ก่อนให้ยืมเงิน เช็กสัญญาและหลักฐาน 7 ข้อให้พร้อม

สัญญากู้ยืมเงินที่ฟ้องได้ ต้องเตรียมอะไรก่อนให้ยืม

ต้องมีทั้งมูลหนี้ที่ชอบ หลักฐานตามกฎหมาย และข้อเท็จจริงว่าส่งมอบเงินให้กู้จริง การมีแบบฟอร์มชื่อสัญญากู้ยืมเงินเพียงอย่างเดียวจึงยังไม่พอ โดยหลักสัญญายืมใช้สิ้นเปลืองสมบูรณ์เมื่อส่งมอบทรัพย์ตามมาตรา 650 และเงินกู้เกิน 2,000 บาทต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืมตามมาตรา 653 เพื่อฟ้องร้องบังคับคดี

กฎหมายไม่ได้กำหนดว่าสัญญาต้องยาวหลายหน้าเสมอ แต่หลักฐานควรตอบได้ว่าใครยืมจากใคร จำนวนเท่าใด ได้รับเมื่อใด ต้องคืนเมื่อใด และมีข้อตกลงดอกเบี้ยหรือหลักประกันอย่างไร หากใช้ข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ต้องตรวจการระบุตัวผู้ส่ง การแสดงเจตนา และความน่าเชื่อถือของหลักฐาน ไม่ใช่ว่าเห็นชื่อบัญชี LINE แล้วเท่ากับมีลายมือชื่อที่ใช้ได้ทุกกรณี

ตัวอย่างสมมติ: ญาติขอยืม 80,000 บาท เจ้าหนี้ทำเอกสารลงชื่อถูกคน แต่โอนให้บัญชีบุคคลที่สามตามคำบอกทางโทรศัพท์โดยไม่มีข้อความยืนยัน ภายหลังผู้กู้ปฏิเสธว่าไม่เคยได้รับเงิน ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ขาดหัวข้อในสัญญาเท่านั้น แต่อยู่ที่การเชื่อมคำสั่งโอน ผู้รับแทน และการรับเงินของผู้กู้ ถ้าเก็บคำสั่งและการยืนยันให้ชัดก่อนโอน ความเสี่ยงพิสูจน์เรื่องนี้จะลดลง

เช็กลิสต์ต่อไปนี้ใช้เตรียมตัวก่อนส่งเงินจริงและเก็บข้อมูลต่อเนื่องจนคืนครบ หากมีหนี้เกิดขึ้นแล้ว ควรนำเอกสารเดิมตรวจตามจริงก่อนใช้บริการหนังสือบอกกล่าวทวงถาม ไม่ทำเอกสารย้อนหลังให้ดูเหมือนมีตั้งแต่วันแรก หรือเพิ่มเงินต้นที่ไม่เคยให้เพื่อทำให้ตัวเลขตรงกับยอดที่อยากเรียก

เช็ก 7 เรื่องในสัญญาและการส่งมอบเงินจริง

1. ผู้กู้เป็นใครและใครมีอำนาจลงชื่อ

ตรวจชื่อ บุคคลหรือบริษัท และช่องทางติดต่อที่ใช้จริง หากกู้ในนามบริษัทต้องตรวจผู้มีอำนาจและเงื่อนไขลงนาม ไม่ถือว่ากรรมการเป็นลูกหนี้ส่วนตัวเพราะเป็นคนคุยหรือรับเอกสาร สำเนาบัตรช่วยยืนยันตัวตน แต่ไม่ควรเก็บหรือเผยแพร่เกินความจำเป็น และไม่แทนข้อความยอมผูกพันเป็นผู้กู้

2. หลักฐานแสดงเจตนากู้และลายมือชื่อ

ระบุชัดว่าเป็นเงินยืมที่ต้องคืน ไม่ใช่ของขวัญ เงินร่วมลงทุน หรือเงินฝากไปทำงาน สำหรับยอดเกิน 2,000 บาทตรวจหลักฐานเป็นหนังสือลงชื่อผู้ยืมตามมาตรา 653 หากลงชื่ออิเล็กทรอนิกส์ต้องตรวจวิธีพิสูจน์ตัวตนและเจตนา รวมถึงการเก็บไฟล์ที่เข้าถึงและนำกลับมาใช้ได้ ไม่ใช้ภาพตัดเฉพาะประโยคโดยไม่มีบริบท

3. จำนวนเงินที่ให้จริงและเส้นทางส่งมอบ

เขียนเงินต้นตามที่ตกลงและส่งมอบจริง เก็บรายการโอนหรือหลักฐานรับเงินสด หากโอนหลายครั้งให้แยกรายการที่เป็นเงินกู้แต่ละครั้ง และถ้าโอนไปบัญชีคนอื่นให้มีคำสั่งหรือหลักฐานอธิบายการรับแทนอย่างชัดเจน ไม่ลงชื่อรับเงินล่วงหน้าทั้งที่ยังไม่แน่ใจว่าจะโอนครบหรือไม่

4. วันคืนและเงื่อนไขผ่อนที่ทำตามได้

กำหนดวันชำระ จำนวนงวด ช่องทาง และวิธีแสดงหลักฐานรับชำระ หากตกลงว่าจะคืนเมื่อขายทรัพย์หรือได้เงินจากที่อื่น ต้องตรวจว่าเป็นเงื่อนไขใดและเมื่อใดจึงเรียกได้ การเขียนคลุมเครือว่าเมื่อพร้อมอาจเพิ่มข้อพิพาท ส่วนเงินกู้ไม่กำหนดคืนต้องตรวจการบอกกล่าวตามมาตรา 652 ไม่ใช่คิดว่าทวงวันใดก็ผิดนัดทันทีทุกกรณี

5. ดอกเบี้ยและค่าใช้จ่ายที่ชอบ

แยกอัตราตามสัญญา ดอกเบี้ยผิดนัด วิธีคำนวณ และฐานที่ใช้กับผู้ให้กู้รายนั้น สำหรับการกู้ทั่วไปต้องตรวจข้อจำกัดมาตรา 654 และกฎหมายห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา ไม่แปลงดอกเบี้ยเป็นเงินต้นปลอม ค่าดำเนินการ หรือผลประโยชน์อื่นเพื่อหลบข้อห้าม และไม่ถือว่าข้อตกลงที่ผู้กู้เซ็นจะทำให้ทุกอัตราใช้ได้

6. ผู้ค้ำหรือทรัพย์ประกันมีผลจริงหรือไม่

การค้ำประกันมีเงื่อนไขหลักฐานและขอบความรับผิดเฉพาะ ต้องแยกผู้ค้ำออกจากพยาน ไม่ให้บุคคลธรรมดารับฐานะเสมือนลูกหนี้ร่วมโดยขัดกฎหมาย ส่วนการถือสำเนาโฉนดไว้ไม่เท่ากับได้จำนองที่จดทะเบียน หากต้องการหลักประกันที่ใช้ได้ ต้องตรวจเจ้าของทรัพย์ อำนาจให้ประกัน วิธีทำ และสิทธิที่ติดอยู่ก่อน

7. หลักฐานคืนเงินและแผนเมื่อผิดนัด

กำหนดว่าจะยืนยันรับเงินอย่างไร แยกการชำระเงินต้น ดอกเบี้ย และยอดคงเหลือให้ตรวจสอบได้ เก็บเอกสารคืนต้นฉบับหรือหลักฐานระงับหนี้เมื่อจ่ายครบ และเตรียมที่อยู่บอกกล่าวที่ใช้ได้จริง เงื่อนไขเร่งรัดหนี้ทั้งหมดหรือเลิกข้อตกลงผ่อนต้องตรวจความชอบและการใช้สิทธิ ไม่คัดข้อความแรงที่สุดมาใส่โดยไม่รู้ผล

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: เอกสารต้องเดินคู่กับเงินจริง

คนมักเข้าใจว่า มีสำเนาบัตรและพยานเซ็นแล้วฟ้องได้แน่นอน หรือให้ผู้กู้เซ็นกระดาษว่างไว้ก่อนจะสะดวกกว่า วิธีนี้เสี่ยงต่อข้อพิพาทเรื่องเนื้อหา ลายมือชื่อ และเงินที่ได้รับจริง พยานไม่ได้กลายเป็นผู้ค้ำเพียงเพราะลงชื่อในเอกสารเดียวกัน

กฎหมายมองว่า ต้องพิสูจน์นิติสัมพันธ์และการส่งมอบ รวมทั้งมีหลักฐานฟ้องบังคับตามที่กำหนด ข้อความและลายมือชื่อควรเกิดจากความเข้าใจตรงกัน การแก้ไขยอดหรือเงื่อนไขภายหลังควรมีหลักฐานการยอมรับ ไม่ใช่กรอกเองฝ่ายเดียวหลังผู้กู้ลงชื่อไปแล้ว

จุดเสี่ยงจริง คือเตรียมสัญญาดีแต่จ่ายเงินจริงไม่ตรง หรือคืนเงินกันหลายครั้งโดยไม่มีบัญชีคงเหลือ เมื่อมีปัญหาจึงไม่รู้ว่าจะทวงยอดใด ควรทำแฟ้มเงินเข้าออกและบันทึกข้อตกลงเปลี่ยนแปลงต่อเนื่องตลอดอายุหนี้ ไม่หยุดเก็บหลักฐานหลังวันโอนครั้งแรก

มองสองฝั่ง: สัญญาชัดช่วยทั้งผู้ให้กู้และผู้กู้

ความสัมพันธ์เป็นญาติหรือเพื่อนไม่ได้ลดความสำคัญของเอกสาร คุยให้ชัดก่อนโอนช่วยลดการตีความภายหลังว่าเป็นการให้เปล่าหรือร่วมลงทุน หากไม่สบายใจที่จะถามข้อมูลพื้นฐานหรือไม่ยอมให้เก็บหลักฐาน ควรทบทวนความเสี่ยงก่อนตัดสินใจให้กู้ ไม่ใช้ความสนิทแทนการประเมินความสามารถคืนเงิน

เวลา: วันครบกำหนดมีผลทั้งผิดนัดและอายุความ

กำหนดวันคืนให้ชัดแล้วบันทึกการเปลี่ยนแปลงทุกครั้ง หนี้ที่กำหนดวันตามปฏิทินกับหนี้ที่ยังไม่กำหนดเวลามีหลักผิดนัดต่างกันตามมาตรา 203–204 และสำหรับเงินกู้ไม่กำหนดคืนมีบทมาตรา 652 เกี่ยวข้อง ไม่ควรส่งโนติสด้วยแบบเดียวกันทุกกรณี

หากผ่อนเงินต้นเป็นงวด ต้องตรวจอายุความของงวดและเงื่อนไขเร่งรัด ส่วนดอกเบี้ยก็อาจแยกอายุความจากเงินต้น ห้ามเริ่มนับทุกอย่างจากวันที่ส่งโนติสครั้งล่าสุด อ่านการแยกอายุความหนี้และนำตารางชำระมาตรวจตั้งแต่เริ่มผิดนัด ไม่รอหลายปีแล้วค่อยหาสัญญา

กรณีมีผู้ค้ำ การบอกกล่าวเมื่อผู้กู้ผิดนัดมีเงื่อนไขเวลาตามกฎหมายปัจจุบันที่ต้องติดตามแยก การทวงผู้กู้อย่างเดียวไม่ทดแทนการบอกกล่าวผู้ค้ำ ควรตั้งเตือนวันที่เกิดเหตุและให้ทนายตรวจทันที ไม่คิดว่ามีผู้ค้ำแล้วปล่อยเรื่องไว้ได้

เงิน: สิทธิฟ้องกับความสามารถเรียกเก็บเป็นคนละเรื่อง

ก่อนให้ยืมประเมินจำนวนที่ตนรับความเสี่ยงได้ เหตุที่ผู้กู้ต้องการเงิน และแหล่งชำระที่มีจริงเท่าที่ตรวจสอบได้ สัญญาที่รัดกุมไม่สร้างทรัพย์ให้ลูกหนี้และไม่ทำให้เจ้าหนี้อยู่เหนือผู้มีสิทธิในหลักประกันรายก่อน จึงไม่ควรเพิ่มวงเงินเพียงเพราะมีแบบฟอร์มยาวหรือมีคนเซ็นหลายคน

ค่าร่างและตรวจสัญญาควรเทียบกับความซับซ้อน เช่น คู่สัญญาบริษัท หลายงวด ผู้ค้ำ หรือทรัพย์ประกัน ขอขอบเขตบริการร่างและตรวจสัญญาที่เหมาะกับงาน เมื่อหนี้ผิดนัดแล้ว บริการออกโนติสเป็นอีกขั้นหนึ่งซึ่งต้องใช้แฟ้มเดิมและข้อมูลชำระล่าสุด ไม่ควรเริ่มนับยอดจากสัญญาโดยไม่หักเงินที่รับแล้ว

ดอกเบี้ยที่เกินข้อจำกัดหรือผลประโยชน์ที่อำพรางอาจมีผลทั้งความสมบูรณ์ของข้อตกลงและความรับผิดตามกฎหมาย ไม่ควรเชื่อว่าจะเรียกเกินไว้ก่อนแล้วศาลลดให้เหลืออัตราที่ชอบเสมอ หากไม่แน่ใจให้นำเงื่อนไขและยอดเงินจริงตรวจ ก่อนลงชื่อหรือส่งข้อความทวง

หลักฐานที่ควรจัดเป็นแฟ้มตั้งแต่วันแรก

• สัญญาหรือข้อความตกลงที่แสดงผู้ให้กู้ ผู้กู้ ยอด และหน้าที่คืนอย่างชัดเจน
• หลักฐานลงชื่อและการพิสูจน์ตัวบุคคลหรืออำนาจลงนามที่เกี่ยวข้อง
• หลักฐานโอนหรือรับเงินสด รวมถึงคำสั่งโอนให้บุคคลอื่นหากมี
• ตารางวันชำระ แยกเงินต้น ดอกเบี้ย และวิธีคำนวณที่ชอบ
• เอกสารผู้ค้ำหรือหลักประกัน พร้อมหลักฐานทำตามแบบและการจดทะเบียนเมื่อจำเป็น
• หลักฐานชำระคืนทุกครั้งและคำยืนยันว่าชำระหนี้รายการใด
• เอกสารแก้ไขสัญญา ผ่อนผัน รับสภาพหนี้ หรือหนังสือทวงถามที่เกิดภายหลัง

ไฟล์แชทควรเก็บบทสนทนาต่อเนื่อง ข้อมูลบัญชีผู้สนทนา และไฟล์เดิมควบคู่กับภาพหน้าจอ ไม่ลบข้อความที่ไม่เป็นคุณแล้วเหลือแต่คำว่ายอมคืน หากต้องการอ่านโครงสัญญาเชิงลึก ดูคู่มือข้อสัญญากู้ยืมและรับสภาพหนี้ ส่วนผู้ที่ให้เงินไปแล้วแต่เอกสารไม่ครบอ่านหลักฐานที่ต้องตรวจเมื่อไม่มีสัญญากู้ก่อนขอให้คู่กรณียืนยันข้อเท็จจริงตามจริง

กฎหมายข้างเคียง: ลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ อากร และหลักประกัน

กฎหมายธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์รองรับข้อมูลและลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ตามเงื่อนไขเรื่องการเข้าถึง การระบุตัวบุคคล เจตนา และความน่าเชื่อถือ แต่รูปชื่อหรือการกดส่งข้อความไม่ได้ตอบครบทุกเงื่อนไขเสมอ ควรเลือกวิธีที่เก็บหลักฐานการลงนามและการแก้ไขได้ตรวจสอบ ไม่ส่งภาพลายเซ็นไปให้กรอกบนเอกสารที่ยังไม่สมบูรณ์

เอกสารบางประเภทอาจมีหน้าที่เกี่ยวกับอากรแสตมป์และผลต่อการใช้เป็นพยานหลักฐาน ต้องตรวจประเภทตราสาร ผู้มีหน้าที่ และวิธีดำเนินการตามกรณี ไม่สรุปว่าไม่มีอากรแล้วหนี้ไม่เกิดหรือแก้ไขไม่ได้เสมอ ส่วนหลักประกันต้องดูแบบของตนแยกจากสัญญากู้ ไม่ใช้คำว่าค้ำประกันแทนการจำนองหรือจำนำโดยไม่มีขั้นตอนจริง

เมื่อเกิดปัญหา สิทธิทวงหนี้ยังต้องอยู่ในขอบเขตกฎหมาย ห้ามใช้สำเนาบัตร รูปถ่าย หรือข้อมูลครอบครัวที่ได้ตอนให้กู้ไปประจาน อ่านถ้อยคำทวงหนี้ที่ชอบและเลือกวิธีบอกกล่าวที่รักษาหลักฐานโดยไม่สร้างข้อพิพาทเพิ่ม

ทางไปต่อ: ตรวจให้ครบก่อนโอน และอัปเดตแฟ้มจนคืนครบ

1. ยืนยันตัวผู้กู้ วัตถุประสงค์ และความเสี่ยงที่ยอมรับได้
2. ตกลงเนื้อหาสัญญาและหลักฐานลงชื่อก่อนส่งเงินจริง
3. วางเส้นทางโอนและหลักฐานรับเงินให้เชื่อมกับสัญญา
4. ตรวจดอกเบี้ย กำหนดคืน ผู้ค้ำ และหลักประกันตามกฎหมายที่ใช้
5. บันทึกการชำระและแก้ไขข้อตกลงทุกครั้งโดยไม่เติมย้อนหลังฝ่ายเดียว
6. เมื่อผิดนัด ตรวจยอด เวลา และการบอกกล่าวก่อนเลือกส่งหนังสือหรือฟ้อง

ควรให้ทนายตรวจเมื่อวงเงินสูง มีบริษัท ผู้ค้ำ หรือทรัพย์ประกัน รวมถึงกรณีข้อเท็จจริงไม่ตรงกับเอกสาร เตรียมแฟ้มเพื่อติดต่อยอดทิพย์ธรรมได้ตั้งแต่ก่อนให้ยืม หากมีปัญหาชำระแล้ว ดูบริการหนังสือบอกกล่าวทวงถามเพื่อใช้หลักฐานที่เตรียมไว้ให้ตรงสิทธิ การทำสัญญาที่ดีเริ่มก่อนโอน และต้องดูแลหลักฐานต่อจนหนี้สิ้นสุดจริง

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ