ผู้กู้เสียชีวิต ผู้ค้ำยังต้องจ่ายไหม เจ้าหนี้ต้องทวงใคร

ผู้กู้เสียชีวิต ผู้ค้ำประกันยังต้องรับผิดหรือไม่

ผู้ค้ำประกันอาจยังต้องรับผิดเมื่อผู้กู้เสียชีวิต แต่ไม่ได้แปลว่าต้องจ่ายหนี้ทั้งหมดทันทีที่เจ้าหนี้โทรมา ต้องเริ่มจากตรวจว่าสัญญากู้และสัญญาค้ำมีผลบังคับได้เพียงใด หนี้ถึงกำหนดแล้วหรือยัง เหลือยอดเท่าไร และเจ้าหนี้ได้บอกกล่าวผู้ค้ำอย่างถูกต้องหรือไม่ ความตายของผู้กู้ไม่ใช่เหตุเดียวกับการผิดนัด และไม่ได้เปลี่ยนพยานในสัญญาให้กลายเป็นผู้ค้ำ

ในด้านมรดก หนี้ที่ไม่ใช่หน้าที่เฉพาะตัวของผู้ตายอาจตกทอดเป็นภาระของกองมรดก ทายาทรับผิดไม่เกินทรัพย์มรดกที่ตกทอดแก่ตนตามมาตรา 1601 จึงต้องแยกทรัพย์ของผู้ตายออกจากเงินส่วนตัวของคู่สมรสหรือบุตร การเป็นคนจัดงานศพหรือเป็นญาติใกล้ชิดไม่ทำให้บุคคลนั้นเป็นลูกหนี้เงินกู้ทั้งหมด หากญาติเป็นผู้ค้ำหรือลูกหนี้ร่วมด้วย ต้องตรวจความรับผิดอีกฐานหนึ่งแยกต่างหาก

เจ้าหนี้อาจต้องรักษาสิทธิต่อกองมรดกและต่อผู้ค้ำในเวลาใกล้กัน ไม่ควรคิดว่ารอจัดการมรดกเสร็จแล้วค่อยดำเนินการได้เสมอ หรือเลือกทวงผู้ค้ำแล้วไม่ต้องสนใจอายุความมรดกอีกเลย เพราะผู้ค้ำมีข้อต่อสู้ตามกฎหมาย และข้อเท็จจริงเรื่องกำหนดชำระ วันรู้การตาย กับการดำเนินคดีมีผลต่อการประเมินสิทธิ ควรให้ผู้รับผิดชอบ ร่างหนังสือบอกกล่าวทวงถาม เห็นเอกสารทั้งสองชุดตั้งแต่ต้น

ตัวอย่างสมมติ: ผู้กู้ค้างเงินต้น 240,000 บาท มีเพื่อนลงนามค้ำประกัน ต่อมาผู้กู้เสียชีวิตและทิ้งทรัพย์ไว้บางส่วน เจ้าหนี้จึงเรียกเพื่อนจ่ายทันที ในสถานการณ์นี้ต้องตรวจว่าหนี้ผิดนัดก่อนเสียชีวิตหรือหลังจากนั้น มีหนังสือถึงผู้ค้ำเมื่อไร และมีเงินจากประกันหรือกองมรดกชำระแล้วหรือไม่ หากกองมรดกจ่าย 40,000 บาท ต้องนำมาหักตามหลักการชำระหนี้ที่เกี่ยวข้อง เจ้าหนี้ไม่อาจเก็บหนี้เดียวกันซ้ำเต็มจำนวนจากทั้งสองทาง

ข้อยกเว้นที่ทำให้ผู้ค้ำรับผิดน้อยลงหรือมีข้อต่อสู้

ลายมือชื่อและขอบเขตการค้ำต้องชัด

มาตรา 680 กำหนดเรื่องหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ค้ำสำหรับการฟ้องบังคับ ต้องอ่านว่าสัญญาครอบคลุมหนี้ก้อนไหน วงเงินเท่าไร และมีเงื่อนไขอย่างไร เอกสารที่ระบุเพียงว่าเป็นผู้ติดต่อหรือพยานไม่ควรถูกตีความข้ามขั้นว่าเป็นการค้ำ ส่วนสัญญาเก่าต้องตรวจวันที่ทำและบทเฉพาะกาลของกฎหมายแก้ไขเพิ่มเติม ไม่หยิบข้อคุ้มครองของสัญญาปัจจุบันไปใช้กับสัญญาทุกยุคโดยไม่ตรวจ

บอกกล่าวล่าช้าไม่ได้แปลว่าผู้ค้ำหลุดหนี้ทุกบาท

สำหรับกรณีที่ใช้มาตรา 686 ฉบับปัจจุบัน เมื่อผู้กู้ผิดนัด เจ้าหนี้ต้องมีหนังสือบอกกล่าวไปยังผู้ค้ำภายใน 60 วัน และจะเรียกให้ผู้ค้ำชำระก่อนหนังสือไปถึงไม่ได้ หากไม่บอกกล่าวภายในกำหนด ผลสำคัญคือผู้ค้ำหลุดพ้นจากดอกเบี้ย ค่าสินไหมทดแทน และภาระอุปกรณ์ที่เกิดหลังพ้นกำหนดตามบทบัญญัติ ไม่ใช่ข้อสรุปว่าเงินต้นหมดไปทั้งก้อน อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมในเรื่อง กำหนดบอกกล่าวผู้ค้ำประกัน

ผู้ค้ำยกข้อต่อสู้ได้ และมีสิทธิหลังชำระแทน

มาตรา 694 ให้ผู้ค้ำยกข้อต่อสู้ซึ่งลูกหนี้มีต่อเจ้าหนี้ได้ด้วย จึงต้องตรวจทั้งยอดหนี้ การชำระแล้ว ความสมบูรณ์ของหนี้ และอายุความ ไม่ควรตัดประเด็นอายุความมรดกทิ้งเพียงเพราะผู้ถูกเรียกเงินเป็นผู้ค้ำ เมื่อชำระแทน ผู้ค้ำอาจมีสิทธิไล่เบี้ยและรับช่วงสิทธิตามมาตรา 693 แต่ต้องดูเงื่อนไข ข้อต่อสู้ และมูลค่าทรัพย์ที่จะเรียกคืนจริง ไม่ใช่จ่ายแล้วได้เงินคืนจากทายาทส่วนตัวเสมอ

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: แยกคนรับหนังสือออกจากคนต้องใช้หนี้

คนมักเข้าใจว่า ผู้กู้ตายแล้วต้องทวงคู่สมรสก่อน หรือผู้ค้ำเป็นคนสำรองที่ต้องชำระทันทีเมื่อเจ้าหนี้หาใครไม่ได้ ความเข้าใจเช่นนี้ทำให้ส่งหนังสือผิดฐาน ระบุยอดเกินสิทธิ และกดดันญาติที่ไม่ได้มีหน้าที่ส่วนตัว

กฎหมายมองว่า ฐานความรับผิดต้องแยกเป็นหนี้ของกองมรดก ความรับผิดของทายาทตามทรัพย์ที่ได้รับ และความผูกพันตามสัญญาค้ำหรือสัญญาร่วมกู้ หนังสือแต่ละฉบับจึงต้องระบุผู้รับในฐานะที่ถูกต้อง และอธิบายเหตุเรียกร้องที่สอดคล้องกับเอกสาร

จุดเสี่ยงจริง คือส่งหนังสือถึงผู้ตายอย่างเดียวแล้วคิดว่ารักษาสิทธิครบ หรือรอให้ญาติตั้งผู้จัดการมรดกโดยไม่ตรวจอายุความ อีกด้านหนึ่ง ผู้ค้ำอาจเซ็นรับยอดใหม่ทั้งหมดเพราะเกรงใจงานศพ ทั้งที่ยังไม่ได้เห็นหลักฐานการผิดนัดและยอดที่หักชำระแล้ว การรวบรวมข้อมูลก่อนเซ็นช่วยลดข้อพิพาทรอบใหม่ได้มาก

มองสองฝั่ง: เจ้าหนี้ต้องพิสูจน์อะไร ผู้ค้ำตรวจอะไร

หากผู้รับไม่ใช่ผู้จัดการมรดกหรือไม่เคยได้รับทรัพย์ ควรตอบเป็นข้อเท็จจริงและแนบเอกสารเท่าที่จำเป็น ไม่ควรลงนามยอมเป็นลูกหนี้ส่วนตัวเพียงเพื่อยืนยันว่าได้รับจดหมาย เจ้าหนี้ควรเปิดช่องให้ชี้แจงฐานะและยอดที่โต้แย้ง แทนการถือว่าความเงียบเท่ากับรับสภาพหนี้

เรื่องเวลา: อายุความมรดกกับ 60 วันเป็นคนละกำหนด

มาตรา 1754 วางข้อกำหนดพิเศษสำหรับสิทธิเรียกร้องของเจ้าหนี้ต่อเจ้ามรดก ในกรณีที่สิทธิเดิมมีอายุความยาวกว่าหนึ่งปี อาจถูกจำกัดด้วยหนึ่งปีนับแต่เจ้าหนี้รู้หรือควรรู้ถึงความตาย ภายใต้รายละเอียดและข้อยกเว้นในบทบัญญัติ ทั้งยังต้องดูกรอบสูงสุดและอายุความเดิมด้วย จึงไม่ควรจำเพียงว่าเงินกู้มีสิบปีแล้วใช้กับกรณีผู้กู้เสียชีวิตทันที

กำหนด 60 วันของผู้ค้ำเริ่มจากวันผิดนัด ไม่ใช่เริ่มจากวันที่เจ้าหนี้ทราบข่าวเสียชีวิตทุกกรณี หากผิดนัดก่อนตาย กำหนดอาจเดินมาแล้ว ส่วนกรณีเสียชีวิตก่อนวันชำระต้องตรวจสิทธิต่อกองมรดกทันที ไม่ควรรอให้ถึงวันนัดตามสัญญาโดยไม่ได้ประเมินผลของมาตรา 1754 และข้อต่อสู้ตามมาตรา 694 กับ 1755 ร่วมกัน

หนังสือทวงถามที่เจ้าหนี้ส่งเองไม่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงโดยอัตโนมัติ การเจรจางานศพ การรอเอกสารมรดก หรือการให้เวลาเพิ่มเติมอาจใช้เวลาเกินกำหนดที่กฎหมายเปิดไว้ หากวันตายหรือวันรู้ตายไม่ชัด ควรบันทึกหลักฐานที่ทราบข่าวและให้ตรวจเส้นเวลาทันที แยกจากกำหนดตอบหนังสือที่ตั้งขึ้นเพื่อการเจรจา

เรื่องเงิน: คำนวณยอดของแต่ละฐานอย่างไร

เริ่มจากบัญชีเงินต้นที่ส่งมอบจริง ดอกเบี้ยที่เรียกได้ การชำระทุกครั้ง และค่าใช้จ่ายที่มีฐานรองรับ จากนั้นแยกยอดที่เรียกจากกองมรดกกับยอดที่เรียกจากผู้ค้ำ เพราะวงเงินค้ำหรือผลของการบอกกล่าวล่าช้าอาจทำให้ยอดไม่เท่ากัน อย่านำยอดในตารางเดียวไปวางในหนังสือทุกฉบับโดยไม่ตรวจ

ตรวจประกันสินเชื่อหรือประกันชีวิตว่ามีจริงหรือไม่ ใครเป็นผู้รับประโยชน์ และมีการจ่ายชดใช้หนี้แล้วหรือยัง การมีกรมธรรม์ไม่ได้ทำให้หนี้ดับทันที และเงินประกันทุกชนิดไม่ได้เป็นเงินที่เจ้าหนี้ยึดรับได้เสมอ ถ้ามีเงินเข้าชำระหนี้จริงต้องลงบัญชีและแจ้งผู้เกี่ยวข้องเพื่อป้องกันการเก็บซ้ำ

ผู้ค้ำที่กำลังพิจารณาชำระแทนควรขอรายการยอด สำเนาหลักฐานหนี้ และข้อตกลงส่งมอบเอกสารเพื่อใช้สิทธิไล่เบี้ย ส่วนเจ้าหนี้ที่ต้องการประเมินต้นทุนดำเนินการสามารถให้ ทนายตรวจยอดและขอบเขตหนังสือบอกกล่าว ก่อนตกลงค่าบริการ โดยแยกงานตรวจมรดก งานส่งหนังสือ และงานฟ้องออกจากกันให้ชัด

หลักฐานที่ควรจัดเป็นแฟ้มก่อนออกหนังสือ

• สัญญากู้ หลักฐานส่งมอบเงิน และตารางชำระตั้งแต่เริ่มต้น
• สัญญาค้ำทุกหน้า เอกสารแก้ไข และหลักฐานวันที่ลงนาม
• ใบมรณบัตรหรือหลักฐานการตายที่ตรวจสอบได้ พร้อมวันที่เจ้าหนี้ทราบ
• คำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกหรือข้อมูลทายาทและทรัพย์ที่ได้รับ เท่าที่มีโดยชอบ
• หนังสือเดิม ใบรับฝาก เลขติดตาม ใบตอบรับ และข้อความตอบจากผู้ค้ำ
• หลักฐานชำระจากกองมรดก ผู้ค้ำ หรือบริษัทประกัน เพื่อหักยอดเดียวกัน

หากยังไม่มีผู้จัดการมรดก ไม่ควรแต่งชื่อผู้รับหรือเขียนว่าทายาททุกคนรับผิดไม่จำกัด ให้ตรวจขั้นตอนที่เหมาะสมกับบุคคลและทรัพย์ที่พบก่อน เรื่อง ลูกหนี้เสียชีวิตควรส่งหนังสือถึงใคร ช่วยแยกประเด็นผู้รับออกจากเนื้อหาการค้ำในบทความนี้ได้

กฎหมายข้างเคียงที่ต้องดูเมื่อมีมรดกเข้ามาเกี่ยวข้อง

การเรียกร้องต่อกองมรดกอาจต้องใช้ข้อมูลการจัดการมรดก การแบ่งทรัพย์ และสิทธิของเจ้าหนี้รายอื่น หากมีจำนองหรือหลักประกัน ต้องตรวจทางบังคับหลักประกันแยกจากการเรียกเงินส่วนตัว รวมถึงผลที่เจ้าหนี้ทำให้ผู้ค้ำเสียสิทธิในหลักประกันตามมาตรา 697 ไม่ควรปล่อยหลักประกันแล้วคิดว่ายังเรียกผู้ค้ำได้เท่าเดิมเสมอ

ความรับผิดของผู้ค้ำก็ไม่เหมือนลูกหนี้ร่วมตามมาตรา 291 การเขียนคำว่าร่วมรับผิดในหนังสือไม่ได้เปลี่ยนฐานกฎหมายเอง สำหรับข้อพิพาทที่ต้องตรวจทั้งทรัพย์มรดกและผู้จัดการมรดก สามารถประเมินร่วมกับ บริการคดีมรดก โดยไม่เปิดเผยรายละเอียดหนี้ต่อญาติหรือบุคคลที่ไม่เกี่ยวข้องเกินความจำเป็น

ทางไปต่อ: ตรวจสิทธิทั้งสองทางก่อนเลือกทวง

1. ยืนยันวันตาย วันรู้ตาย วันครบกำหนด และวันผิดนัดจากหลักฐาน
2. แยกผู้กู้ ผู้ค้ำ ทายาท ผู้จัดการมรดก และทรัพย์ที่อาจใช้ชำระ
3. ตรวจอายุความมรดกและกำหนดบอกกล่าวผู้ค้ำก่อนตั้งเวลารอคำตอบ
4. จัดยอดค้างหลังหักเงินทุกทาง พร้อมเหตุที่เรียกจากแต่ละคนได้
5. ส่งหนังสือให้ถูกฐาน เก็บหลักฐานการถึง และประเมินฟ้องหรือเจรจาตามเวลาที่เหลือ

ควรให้ทนายตรวจทันทีเมื่อใกล้ครบหนึ่งปีหลังทราบการตาย ไม่แน่ใจวันผิดนัด ผู้ค้ำเพิ่งได้รับหนังสือหลังเวลานาน หรือมีข้อเสนอให้เซ็นรับหนี้ใหม่แทนผู้ตาย นำสัญญากู้ สัญญาค้ำ และเส้นเวลามาประเมินผ่าน บริการหนังสือบอกกล่าวทวงถามของยอดทิพย์ธรรม หรือ ติดต่อสำนักงาน เพื่อกำหนดผู้รับ ยอด และขั้นตอนที่เหมาะกับสิทธิที่ยังมีอยู่

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ