ลูกหนี้ร่วมหลายคน ทวงคนเดียวเต็มยอดได้ไหม

ลูกหนี้ร่วมที่กู้เงินด้วยกันอาจเลิกร่วมหุ้นหรือแยกกันอยู่ก่อนหนี้หมด เจ้าหนี้ควรอ่านสัญญาและตรวจยอดก่อนใช้บริการส่งหนังสือทวงถามถึงผู้รับผิดหลายคน เพราะความสัมพันธ์ภายในกับสิทธิของเจ้าหนี้อาจไม่ตรงกัน

ลูกหนี้ร่วมต้องรับผิดคนละครึ่งหรือเต็มยอด

หากเป็นลูกหนี้ร่วมตามมาตรา 291 เจ้าหนี้เลือกเรียกจากคนใดคนหนึ่งทั้งหมดหรือบางส่วนได้จนหนี้ได้รับชำระครบ แต่รับชำระสิ้นเชิงได้เพียงครั้งเดียว ไม่ใช่มีผู้กู้สองคนแล้วหนี้หนึ่งก้อนเพิ่มเป็นสองเท่า ส่วนภาระระหว่างลูกหนี้ด้วยกันต้องตรวจอีกชั้นตามมาตรา 296 และข้อตกลงภายใน

ก่อนใช้หลักนี้ต้องยืนยันว่าร่วมรับผิดจริง มาตรา 290 กล่าวถึงหนี้แบ่งชำระได้ที่มีหลายคนในกรณีสงสัย ขณะที่มาตรา 297 กล่าวถึงหลายคนร่วมกันผูกพันตามสัญญาเดียว ต้องอ่านข้อความและสถานะการลงชื่อร่วมกัน คนที่เซ็นเป็นพยาน ผู้รับทราบ ผู้แทนบริษัท หรือผู้ค้ำ ไม่ควรถูกเรียกเป็นผู้กู้ร่วมเพียงเพราะชื่ออยู่หน้าเดียวกัน

1. ตรวจว่าใครแสดงเจตนาเป็นลูกหนี้ตามสัญญา และหนี้ของแต่ละคนเป็นหนี้เดียวกันหรือคนละก้อน
2. อ่านขอบเขตรับผิด วงเงิน และเงื่อนไขที่ใช้กับแต่ละคน
3. ตรวจเงินที่ชำระจากทุกคนและหักเข้าหนี้เดียวกันให้ครบ
4. แยกสิทธิเรียกของเจ้าหนี้ออกจากการแบ่งภาระหรือไล่เบี้ยระหว่างลูกหนี้

ตัวอย่างสมมติ ก และ ข เป็นลูกหนี้ร่วมเงินต้น 120,000 บาท มีข้อตกลงภายในว่ารับภาระเท่ากัน หาก ก จ่ายให้เจ้าหนี้แล้ว 40,000 บาท เงินต้นคงเหลือที่เจ้าหนี้ต้องตรวจคือ 80,000 บาท เจ้าหนี้อาจเรียก ข ในส่วนคงเหลือตามสิทธิ ไม่ใช่เรียก 120,000 บาทเดิมอีกครั้ง ส่วนเมื่อคนหนึ่งจ่ายเกินส่วนภายในจะเรียกจากอีกคนได้เท่าใดต้องตรวจบัญชีและข้อตกลงต่างหาก

กรณีมีลูกหนี้คนละสัญญาให้อ่านการส่งโนติสเมื่อมีลูกหนี้หลายราย เพราะการรวบรวมติดตามหลายคนไม่ทำให้ทุกคนกลายเป็นลูกหนี้ร่วมของกันและกัน

กรณีใดที่ไม่ควรเรียกทุกคนเป็นลูกหนี้ร่วม

ต้องดูฐานผูกพันของแต่ละบุคคล ไม่ใช้ความใกล้ชิดกับผู้กู้แทนการลงนามหรือข้อกฎหมายที่ทำให้รับผิด

ผู้ค้ำประกันลงชื่ออยู่ท้ายสัญญา

ผู้ค้ำมีฐานความรับผิดและสิทธิของตน ต้องตรวจขอบเขตค้ำและการบอกกล่าวเฉพาะ การเขียนชื่อผู้ค้ำว่าเป็นผู้กู้ร่วมในโนติสไม่เปลี่ยนฐานเดิม และข้อกำหนดให้ผู้ค้ำรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมต้องตรวจข้อจำกัดตามกฎหมายค้ำประกันด้วย

กรรมการลงชื่อแทนบริษัท

หากลงนามในฐานะผู้แทนโดยชอบ หนี้อาจเป็นของบริษัท ไม่ใช่หนี้ส่วนตัวของกรรมการ ต้องตรวจว่ามีการผูกพันตนแยกหรือเหตุรับผิดฐานอื่นหรือไม่ เช่นเดียวกับหุ้นส่วนที่ต้องจำแนกประเภทห้างและสถานะตามกฎหมาย

คู่สมรสหรือเพื่อนร่วมธุรกิจ

ความเป็นคู่สมรสหรือทำงานด้วยกันอย่างเดียวไม่ทำให้เป็นลูกหนี้ร่วมทุกหนี้ หากอ้างหนี้ร่วมของคู่สมรสต้องดูประเภทหนี้และเงื่อนไขเฉพาะ อ่านความรับผิดของคู่สมรสในหนี้กู้ยืม แทนการเรียกจากชื่อทะเบียนสมรสเพียงอย่างเดียว

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: หนี้ก้อนเดียวต้องมีบัญชีกลาง

คนมักเข้าใจว่า ส่งโนติสเต็มยอดถึงทุกคนแล้วติดตามแยกกันได้โดยไม่ต้องแจ้งว่าอีกคนจ่ายมาแล้วเท่าไร

กฎหมายมองว่า การชำระของลูกหนี้ร่วมคนหนึ่งเป็นประโยชน์ต่อคนอื่นตามมาตรา 292 และเจ้าหนี้ได้รับชำระสิ้นเชิงครั้งเดียว การเรียกแต่ละฉบับจึงต้องตั้งอยู่บนยอดคงเหลือของหนี้เดียวกัน

จุดเสี่ยงจริง คือมีผู้ติดตามหลายคนใช้ยอดคนละวัน หรือข้อตกลงรับเงินคนหนึ่งเขียนเหมือนปลดหนี้ทั้งหมดโดยไม่ตั้งใจ ควรมีบัญชีกลางและตรวจถ้อยคำรับชำระหรือปลดหนี้ก่อนลงชื่อ

มองสองฝั่ง: เจ้าหนี้กับผู้กู้ร่วมที่ไม่ได้ใช้เงินทั้งหมด

การบอกว่าไม่ได้ใช้เงินทั้งหมดอาจเกี่ยวกับภาระภายใน แต่ไม่ลบความผูกพันต่อเจ้าหนี้โดยอัตโนมัติหากรับผิดร่วมไว้จริง

หากเงินผ่านลูกหนี้อีกคนก่อนถึงเจ้าหนี้ ต้องแยกหลักฐานการส่งต่อ เพราะการให้เงินเพื่อนอาจยังไม่ใช่การชำระต่อผู้มีสิทธิรับตามที่ตกลง

เวลา: ส่งโนติสคนเดียวมีผลถึงอีกคนหรือไม่

ไม่ควรถือว่ามีผลถึงทุกคนเสมอ มาตรา 295 วางหลักให้เรื่องเฉพาะตัวลูกหนี้ เช่น การบอกกล่าว ผิดนัด อายุความ และการสะดุดหยุดลง มีผลเฉพาะคนนั้น เว้นแต่ขัดกับสภาพแห่งหนี้หรือเข้าหลักที่กฎหมายกำหนดต่างออกไป

จึงควรทำตารางรายคนว่ามีที่อยู่ใด ส่งหนังสือเมื่อใด ไปถึงเมื่อใด และเคยรับสภาพหรือมีคดีอย่างไร อย่าเห็นว่าคนหนึ่งตอบรับยอดแล้วสรุปว่าอายุความของอีกคนเริ่มใหม่พร้อมกัน การฟ้องหรือการกระทำต่อคนหนึ่งต้องตรวจผลต่ออีกคนตามบทที่เกี่ยวข้อง

อายุความยังขึ้นกับมูลหนี้ เช่น หลักทั่วไป 10 ปีเมื่อไม่มีบทเฉพาะ และเงินต้นผ่อนเป็นงวด 5 ปีตามมาตรา 193/33 ใช้เครื่องมือช่วยตรวจวันสำคัญ แยกแต่ละคน หากข้อมูลบอกกล่าวไม่ครบควรแก้ก่อนตัดสินใจเรียกดอกเบี้ยหรือใช้สิทธิเพิ่ม

เงิน: คนหนึ่งจ่ายแล้วต้องหักยอดอย่างไร

หักเงินที่ชำระหนี้เดียวกันจริงตามหลักการตัดชำระที่ใช้ได้ และแสดงยอดคงเหลือตรงกันในเอกสารทุกฉบับ ไม่ใช่หักเฉพาะยอดส่วนที่เจ้าหนี้ตั้งใจทวงจากคนนั้น

ตัวอย่างสมมติ หนี้เงินต้นร่วม 150,000 บาทโดยยังไม่นับดอกเบี้ย ก จ่าย 50,000 บาท ข จ่าย 20,000 บาท ยอดต้นรวมที่เหลือคือ 80,000 บาท หากเจ้าหนี้เตรียมหนังสือก่อนรับเงินจาก ข ต้องปรับยอดหรือทำหนังสือชี้แจงก่อนเรียก ไม่ใช้ยอดเก่า 100,000 บาทต่อไปเพราะพิมพ์ไว้แล้ว

การปลดหนี้เป็นอีกเรื่องหนึ่ง มาตรา 293 กำหนดผลต่อคนอื่นเพียงส่วนของผู้ที่ปลดให้ เว้นแต่ตกลงเป็นอย่างอื่น จึงควรให้ทนายตรวจหนังสือและข้อตกลงรับชำระ หากตั้งใจปล่อยคนหนึ่งออกแต่ยังเรียกอีกคน ไม่ใช้ข้อความ “ชำระครบถ้วน ไม่มีสิทธิเรียกร้องอีก” โดยไม่กำหนดขอบเขต

หลักฐาน: แยกแฟ้มรายคนแต่ใช้ยอดร่วมชุดเดียว

เอกสารควรทำให้ตรวจได้ทั้งฐานรับผิดเฉพาะบุคคลและยอดหนี้รวมที่ยังค้าง

• สัญญาทุกหน้า พร้อมช่องลงชื่อและฐานะที่แต่ละคนลงนาม
• หลักฐานส่งมอบเงินและข้อตกลงว่าใครเป็นผู้กู้หรือรับเงินแทน
• ตารางรับชำระรวมจากทุกคน แยกวันที่ ต้น ดอกเบี้ย และยอดคงเหลือ
• ข้อตกลงภายในระหว่างผู้กู้ หากมี โดยแยกว่าเจ้าหนี้ยอมรับด้วยหรือไม่
• หนังสือบอกกล่าวและหลักฐานนำจ่ายเป็นรายบุคคล
• เอกสารประนีประนอม ปลดหนี้ หรือคำพิพากษาที่อาจเปลี่ยนขอบเขตสิทธิ

หากชื่อในสัญญากับบัญชีรับเงินไม่ตรงกัน ต้องสอบทานหน้าที่ของผู้รับเงินด้วย และควรมีคำอธิบายพร้อมหลักฐาน ไม่ย้ายความรับผิดไปยังเจ้าของบัญชีเพียงเพราะพบชื่อในสลิป

กฎหมายข้างเคียง: ไล่เบี้ยและอำนาจลงนาม

มาตรา 296 วางหลักภาระระหว่างลูกหนี้ร่วมเป็นส่วนเท่ากัน เว้นแต่กำหนดต่างออกไป แต่การเรียกส่วนที่ออกแทนกันต้องตรวจยอดจริงและเงื่อนไข ไม่ถือว่าจ่ายเกินแล้วมีคำพิพากษาต่ออีกฝ่ายทันที ประเด็นนี้อาจต้องใช้งานคดีแพ่ง แยกจากข้อเรียกร้องของเจ้าหนี้เดิม

กรณีธุรกิจต้องตรวจหนังสือรับรอง อำนาจลงชื่อ และข้อสัญญาผูกพันส่วนตัวกับบริการกฎหมายธุรกิจและสัญญา การใช้ตำแหน่งกรรมการหรือหุ้นส่วนเป็นคำเรียกทั่วไปอาจทำให้หนังสือส่งผิดฐานความรับผิด

ทางไปต่อ: ส่งถึงคนที่รับผิดด้วยยอดที่ตรวจแล้ว

วางขั้นตอนจากการจำแนกบุคคลก่อนเลือกว่าจะเรียกทุกคนหรือบางคนตามสิทธิ

1. ทำรายการผู้ลงชื่อพร้อมฐานะและวงเงินรับผิดที่อ้างได้
2. ตรวจว่าหนี้ร่วมจริงหรือเป็นหนี้แบ่งส่วนหรือคนละสัญญา
3. รวมเงินรับชำระและจัดยอดคงเหลือกลางเพียงชุดเดียว
4. ตรวจวันผิดนัด อายุความ และการบอกกล่าวแต่ละคน
5. ออกหนังสือหรือทำข้อตกลงโดยแจ้งให้ปรับยอดเมื่อมีผู้ชำระ และเก็บหลักฐานทุกครั้ง

ควรให้ทนายดูเมื่อมีผู้ค้ำปะปน ผู้ลงนามแทนบริษัท ข้อตกลงปล่อยลูกหนี้คนหนึ่ง หรือข้อมูลชำระไม่ตรงกัน หากต้องส่งโนติสหลายคน เตรียมสัญญาและบัญชีรวมเพื่อประเมินขอบเขตหนังสือทวงถามรายบุคคล และนัดตรวจเอกสารกับสำนักงาน

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ