฐานะ อาชีพ และความน่าเชื่อถือของผู้เสียหาย

• ผลต่อรายได้ ลูกค้า งาน หรือธุรกิจ

• การแชร์ซ้ำและการค้นพบผ่านระบบค้นหา

• การลบ แก้ไข หรือขอโทษ

• พฤติการณ์หลังได้รับหนังสือทวงถาม

• การตอบโต้หรือมีส่วนก่อเหตุของผู้เสียหาย

ผู้ฟ้องจึงควรมีหลักฐานความเสียหาย เช่น ลูกค้ายกเลิกสัญญา รายได้ลดลง ถูกพักงาน เสียโอกาสทางธุรกิจ หรือมีบุคคลติดต่อมาสอบถามจากโพสต์นั้น ไม่ควรเรียกเงินจำนวนสูงโดยไม่มีที่มา เพราะอาจกระทบความน่าเชื่อถือและค่าฤชาธรรมเนียม

นอกจากเงินแล้ว มาตรา 447 ให้อำนาจศาลสั่งให้ผู้กระทำจัดการตามสมควรเพื่อให้ชื่อเสียงกลับคืนดี เช่น แก้ไขข้อความหรือเผยแพร่คำวินิจฉัยตามที่ศาลเห็นเหมาะสม มาตรา 423 และ 447

14. หลักฐานที่ดีต้องพิสูจน์ให้ครบ ไม่ใช่มีเพียงภาพหน้าจอ

ภาพหน้าจอหนึ่งภาพอาจแสดงข้อความได้ แต่ยังไม่ตอบว่า

• ใครเป็นเจ้าของบัญชี

• ใครเป็นผู้โพสต์จริง

• โพสต์เมื่อใด

• ตั้งค่าผู้ชมอย่างไร

• มีใครเห็นบ้าง

• ข้อความก่อนและหลังคืออะไร

• มีการตัดต่อภาพหรือไม่

• ผู้ถูกกล่าวหาคือใคร

• ความเสียหายเกิดจากโพสต์นี้จริงหรือไม่

หลักฐานที่ควรเก็บจึงได้แก่

• ภาพหน้าจอที่เห็นชื่อบัญชี วันเวลา และข้อความครบถ้วน

• URL หรือรหัสเฉพาะของโพสต์และบัญชี

• บันทึกภาพหน้าจอตั้งแต่หน้าโปรไฟล์เข้าสู่โพสต์

• ความคิดเห็น ยอดแชร์ และรายชื่อบุคคลที่ได้รับข้อความ

• ไฟล์ต้นฉบับ ภาพ เสียง หรือวิดีโอ

• พยานบุคคลที่เห็นโพสต์และเข้าใจว่าหมายถึงผู้เสียหาย

• หลักฐานเชื่อมโยงบัญชีกับตัวผู้ใช้

• หลักฐานรายได้และความเสียหายก่อนกับหลังเกิดเหตุ

• อุปกรณ์ต้นฉบับที่ใช้เปิดหรือรับข้อความ

การไปลงบันทึกประจำวันช่วยยืนยันว่าได้ไปแจ้งเหตุเมื่อใด แต่ไม่ได้ทำให้ภาพหน้าจอกลายเป็นความจริงเด็ดขาด หรือพิสูจน์ว่าเจ้าของชื่อบัญชีเป็นผู้โพสต์ด้วยตนเอง

15. หากถูกฟ้องปิดปาก ยังมีกลไกขอให้ศาลกลั่นกรองคดี

ในคดีที่ผู้เสียหายฟ้องอาญาเอง ศาลต้องไต่สวนมูลฟ้องก่อนประทับรับฟ้อง

มาตรา 161/1 ให้อำนาจศาลยกฟ้อง หากปรากฏว่าโจทก์ฟ้องโดยไม่สุจริต บิดเบือนข้อเท็จจริง เพื่อกลั่นแกล้ง เอาเปรียบ หรือมุ่งผลอื่นเกินกว่าประโยชน์ที่ควรได้โดยชอบ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 161/1

มาตรา 165/2 ยังเปิดโอกาสให้จำเลยแถลงข้อเท็จจริง ข้อกฎหมาย และระบุพยานหลักฐานที่สนับสนุนว่าคดีไม่มีมูล เพื่อให้ศาลพิจารณาเรียกมาเป็นพยานศาลตามความจำเป็น

แต่กลไกดังกล่าวไม่ได้ทำให้ทุกคดีที่เรียกว่า “ฟ้องปิดปาก” ถูกยกฟ้องอัตโนมัติ จำเลยต้องชี้ให้เห็นความไม่สุจริต การบิดเบือน หรือข้อเท็จจริงที่ทำให้คดีไม่มีมูลอย่างเป็นรูปธรรม

16. การยอมความทางอาญาไม่จำเป็นต้องจบสิทธิทางแพ่ง

ความผิดฐานหมิ่นประมาทเป็นความผิดอันยอมความได้ตามมาตรา 333 การถอนคำร้องทุกข์ ถอนฟ้อง หรือยอมความโดยชอบก่อนคดีถึงที่สุดอาจทำให้สิทธิดำเนินคดีอาญาระงับ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 333

แต่หากข้อตกลงระบุเพียงว่า “ถอนแจ้งความ” โดยไม่ได้ระบุว่า

• สละสิทธิเรียกค่าเสียหายทางแพ่ง

• ลบโพสต์ภายในกำหนด

• ห้ามเผยแพร่ซ้ำ

• ใช้ข้อความขอโทษรูปแบบใด

• ต้องเผยแพร่ผ่านช่องทางใดและนานเท่าใด

• หากฝ่าฝืนต้องชำระเงินเท่าใด

ข้อพิพาททางแพ่งหรือการเผยแพร่ซ้ำอาจยังไม่ยุติ

ในทางกลับกัน การรับเงินค่าเสียหายโดยทำข้อตกลงไม่ครบถ้วนก็อาจสร้างข้อถกเถียงว่าเป็นการประนีประนอมครอบคลุมสิทธิใดบ้าง หนังสือยอมความจึงต้องร่างให้สัมพันธ์ทั้งคดีอาญา คดีแพ่ง การลบข้อมูล และการสื่อสารต่อสาธารณะ

ผู้เสียหายยังสามารถใช้บริการไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องของศาลยุติธรรมได้ ทั้งข้อพิพาททางแพ่งและคดีอาญาฐานหมิ่นประมาทซึ่งเป็นความผิดอันยอมความได้ โดยไม่มีค่าใช้จ่ายในกระบวนการไกล่เกลี่ย ข้อมูลสำนักงานศาลยุติธรรม

เลือกฟ้องทางไหนจึงเหมาะกับเป้าหมาย

คดีอาญาอาจเหมาะกว่าเมื่อ

• ต้องการให้มีการสอบสวนและพิสูจน์ตัวผู้โพสต์

• พฤติการณ์ร้ายแรงและต้องการให้ผู้กระทำรับโทษ

• ยังอยู่ภายในกำหนดร้องทุกข์สามเดือน

• มีหลักฐานแสดงเจตนาและการเผยแพร่ต่อบุคคลที่สามชัดเจน

คดีแพ่งอาจเหมาะกว่าเมื่อ

• เป้าหมายหลักคือเงินชดเชย การลบข้อความ หรือกู้ชื่อเสียง

• ผู้เผยแพร่อาจไม่รู้ว่าเรื่องเท็จ แต่ควรตรวจสอบก่อน

• ต้องการเรียกนายจ้าง บริษัท หรือผู้ร่วมทำละเมิดให้รับผิด

• มีหลักฐานความเสียหายทางอาชีพหรือธุรกิจชัดเจน

การดำเนินทั้งสองทางอาจเหมาะเมื่อ

• ข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานแข็งแรง

• ต้องการทั้งการลงโทษและการเยียวยา

• สามารถควบคุมถ้อยคำในคำร้องทุกข์ คำฟ้อง และคำเบิกความให้สอดคล้องกัน

• ได้ประเมินแล้วว่าผลคดีอาญาจะไม่สร้างข้อเท็จจริงที่ย้อนมาทำลายคดีแพ่ง

บทสรุปในมุมทนายคดีหมิ่นประมาท

คดีหมิ่นประมาทไม่ได้ชนะกันเพียงเพราะข้อความ “แรง” หรือทำให้ผู้เสียหายโกรธ แต่ชนะกันที่การแยกประเด็นให้ถูกว่า

1. ข้อความเป็นข้อเท็จจริงหรือเป็นเพียงคำด่าและความคิดเห็น

2. บุคคลที่สามคนใดได้รับรู้

3. คนอ่านระบุตัวผู้เสียหายได้หรือไม่

4. ข้อความจริงหรือเท็จเพียงใด

5. ผู้เผยแพร่ตรวจสอบข้อมูลอย่างไร

6. การเผยแพร่จำเป็นต่อการป้องกันสิทธิหรือประโยชน์สาธารณะหรือไม่

7. ใครเป็นผู้โพสต์ ผู้สั่งการ นายจ้าง และผู้เผยแพร่ซ้ำ

8. ผู้เสียหายต้องการการลงโทษ เงินชดเชย การลบข้อมูล หรือคำขอโทษ

9. อายุความของจำเลยแต่ละคนสิ้นสุดวันใด

10. ผลคดีอาญาจะช่วยหรือทำลายคดีแพ่ง

บางคดีควรเริ่มจากการร้องทุกข์ บางคดีควรฟ้องแพ่ง บางคดีควรส่งหนังสือให้ลบข้อความและเข้าสู่การไกล่เกลี่ยก่อน เพราะคำขอโทษและการหยุดเผยแพร่ภายในไม่กี่วันอาจมีคุณค่ามากกว่าคำพิพากษาที่ได้รับหลังชื่อเสียงเสียหายไปหลายปี

หมายเหตุ: บทความนี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป ณ วันที่ 24 กรกฎาคม 2569 การวิเคราะห์คดีจริงต้องตรวจข้อความทั้งหมด บริบท ผู้รับข้อความ หลักฐานอิเล็กทรอนิกส์ อายุความ และเป้าหมายของคู่ความเป็นรายกรณี

ข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องแบบเข้าใจง่าย

หมิ่นประมาททางแพ่ง (มาตรา 423): ผู้ใดกล่าวหรือไขข่าวแพร่หลายซึ่งข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริง เป็นที่เสียหายแก่ชื่อเสียงหรือเกียรติคุณของบุคคลอื่น หรือเป็นที่เสียหายแก่ทางทำมาหาได้หรือทางเจริญของเขาโดยประการอื่น ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่เขาเพื่อความเสียหายนั้น

หลักละเมิดทั่วไป (มาตรา 420): ผู้ใดจงใจหรือประมาทเลินเล่อ ทำต่อบุคคลอื่นโดยผิดกฎหมายให้เขาเสียหาย ผู้นั้นทำละเมิด ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน ซึ่งเป็นฐานของการเรียกค่าเสียหายทางแพ่ง

ค่าสินไหมทดแทน (มาตรา 438): ศาลกำหนดค่าสินไหมทดแทนตามพฤติการณ์และความร้ายแรงแห่งละเมิด ไม่มีอัตราตายตัว

อายุความ (มาตรา 448): โดยหลักคดีละเมิดมีอายุความ 1 ปีนับแต่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องรับผิด หรืออย่างช้า 10 ปีนับแต่วันทำละเมิด

จุดสำคัญที่ต่างจากคดีอาญาคือ ทางแพ่งตามมาตรา 423 เน้นข้อความที่ "ฝ่าฝืนต่อความจริง" ดังนั้นหากข้อความเป็นความจริงอาจเป็นข้อต่อสู้ที่สำคัญ ควรตรวจสอบตัวบทและแนวทางที่ สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ก่อนนำไปใช้จริง

หมิ่นประมาทแพ่ง vs อาญา ต่างกันอย่างไร (เช็กลิสต์)

• เป้าหมาย: แพ่งเรียกค่าเสียหายเป็นตัวเงิน / อาญามุ่งลงโทษผู้กระทำ
• เรื่องความจริง: ทางแพ่งเน้นข้อความที่ฝ่าฝืนความจริง / ทางอาญามีเงื่อนไขและข้อยกเว้นต่างออกไป
• ผลลัพธ์: แพ่งได้ค่าสินไหมทดแทน / อาญาอาจมีโทษจำคุกหรือปรับ
• การดำเนินการ: โดยหลักทำควบคู่กันได้
• อายุความ: คดีละเมิดโดยหลัก 1 ปี ต้องรีบดำเนินการ

อีกฝ่ายอาจโต้แย้งอย่างไร

• อ้างว่าข้อความที่กล่าวเป็นความจริง
• อ้างว่าเป็นการติชมโดยสุจริตหรือความเห็นส่วนตัว
• อ้างว่าไม่ได้ระบุตัวผู้เสียหายชัดเจน
• อ้างว่าไม่มีความเสียหายที่เป็นตัวเงินเกิดขึ้นจริง
• อ้างว่าคดีขาดอายุความแล้ว

ก่อนฟ้อง ควรทำอะไร (ขั้นตอน)

1. เก็บหลักฐานข้อความทันที (ภาพหน้าจอ URL วันเวลา ผู้กล่าว) ก่อนถูกลบ
2. รวบรวมหลักฐานความเสียหาย เช่น รายได้ที่ลดลง ลูกค้าที่หาย
3. ประเมินแนวทาง: อาญา แพ่ง หรือทั้งสองทาง
4. คำนวณค่าเสียหายที่จะเรียกอย่างสมเหตุผล
5. ดำเนินการภายในอายุความ 1 ปี

หากเป็นการหมิ่นประมาทบนออนไลน์ อ่านฝั่งคดีอาญาประกอบได้ที่ โพสต์–แชร์–คอมเมนต์ด่าคนอื่น ผิดหมิ่นประมาทไหม และดูหลักการเรียกค่าเสียหายทั่วไปที่ ถูกละเมิด เรียกค่าเสียหายอะไรได้บ้าง

กรณีแบบไหนที่ควรปรึกษาทนาย (สัญญาณ)

• ถูกใส่ร้ายจนกระทบหน้าที่การงานหรือธุรกิจ
• ข้อความแพร่หลายในวงกว้างหรือบนออนไลน์
• ต้องการเรียกค่าเสียหายควบคู่กับคดีอาญา
• ไม่แน่ใจว่าข้อความเข้าข่ายหมิ่นประมาทหรือเป็นความเห็น
• ผู้กระทำปิดบังตัวตนหรืออยู่ต่างพื้นที่
• ใกล้ครบอายุความ 1 ปี

สำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรม ช่วยอะไรได้บ้าง

เราช่วยประเมินว่าข้อความเข้าข่ายหมิ่นประมาททางแพ่งหรือไม่ จัดระบบหลักฐานข้อความและความเสียหาย คำนวณค่าเสียหาย วางแผนดำเนินคดีทั้งทางแพ่งและอาญา และดำเนินคดีให้ทันอายุความ โดยทนายคดีแพ่งของเราจะประเมินความคุ้มค่าก่อนเริ่มเสมอ

หากต้องการดำเนินคดีอาญาควบคู่ เราดูแลงานคดีอาญาได้ในทีมเดียวกัน จุดเด่นของเราคือจัดระบบพยานหลักฐานตั้งแต่ต้น ลดความเสี่ยง "เสียเปรียบเพราะเริ่มผิดทาง" ดูข้อมูลทีมทนายความได้ก่อนตัดสินใจ

คำถามที่พบบ่อย

ถาม: โดนหมิ่นประมาท ฟ้องแพ่งเรียกเงินได้ไหม?
ตอบ: ได้ หากมีการกล่าวหรือไขข่าวแพร่หลายซึ่งข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริงจนเสียหายแก่ชื่อเสียงหรือทางทำมาหาได้ ผู้กระทำต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน

ถาม: ฟ้องแพ่งกับอาญาพร้อมกันได้ไหม?
ตอบ: โดยหลักดำเนินการควบคู่กันได้ คดีอาญามุ่งลงโทษ ส่วนคดีแพ่งมุ่งเรียกค่าเสียหาย

ถาม: ถ้าสิ่งที่เขาพูดเป็นความจริง ยังฟ้องแพ่งได้ไหม?
ตอบ: ทางแพ่งตามมาตรา 423 เน้นข้อความที่ฝ่าฝืนต่อความจริง หากเป็นความจริงอาจเป็นข้อต่อสู้สำคัญ ควรให้ทนายประเมินตามข้อเท็จจริง

ถาม: เรียกค่าเสียหายได้เท่าไหร่?
ตอบ: ไม่มีอัตราตายตัว ศาลกำหนดตามพฤติการณ์และความเสียหายที่พิสูจน์ได้

ถาม: มีเวลาฟ้องกี่ปี?
ตอบ: คดีละเมิดโดยหลักมีอายุความ 1 ปีนับแต่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้กระทำ ควรรีบดำเนินการ

สรุป

การถูกหมิ่นประมาทไม่ได้มีแค่ทางอาญา แต่ยังฟ้องแพ่งเรียกค่าเสียหายเป็นตัวเงินได้ตามมาตรา 423 โดยดำเนินการควบคู่กับคดีอาญาได้ กุญแจสำคัญคือเก็บหลักฐานข้อความและความเสียหายให้ครบ และดำเนินการภายในอายุความ 1 ปี

หากคุณกำลังเจอปัญหาลักษณะนี้ และไม่แน่ใจว่าควรเริ่มจากตรงไหน ปรึกษาทีมทนายของ สำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรม เพื่อช่วยวิเคราะห์ข้อเท็จจริง เอกสาร และแนวทางที่เหมาะกับกรณีของคุณ โทร 081-327-8551 | LINE @995iqtpa | อีเมล info@yodthiptham.com หรือนัดหมายปรึกษาที่นี่

บทความนี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยเฉพาะคดี เพราะแต่ละกรณีต้องพิจารณาจากข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานประกอบ

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ