ฟ้องเรียกเงินกู้คืน มีขั้นตอนอะไรบ้าง ใช้เวลานานแค่ไหน

คุณให้ยืมเงินไป ทวงหลายครั้ง ส่งหนังสือทวงถามแล้ว แต่ผู้ยืมยังเงียบ ถึงจุดที่ต้องตัดสินใจฟ้อง คำถามแรกของคนส่วนใหญ่คือต้องทำอะไรบ้าง ต้องไปศาลกี่ครั้ง และกว่าจะได้เงินคืนใช้เวลานานแค่ไหน บทความนี้ไล่ลำดับให้เห็นภาพทั้งเส้นทาง

ก่อนฟ้อง ต้องตรวจอะไรบ้าง

• หลักฐานการกู้ยืม เงินกู้เกิน 2,000 บาทต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือที่ผู้ยืมลงลายมือชื่อตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 653 ดูยืมเงินไม่มีสัญญา ฟ้องได้ไหม
• อายุความ เงินต้นมีอายุความ 10 ปีตามมาตรา 193/30 ส่วนดอกเบี้ยค้างชำระ 5 ปีตามมาตรา 193/33 ตรวจวันได้ด้วยเครื่องมือคำนวณระยะเวลากฎหมาย
• การผิดนัด ถ้าไม่ได้กำหนดวันคืน ต้องบอกกล่าวให้คืนก่อนตามมาตรา 652 ดูยืมเงินไม่กำหนดวันคืน
• ที่อยู่ของจำเลย ศาลต้องส่งหมายเรียกและสำเนาคำฟ้องให้จำเลย ถ้าไม่รู้ที่อยู่ ดูไม่รู้ที่อยู่ลูกหนี้ ทำอย่างไร

ขั้นที่ 1 ยื่นฟ้องที่ศาลไหน

ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 4 ให้ฟ้องต่อศาลที่จำเลยมีภูมิลำเนาในเขต หรือศาลที่มูลคดีเกิดขึ้นในเขต ถ้าทุนทรัพย์ไม่เกิน 300,000 บาท เป็นคดีมโนสาเร่ตามมาตรา 189 ซึ่งโดยทั่วไปยื่นที่ศาลแขวง และมีวิธีพิจารณาที่กระชับกว่าคดีสามัญ ปัจจุบันศาลยุติธรรมมีระบบยื่นฟ้องทางอิเล็กทรอนิกส์ด้วย ทนายจึงยื่นฟ้องได้โดยไม่ต้องเดินทางทุกครั้ง

คำฟ้องต้องระบุยอดเงินต้น ดอกเบี้ยแยกช่วง และคำขอให้ชำระ พร้อมแนบหลักฐาน ค่าขึ้นศาลคิดตามทุนทรัพย์ตามตารางท้ายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ดูภาพรวมค่าใช้จ่ายในค่าทนายออกโนติสทวงหนี้ คิดจากอะไร

ขั้นที่ 2 ศาลส่งหมาย และนัดไกล่เกลี่ยหรือพิจารณา

เมื่อรับฟ้องแล้ว ศาลจะออกหมายเรียกพร้อมสำเนาคำฟ้องไปยังจำเลย และกำหนดวันนัด ในคดีมโนสาเร่ศาลมักนัดพร้อมกันทั้งไกล่เกลี่ย ให้การ และสืบพยานในวันเดียวกัน หลายคดีจบในชั้นไกล่เกลี่ย ด้วยการทำสัญญาประนีประนอมยอมความ เช่น ตกลงผ่อนชำระเป็นงวด ซึ่งศาลจะพิพากษาตามยอม ถ้าผิดนัดผ่อนก็บังคับคดีได้ทันที

ถ้าจำเลยไม่ยื่นคำให้การหรือไม่มาศาล โจทก์ต้องดำเนินการขอให้ศาลพิจารณาพิพากษาตามกำหนดเวลาที่กฎหมายกำหนด มิฉะนั้นศาลอาจจำหน่ายคดี นี่เป็นจุดที่คนฟ้องเองมักพลาด

ขั้นที่ 3 สืบพยานและคำพิพากษา

ถ้าจำเลยต่อสู้ เช่น อ้างว่าเงินที่โอนเป็นเงินให้ ไม่ใช่เงินยืม หรือโต้แย้งยอด ศาลจะสืบพยานทั้งสองฝ่าย โจทก์อาจต้องเบิกความเองในฐานะพยาน ส่วนนัดอื่นทนายไปศาลแทนได้ เมื่อสืบพยานเสร็จ ศาลจะมีคำพิพากษาให้ชำระเงินพร้อมดอกเบี้ย และมักสั่งให้ฝ่ายแพ้รับผิดค่าฤชาธรรมเนียม

ขั้นที่ 4 ชนะคดีแล้ว ลูกหนี้ไม่จ่าย ต้องบังคับคดี

คำพิพากษาไม่ได้โอนเงินเข้าบัญชีให้อัตโนมัติ ถ้าลูกหนี้ไม่ชำระตามคำบังคับ เจ้าหนี้ต้องขอให้ศาลออกหมายบังคับคดี แล้วสืบทรัพย์ของลูกหนี้ ยึดทรัพย์สิน เช่น ที่ดินหรือรถยนต์ อายัดเงินในบัญชี หรืออายัดเงินเดือนในส่วนที่กฎหมายอนุญาต โดยมีทรัพย์บางประเภทและรายได้ส่วนที่จำเป็นต่อการดำรงชีพที่กฎหมายห้ามยึดหรืออายัด ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 274 ให้ขอบังคับคดีได้ภายใน 10 ปีนับแต่วันมีคำพิพากษา

ใช้เวลานานแค่ไหน

ไม่มีตัวเลขตายตัว ระยะเวลาขึ้นกับปัจจัยหลัก 3 อย่าง

• การส่งหมาย ถ้าที่อยู่จำเลยถูกต้องและส่งหมายได้ คดีเริ่มได้เร็ว ถ้าจำเลยย้ายที่อยู่ ต้องใช้เวลาตามหาหรือขอวิธีส่งหมายอื่น
• จำเลยต่อสู้หรือไม่ ถ้ายอมรับหนี้และตกลงผ่อนในชั้นไกล่เกลี่ย หลายคดีจบได้ในนัดแรก ๆ ถ้าต่อสู้และต้องสืบพยานเต็มรูปแบบ จะใช้เวลานานขึ้นมาก
• นัดของแต่ละศาล แต่ละศาลมีปริมาณคดีต่างกัน

โดยภาพรวม คดีมโนสาเร่ที่ส่งหมายได้และจำเลยไม่ต่อสู้มักจบในศาลชั้นต้นได้เร็วกว่าคดีสามัญอย่างชัดเจน แต่ทนายควรประเมินเป็นรายเรื่อง ไม่ควรเชื่อคำรับรองว่าจบภายในกี่วันแน่นอน

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: ชนะคดีคือครึ่งทาง

คนมักเข้าใจว่า เมื่อศาลพิพากษาให้ชนะ เงินจะกลับมาเอง

กฎหมายมองว่า คำพิพากษาให้สิทธิบังคับคดี แต่เจ้าหนี้ต้องเป็นฝ่ายเริ่มขั้นตอน และต้องรู้ว่าลูกหนี้มีทรัพย์อะไรที่ไหน

จุดเสี่ยงจริง คือการรอนานจนลูกหนี้โอนทรัพย์ไป ควรเก็บข้อมูลทรัพย์สิน ที่ทำงาน และบัญชีของลูกหนี้ตั้งแต่ก่อนฟ้อง และถ้าลูกหนี้ยังไม่มีทรัพย์ คำพิพากษายังใช้บังคับได้ภายใน 10 ปี

สรุป

การฟ้องเรียกเงินกู้คืนไม่ซับซ้อนอย่างที่หลายคนกลัว โดยเฉพาะคดีมโนสาเร่ จุดที่ตัดสินผลคือหลักฐานการกู้ยืม ที่อยู่ของจำเลย และการเดินขั้นตอนให้ตรงเวลา ถ้าต้องการทนายฟ้องคดีกู้ยืมเงินตั้งแต่ส่งโนติสจนถึงบังคับคดี ส่งหลักฐานให้ตรวจก่อนได้ หรือถ้ายังไม่ได้ทวงอย่างเป็นทางการ เริ่มจากส่งโนติสแล้วลูกหนี้เงียบ เลือกเจรจาหรือฟ้อง

ข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

ตรวจประกอบบทความ ณ ตุลาคม 2569

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 653 หลักฐานการกู้ยืมเงิน
• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/30 และ 193/33 อายุความเงินต้นและดอกเบี้ยค้าง
• ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 4 เขตศาลที่ยื่นฟ้อง
• ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 189 ถึง 196 คดีมโนสาเร่
• ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 161 และ 274 ค่าฤชาธรรมเนียม และระยะเวลาบังคับคดี

คำถามที่พบบ่อย

ฟ้องเรียกเงินกู้ ต้องไปศาลเองทุกนัดไหม

ไม่ต้อง ทนายไปศาลแทนได้เกือบทุกนัด ยกเว้นนัดที่ท่านต้องเบิกความเป็นพยานด้วยตนเอง และในชั้นไกล่เกลี่ยการมาด้วยตัวเองช่วยให้ตกลงได้เร็วขึ้น

ฟ้องที่ศาลใกล้บ้านเราได้ไหม

ได้ถ้าเป็นศาลที่มูลคดีเกิดขึ้นในเขต ซึ่งต้องดูข้อเท็จจริงว่าการกู้ยืมเกิดที่ใด มิฉะนั้นต้องฟ้องที่ศาลที่จำเลยมีภูมิลำเนา ทนายจะเลือกศาลที่ถูกต้องตามข้อเท็จจริง

ลูกหนี้ย้ายบ้าน ไม่รู้ที่อยู่ ฟ้องได้ไหม

ฟ้องได้ แต่ต้องตรวจที่อยู่ตามทะเบียนให้ถูกต้องก่อน เพราะศาลต้องส่งหมายให้จำเลย ถ้าส่งไม่ได้ อาจขอให้ศาลส่งหมายด้วยวิธีอื่นตามกฎหมาย

ชนะคดีแล้ว แต่ลูกหนี้ไม่มีทรัพย์ ทำอย่างไร

คำพิพากษาใช้ขอบังคับคดีได้ภายใน 10 ปี ถ้าวันหนึ่งลูกหนี้มีทรัพย์สินหรือรายได้ ก็สืบทรัพย์และยึดหรืออายัดได้ ระหว่างนี้ควรติดตามข้อมูลทรัพย์สินและที่ทำงานของลูกหนี้

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ