ทนายความคดีหนี้สิน
และการบังคับคดี

การมีลูกหนี้ที่ไม่ยอมชำระสร้างทั้งความเสียหายและความเครียด หลายคนชนะคดีแล้วแต่ยังไม่ได้เงิน เพราะไม่ทราบขั้นตอนการสืบทรัพย์และบังคับคดี เราเข้าใจว่าท่านต้องการผลลัพธ์ที่จับต้องได้ จึงดูแลตั้งแต่การทวงถาม การฟ้อง ไปจนถึงการสืบทรัพย์และบังคับคดีอย่างครบวงจร เพื่อเปลี่ยนสิทธิตามกฎหมายของท่านให้เป็นผลจริง

การติดตามหนี้ให้ได้ผลต้องอาศัยทั้ง ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) เรื่องหนี้และอายุความ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง เรื่องการบังคับคดี และ พระราชบัญญัติการทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 การเข้าใจหลักเหล่านี้ช่วยให้ทั้งเจ้าหนี้และลูกหนี้รู้สิทธิและกรอบเวลาของตน — แต่ผลในแต่ละกรณีย่อมขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐาน

1. อายุความหนี้แต่ละประเภท

“อายุความ” คือกรอบเวลาที่กฎหมายให้ใช้สิทธิเรียกร้อง หากปล่อยให้ล่วงพ้น ลูกหนี้มีสิทธิยกอายุความขึ้นปฏิเสธการชำระได้ (ป.พ.พ. มาตรา 193/10) ข้อควรรู้คือ หนี้ที่ขาดอายุความ “ยังฟ้องได้” แต่หากลูกหนี้ยกอายุความขึ้นต่อสู้ ศาลต้องยกฟ้อง การรีบดำเนินการก่อนขาดอายุความจึงสำคัญมาก อายุความที่พบบ่อยได้แก่:

นอกจากนี้ เมื่อลูกหนี้ผิดนัด เจ้าหนี้มีสิทธิคิดดอกเบี้ยผิดนัดของหนี้เงินในอัตราร้อยละ 5 ต่อปี (ป.พ.พ. มาตรา 224 = อัตราตามมาตรา 7 ที่ร้อยละ 3 บวกเพิ่มร้อยละ 2) เว้นแต่ตกลงอัตรากันไว้โดยชอบ หากเป็นการฟ้องเรียกค่าเสียหายทั่วไป ดูเพิ่มที่ ทนายความคดีแพ่ง

2. การทวงถามหนี้ที่ชอบด้วยกฎหมาย

การทวงหนี้ต้องเป็นไปตาม พ.ร.บ.การทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 ซึ่งคุ้มครองลูกหนี้และวางกรอบให้เจ้าหนี้ปฏิบัติ จุดสำคัญที่ทั้งสองฝ่ายควรรู้ ได้แก่

• ความถี่: ทวงถามหนี้ได้ไม่เกิน 1 ครั้งต่อวัน
• ช่วงเวลา: ติดต่อได้ในเวลาที่กำหนด โดยทั่วไปวันจันทร์–ศุกร์ 08.00–20.00 น. และวันหยุด 08.00–18.00 น.
• ข้อห้าม: ห้ามข่มขู่ ใช้ความรุนแรง ดูหมิ่น หรือเปิดเผยความเป็นหนี้ต่อบุคคลอื่นที่ไม่เกี่ยวข้อง และห้ามทวงในลักษณะที่ทำให้ผู้อื่นเข้าใจว่าลูกหนี้เป็นหนี้ (เช่น ไปรษณียบัตรหรือข้อความเปิดเผย)
• บทลงโทษ: การทวงถามที่ไม่เป็นธรรมมีความผิดและมีโทษปรับทางปกครองสูงสุดถึง 100,000 บาท (บางการกระทำมีโทษอาญา)

หากท่านเป็นลูกหนี้ที่ถูกทวงถามโดยไม่ชอบ สามารถร้องเรียนต่อคณะกรรมการกำกับการทวงถามหนี้ได้ และหากท่านเป็นเจ้าหนี้ การทวงถามให้ถูกต้องตามกฎหมายช่วยรักษาสิทธิและหลีกเลี่ยงความรับผิด

3. ฟ้องหนี้และการดำเนินคดี

เมื่อทวงถามแล้วไม่เป็นผล ขั้นต่อไปคือการฟ้องคดีเพื่อให้ได้คำพิพากษา โดยทั่วไปควรมีหนังสือทวงถาม/บอกกล่าวที่ชัดเจนเพื่อกำหนด “วันผิดนัด” แล้วจึงฟ้องต่อศาลที่มีเขตอำนาจ หากเป็นหนี้ที่มีจำนวนแน่นอนตามตั๋วเงินหรือสัญญาเป็นหนังสือ อาจเข้าหลักเกณฑ์ “คดีไม่มีข้อยุ่งยาก” ส่วนคดีที่มีทุนทรัพย์ไม่เกิน 300,000 บาทเป็น “คดีมโนสาเร่” ซึ่งกระบวนพิจารณากระชับและรวดเร็วกว่า ทั้งนี้ในหลายกรณีคู่ความอาจตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความและให้ศาลพิพากษาตามยอมได้ เพื่อให้ได้คำพิพากษาที่บังคับได้เร็วขึ้น

4. สืบทรัพย์ ยึด อายัด และบังคับคดี

คำพิพากษาจะเป็นผลจริงก็ต่อเมื่อมีการบังคับคดี จุดที่หลายคนพลาดคือ เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาต้องร้องขอบังคับคดีภายใน 10 ปี นับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษา (ไม่ใช่นับแต่วันคดีถึงที่สุด) ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 274 หากปล่อยให้พ้นกำหนดจะบังคับคดีไม่ได้

ขั้นตอนโดยสรุปคือ ขอออกหมายบังคับคดี → สืบทรัพย์ เพื่อค้นหาทรัพย์สินและรายได้ของลูกหนี้ → ยึด ทรัพย์สิน เช่น ที่ดิน บ้าน รถ หรือ อายัด สิทธิเรียกร้อง เช่น เงินเดือนหรือเงินในบัญชี → นำทรัพย์ ขายทอดตลาด แล้วนำเงินมาชำระหนี้ ทั้งนี้กฎหมายคุ้มครองลูกหนี้บางส่วน เช่น เครื่องใช้จำเป็นในการดำรงชีพและเครื่องมือทำมาหากินบางส่วนยึดไม่ได้ และเงินเดือนของข้าราชการ/ลูกจ้างหน่วยงานรัฐโดยหลักอายัดไม่ได้ ส่วนเงินเดือนลูกจ้างเอกชนอายัดได้เพียงบางส่วนตามที่กฎหมายกำหนด

เนื้อหาข้างต้นเป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาเฉพาะกรณี ผลในทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง พยานหลักฐาน และกฎหมายที่บังคับใช้ ณ ขณะนั้นเป็นรายกรณี แนะนำให้ปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ