ทวงหนี้ลูกหนี้หลายคน ต้องแยกหนังสือถึงใครบ้าง

ทวงหนี้ลูกหนี้หลายคนต้องเริ่มจากดูว่าแต่ละคนรับผิดฐานใด แล้วแยกหนังสือและหลักฐานให้สอดคล้องกัน หนี้ก้อนเดียวอาจมีทั้งผู้กู้ร่วม ผู้ค้ำ และเจ้าของทรัพย์ประกัน ซึ่งไม่ได้มีหน้าที่หรือกำหนดบอกกล่าวเหมือนกันทั้งหมด

ทวงหนี้ลูกหนี้หลายคน ต้องจำแนกผู้รับอย่างไร

เริ่มจากสัญญาและข้อเท็จจริงว่าใครผูกพันเป็นลูกหนี้ ใครเพียงลงชื่อแทนบริษัท ใครเป็นพยาน และใครให้หลักประกัน จำนวนชื่อบนเอกสารไม่ใช่จำนวนคนที่ต้องจ่ายเต็มยอดเสมอ ควรทำทะเบียนผู้เกี่ยวข้องพร้อมฐานที่อ้างต่อแต่ละคนก่อนร่างจดหมาย

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 291 วางหลักลูกหนี้ร่วมที่แต่ละคนต้องชำระหนี้สิ้นเชิง เจ้าหนี้อาจเลือกเรียกทั้งหมดหรือบางส่วนจากคนหนึ่งได้ แต่ได้รับชำระหนี้เดียวเต็มจำนวนเพียงครั้งเดียว ส่วนมาตรา 292 ให้การชำระของคนหนึ่งเป็นประโยชน์แก่คนอื่นด้วย จึงต้องใช้ยอดคงเหลือร่วมกัน

การมีลูกหนี้หลายรายยังต้องตรวจมาตรา 290 และ 297 ตามลักษณะความผูกพัน ไม่สรุปว่าทุกคนรับผิดเท่ากันหรือรับผิดทั้งหมดจากจำนวนลายเซ็นอย่างเดียว หากเป็นสัญญาที่หลายคนร่วมผูกพันตน มาตรา 297 มีหลักกรณีสงสัยที่ต้องอ่านประกอบข้อความจริงในสัญญา

มาตรา 295 วางหลักเรื่องเฉพาะตัวของลูกหนี้ร่วม รวมถึงคำบอกกล่าว ผิดนัด และอายุความ โดยมีข้อยกเว้นตามสภาพหนี้ จึงไม่ควรคิดว่าการแจ้งคนที่ติดต่อสะดวกที่สุดคนเดียวมีผลแทนทุกราย หากต้องการใช้ผลต่อแต่ละคนต้องตรวจการบอกกล่าวและเหตุทางกฎหมายให้ครบ

ตัวอย่างสมมติ ก. กับ ข. เป็นลูกหนี้ร่วมในเงินต้น 120,000 บาท และ ค. เป็นผู้ค้ำ เจ้าหนี้อาจต้องวางหนังสือถึง ก. และ ข. ตามสถานะลูกหนี้ร่วม ส่วน ค. ต้องตรวจเงื่อนไขค้ำประกันและกำหนดตามบทเฉพาะ ไม่เปลี่ยนชื่อผู้รับสามฉบับแล้วเรียกทุกคนในฐานะเดียวกัน

ข้อยกเว้น: ผู้ค้ำและผู้แทนไม่ใช่ลูกหนี้ร่วมทุกกรณี

ผู้ค้ำต้องตรวจสัญญาค้ำและบทคุ้มครองที่ใช้กับกรณีนั้น รวมถึงมาตรา 686 เรื่องบอกกล่าวเมื่อผิดนัด ไม่ควรนำหลักเลือกทวงลูกหนี้ร่วมไปข้ามข้อกำหนดของผู้ค้ำ หรือใช้ข้อความว่าเป็นลูกหนี้ร่วมเพื่อหลีกผลของกฎหมายค้ำประกัน

ผู้จำนองทรัพย์ประกันหนี้ของผู้อื่นต้องตรวจฐานรับผิดและหนังสือตามมาตรา 728 แยกจากลูกหนี้หลัก ส่วนบุคคลที่ลงชื่อในนามบริษัทต้องตรวจอำนาจและถ้อยคำว่าเป็นตัวแทนหรือรับผิดส่วนตัว ไม่ถือว่ากรรมการหรือผู้ประสานงานต้องจ่ายหนี้บริษัททุกคน

ความเป็นคู่สมรส ญาติ หรืออยู่บ้านเดียวกันไม่ใช่เหตุพอให้ทวงทั้งยอดจากบุคคลนั้น ต้องมีฐานความรับผิดตามกฎหมายหรือข้อตกลงที่ชอบ หากเป็นเพียงผู้ช่วยติดต่อให้แยกสถานะและระวังการเปิดเผยความเป็นหนี้แก่ผู้ไม่เกี่ยวข้อง

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: หนึ่งแฟ้มแต่หลายเส้นทาง

คนมักเข้าใจว่า หนี้สัญญาเดียวใช้จดหมายหนึ่งฉบับใส่ชื่อทุกคนแล้วส่งบ้านที่พบได้ก็เพียงพอ แต่การพิสูจน์ว่าหนังสือถึงผู้ที่ต้องบอกกล่าวยังต้องดูเป็นรายคนและตามเงื่อนไขที่ใช้

กฎหมายมองว่า ผลบางเรื่องเกี่ยวกับหนี้ร่วมทั้งก้อน ขณะที่บางเรื่องเป็นผลเฉพาะตัว การรับเงินจากคนหนึ่งอาจลดยอดร่วม แต่ไม่ได้หมายความว่าเหตุเกี่ยวกับอายุความทุกอย่างเกิดแก่คนอื่นเหมือนกันเสมอ ต้องตรวจบทเฉพาะควบคู่

จุดเสี่ยงจริง คือฝ่ายติดตามแยกแฟ้มรายคนจนไม่เห็นเงินที่อีกคนจ่าย หรือคนหนึ่งได้ผ่อนเวลาโดยผู้เกี่ยวข้องอื่นไม่ได้รับการตรวจผล ควรมีบัญชีกลางของหนี้และทะเบียนเหตุการณ์รายบุคคลที่เชื่อมกัน

มองสองฝั่ง: เรียกครบผู้รับโดยไม่เรียกเกินสิทธิ

ในทางปฏิบัติการทำฉบับแยกผู้รับช่วยระบุสถานะ ข้อเรียกร้อง และหลักฐานถึงแต่ละคนได้ชัด เป็นแนวทางจัดเอกสาร ไม่ใช่คำกล่าวว่ากฎหมายทุกประเภทบังคับให้ใช้กระดาษแยกฉบับเสมอ หากใช้ฉบับเดียวต้องยังตรวจผลถึงผู้รับแต่ละรายได้

ฝั่งลูกหนี้ร่วมควรแจ้งการชำระให้เจ้าหนี้ทราบพร้อมเลขสัญญา ไม่พึ่งการบอกกันในครอบครัวว่าอีกคนจ่ายแล้วโดยไม่มีเอกสาร หากเห็นยอดซ้ำให้ขอรายการบัญชีและโต้แย้งส่วนที่ต่างตามหลักฐาน ไม่เพิกเฉยต่อหนังสือทุกฉบับ

เส้นเวลา: วันถึงและอายุความต้องตรวจรายบุคคล

ทะเบียนควรมีวันส่ง เลขติดตาม วันรับ ผู้รับแทนถ้ามี และสถานะซองคืนของแต่ละราย ไม่ใช้วันรับที่อยู่แรกเป็นวันรับของทุกคน หากต้องให้เวลาจากวันถึง การได้รับหนังสือคนละวันอาจทำให้วันครบกำหนดต่างกัน

สำหรับผู้ค้ำ มาตรา 686 มีกำหนดแจ้งภายในหกสิบวันนับแต่ลูกหนี้ผิดนัดและเงื่อนไขก่อนเรียกผู้ค้ำ ส่วนจำนองตามมาตรา 728 มีการให้เวลาลูกหนี้ไม่น้อยกว่าหกสิบวันนับแต่ได้รับคำบอกกล่าว และกรณีผู้จำนองประกันหนี้ผู้อื่นมีการส่งถึงผู้จำนองภายในสิบห้าวันนับแต่ส่งถึงลูกหนี้ ต้องแยกจุดเริ่มนับเหล่านี้

อ่าน กำหนดบอกกล่าวผู้ค้ำ และ หนังสือบังคับจำนอง สำหรับผลและเงื่อนไข ส่วนอายุความควรตรวจรายฐานความรับผิด ไม่สรุปว่าเพียงคนหนึ่งตอบแชทก็รักษาสิทธิได้ครบทุกคน

เงิน: หลายผู้รับแต่ยอดชำระร่วมไม่คูณตามจำนวนคน

ตัวอย่างสมมติ ก. และ ข. เป็นลูกหนี้ร่วมในเงินต้น 120,000 บาท โดยสมมติไม่มีดอกเบี้ยหรือค่าใช้จ่ายเพิ่ม ก. ชำระที่ตัดเงินต้นได้ 30,000 บาท จึงเหลือ 90,000 บาท ต่อมา ข. ชำระอีก 20,000 บาท ยอดร่วมเหลือ 70,000 บาท ไม่ใช่ให้แต่ละคนยังค้างคนละ 120,000 บาท

สูตรคือ 120,000 − 30,000 − 20,000 = 70,000 บาท เมื่อจะส่งหนังสือต่อให้ใช้ยอดที่ตรวจถึงวันนั้น พร้อมระบุเงินรับแล้ว หากมีดอกเบี้ย ค่าฤชาธรรมเนียม หรือหลายหนี้ต้องตรวจวิธีตัดยอดก่อน ไม่ใช้ตัวอย่างเงินต้นล้วนแทนทุกกรณี

ส่วนการออกเงินระหว่างลูกหนี้ร่วมเป็นอีกประเด็นตามมาตรา 296 และข้อตกลงที่เกี่ยวข้อง ไม่ควรใช้สัดส่วนที่ลูกหนี้คุยกันเองไปจำกัดสิทธิเจ้าหนี้โดยยังไม่ตรวจ และเมื่อมีการปลดหนี้ให้คนหนึ่งต้องตรวจมาตรา 293 กับข้อความที่ตกลงก่อนคำนวณยอดที่จะเรียกคนอื่น

เอกสารและทะเบียนที่ต้องแยกให้ตรวจได้

• สัญญาหลักและหน้าที่แสดงสถานะของผู้ลงชื่อทุกคน
• สัญญาค้ำ จำนอง และข้อตกลงแก้ไขหรือผ่อนเวลา
• รายชื่อผู้รับ ที่อยู่ และหลักฐานอำนาจของผู้แทน
• ตารางยอดกลางพร้อมเงินรับจากแต่ละราย
• ฉบับหนังสือ เลขติดตาม และหลักฐานถึงรายบุคคล
• คำตอบ ข้อโต้แย้ง และข้อตกลงที่เกิดหลังส่ง

ตั้งเลขอ้างอิงหนี้เดียวกันในแฟ้มแต่แยกเลขหนังสือหรือผู้รับให้ค้นได้ง่าย เมื่อส่งไฟล์แนบตรวจว่าเป็นสัญญาและยอดของเรื่องนั้น ไม่แนบข้อมูลของลูกหนี้รายอื่นที่ไม่เกี่ยวข้องเพราะใช้แม่แบบเดียวกัน

กรณีมีบริษัท ให้ตรวจชื่อจดทะเบียนและผู้มีอำนาจ ดู การส่งโนติสถึงบริษัท ส่วนผู้ที่รับไปรษณีย์แทนต้องบันทึกตามหลักฐานจริง ไม่กรอกว่าตัวลูกหนี้รับเองหากเอกสารไม่ได้แสดงเช่นนั้น

เรื่องใกล้เคียง: ข้อตกลงกับคนหนึ่งอาจกระทบคนอื่น

เมื่อคนหนึ่งขอผ่อนหรือลดหนี้ ต้องตรวจผลต่อฐานหนี้ร่วมและผู้ให้หลักประกัน ดู ข้อตกลงผ่อนหลังโนติส เพื่อกำหนดผู้ที่ต้องร่วมตกลงและขอบเขตที่เปลี่ยน ไม่รับปากว่าจะคงสิทธิทุกอย่างโดยยังไม่อ่านสัญญา

หากแต่ละคนโต้แย้งยอดไม่เหมือนกัน ให้ใช้ แนวทางตอบข้อโต้แย้งยอดหนี้ และบัญชีชุดกลางประกอบ การตอบรายคนควรสอดคล้องกันด้านข้อเท็จจริงโดยไม่เปิดเผยข้อมูลเกินความจำเป็น

กรณีความรับผิดเกี่ยวข้องกับบริษัทหรือสัญญาหลายฉบับ งาน ตรวจสัญญาธุรกิจ ช่วยแยกฐานก่อนส่ง ส่วนข้อพิพาทที่ต้องฟ้องควรประเมินกับ งานคดีแพ่ง เพื่อเลือกคู่ความและสิทธิเรียกร้องตามหลักฐาน

ทางไปต่อก่อนส่งถึงผู้เกี่ยวข้องทุกคน

1. ทำรายชื่อและระบุฐานความรับผิดรายบุคคล
2. ตรวจยอดร่วมและเงินรับล่าสุด
3. กำหนดเนื้อหา ผู้รับ และเวลาตามแต่ละฐาน
4. ตรวจร่างและสิ่งแนบก่อนจัดส่ง
5. บันทึกหลักฐานถึงและติดตามคำตอบรายคน

ควรให้ตรวจเมื่อมีผู้ค้ำหรือผู้จำนอง บริษัทกับบุคคลปะปน มีคนรับเงินคืนบางส่วน หรือกำหนดเวลาไม่ตรงกัน เริ่มจาก คู่มือโนติส และ บริการหนังสือทวงถามและคดีหนี้สิน แล้ว ติดต่อยอดทิพย์ธรรม พร้อมสัญญาและรายชื่อ เพื่อกำหนดหนังสือที่ตรงกับสิทธิของแต่ละราย

ผู้เขียน นางสาวจุฑาทิพย์ เตี้ยบัวแก้ว ใบอนุญาตว่าความตั้งแต่ปี 2560

สาขาที่เชี่ยวชาญ: คดีแพ่งและการว่าความ · คดีอาญา · ที่ดินและอสังหาริมทรัพย์

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ