ทนายความคดีแพ่ง

หัวใจของคดีแพ่งคือการพิสูจน์ด้วยพยานหลักฐานและเอกสารที่หนักแน่น ไม่ว่าจะเป็นสัญญา ใบเสร็จรับเงิน ข้อความหรือพยานบุคคล เราจึงเริ่มจากการตรวจสอบข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานของท่านอย่างละเอียด ประเมินรูปคดีและโอกาสชนะ แล้ววางแนวทางที่เหมาะสม เพื่อให้ท่านรักษาสิทธิได้เต็มที่และคุ้มค่าใช้จ่ายมากที่สุด

คดีแพ่งส่วนใหญ่อาศัย ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) เป็นกฎหมายหลัก การเข้าใจหลักพื้นฐานเหล่านี้ช่วยให้ท่านประเมินสถานการณ์ของตนเองได้ดีขึ้นก่อนตัดสินใจ — แต่โดยทั่วไปแล้วผลทางกฎหมายจะขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานเป็นรายกรณี

1. หนี้และการผิดนัด

“หนี้” ในทางแพ่งคือความผูกพันที่ฝ่ายหนึ่ง (ลูกหนี้) ต้องชำระเงิน ส่งมอบสิ่งของ หรือกระทำ/งดเว้นการอย่างใดอย่างหนึ่งให้แก่อีกฝ่าย (เจ้าหนี้) ซึ่งอาจเกิดจากสัญญา เช่น กู้ยืม ซื้อขาย เช่า หรือเกิดจากมูลอื่น เช่น การละเมิด

เมื่อถึงกำหนดชำระแล้วลูกหนี้ไม่ชำระ โดยทั่วไปถือว่า “ผิดนัด” ผลคือเจ้าหนี้มีสิทธิเรียกให้ชำระหนี้พร้อม ดอกเบี้ยผิดนัด และค่าเสียหายที่เกิดขึ้นได้ และหากเป็นหนี้ที่ผ่อนชำระเป็นงวด เมื่อลูกหนี้ผิดนัดงวดใด กฎหมายปัจจุบันให้คิดดอกเบี้ยผิดนัดได้เฉพาะจาก “ต้นเงินของงวดที่ผิดนัด” เท่านั้น ข้อตกลงที่ขัดกับหลักนี้เป็นโมฆะ (ป.พ.พ. มาตรา 224/1)

ในทางปฏิบัติ การมีหลักฐานวันถึงกำหนดชำระและการทวงถามที่ชัดเจน จะช่วยกำหนด “วันผิดนัด” ซึ่งเป็นจุดตั้งต้นของการคิดดอกเบี้ยและความเสียหาย หากเป็นข้อพิพาทเรื่องการติดตามหนี้และบังคับชำระ ดูเพิ่มที่ ทนายความคดีหนี้สินและการบังคับคดี

2. ละเมิด เรียกค่าเสียหายอะไรได้บ้าง

“ละเมิด” ตาม ป.พ.พ. มาตรา 420 คือการที่ผู้หนึ่งจงใจหรือประมาทเลินเล่อ ทำต่อผู้อื่นโดยผิดกฎหมาย จนทำให้เขาเสียหายต่อชีวิต ร่างกาย อนามัย เสรีภาพ ทรัพย์สิน หรือสิทธิอย่างหนึ่งอย่างใด ผู้ทำละเมิดจึงต้องชดใช้ “ค่าสินไหมทดแทน” โดยทั่วไปการกระทำจะเป็นละเมิดต้องครบ 4 องค์ประกอบ คือ มีการกระทำ (รวมถึงการงดเว้นหน้าที่ที่ต้องทำ) · กระทำโดยจงใจหรือประมาทเลินเล่อ · ต่อบุคคลอื่นโดยผิดกฎหมาย · และเกิดความเสียหายที่เป็นผลโดยตรงจากการกระทำนั้น

ค่าสินไหมทดแทนที่เรียกได้ขึ้นอยู่กับลักษณะความเสียหาย โดยทั่วไปได้แก่

• กรณีทรัพย์สินเสียหายหรือสูญหาย — คืนทรัพย์หรือใช้ราคาทรัพย์ รวมถึงค่าขาดประโยชน์จากการใช้ทรัพย์ และอาจเรียกดอกเบี้ยได้ (มาตรา 438, 440)
• กรณีบาดเจ็บต่อร่างกายหรืออนามัย — ค่ารักษาพยาบาลและค่าใช้จ่ายที่จำเป็น ค่าขาดประโยชน์ทำมาหาได้ระหว่างเจ็บป่วย ค่าเสียความสามารถในการประกอบการงานทั้งปัจจุบันและอนาคต รวมถึงค่าเสียหายที่มิใช่ตัวเงิน เช่น ความทุกข์ทรมานหรือการเสียโฉม (มาตรา 444, 446)
• กรณีถึงแก่ความตาย — ค่าปลงศพและค่าใช้จ่ายจำเป็น ค่าขาดไร้อุปการะของผู้ที่มีสิทธิได้รับการอุปการะตามกฎหมาย และค่าขาดแรงงาน (มาตรา 443)

นอกจากตัวผู้กระทำเองแล้ว กฎหมายยังกำหนดให้บางบุคคลร่วมรับผิดด้วย เช่น นายจ้างร่วมรับผิดกับลูกจ้างในผลละเมิดที่ลูกจ้างทำไปในทางการที่จ้าง (มาตรา 425) บิดามารดาของผู้เยาว์ (มาตรา 429) หรือเจ้าของสัตว์ (มาตรา 433) เป็นต้น หากการละเมิดนั้นเป็นความผิดอาญาด้วย อาจต้องดำเนินคดีควบคู่กัน ดูเพิ่มที่ ทนายความคดีอาญา

3. อายุความที่ต้องระวัง

“อายุความ” คือกรอบเวลาที่กฎหมายกำหนดให้ใช้สิทธิฟ้องร้อง หากปล่อยให้ล่วงพ้น ลูกหนี้มีสิทธิยกอายุความขึ้นปฏิเสธการชำระหนี้ได้ (มาตรา 193/10) ข้อควรรู้คือ ศาลจะไม่ยกอายุความขึ้นมาเองหากคู่ความไม่ยกขึ้นต่อสู้ และคู่กรณีจะตกลงขยายหรือย่นอายุความกันไม่ได้ (มาตรา 193/11) อายุความแตกต่างกันตามประเภทของสิทธิ ตัวอย่างที่พบบ่อย:

จุดเสี่ยงที่มักถูกมองข้าม: ในคดีละเมิดอย่ามุ่งนับเฉพาะ “1 ปีนับแต่รู้” จนลืมเส้น “10 ปีนับแต่วันทำละเมิด” และหากเป็นข้อพิพาทแบบคดีผู้บริโภคอาจใช้อายุความที่ต่างออกไป การรีบปรึกษาตั้งแต่เนิ่นๆ จึงช่วยรักษาสิทธิไม่ให้ขาดอายุความโดยไม่จำเป็น

4. ดอกเบี้ยผิดนัดคิดอย่างไร

ตั้งแต่วันที่ 11 เมษายน 2564 มีพระราชกำหนดแก้ไขเพิ่มเติม ป.พ.พ. ปรับอัตราดอกเบี้ยให้สอดคล้องกับสภาพเศรษฐกิจ โดยสรุปหลักที่ใช้กันบ่อยคือ

• ดอกเบี้ยทั่วไป (กรณีไม่ได้ตกลงอัตรากันไว้): ร้อยละ 3 ต่อปี (มาตรา 7 — เดิมร้อยละ 7.5)
• ดอกเบี้ยผิดนัด ของหนี้เงิน: ใช้อัตราตามมาตรา 7 บวกเพิ่มอีกร้อยละ 2 ต่อปี รวมเป็นร้อยละ 5 ต่อปี (มาตรา 224 — เดิมร้อยละ 7.5)
• ห้ามคิดดอกเบี้ยซ้อนดอกเบี้ย (ทบต้น) ในระหว่างผิดนัด
• หนี้ที่ผ่อนเป็นงวด: ผิดนัดงวดใด ให้คิดดอกเบี้ยผิดนัดเฉพาะจากต้นเงินของงวดที่ผิดนัดนั้น ข้อตกลงที่ขัดกับหลักนี้เป็นโมฆะ (มาตรา 224/1)

หมายเหตุ: อัตราตามมาตรา 7 อาจปรับเปลี่ยนได้โดยพระราชกฤษฎีกา (โดยปกติทบทวนทุกประมาณ 3 ปี) จึงควรตรวจสอบอัตราที่ใช้บังคับ ณ ปัจจุบันก่อนนำไปคำนวณจริง

เนื้อหาข้างต้นเป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาเฉพาะกรณี ผลในทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง พยานหลักฐาน และดุลพินิจของศาลเป็นรายกรณี แนะนำให้ปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ