ค่าขึ้นศาลฟ้องเรียกเงิน คิดอย่างไรและเรียกคืนได้ไหม

ค่าขึ้นศาลฟ้องเรียกเงินต้องคำนวณจากอะไร

ค่าขึ้นศาลฟ้องเรียกเงินคำนวณจากประเภทคำขอและทุนทรัพย์ตามกฎหมาย ไม่ใช่ค่าจ้างทนาย และไม่ใช่ยอดค่าใช้จ่ายทั้งหมดตั้งแต่เริ่มทวงจนได้เงินคืน จึงควรแยกงบแต่ละส่วนก่อนตัดสินใจดำเนินคดี

สำหรับคดีมีทุนทรัพย์ทั่วไป อัตราตามตาราง 1 ท้ายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ในส่วนทุนทรัพย์ไม่เกิน 50 ล้านบาทใช้อัตราร้อยละ 2 แต่ไม่เกิน 200,000 บาท ส่วนที่เกิน 50 ล้านบาทใช้อัตราร้อยละ 0.1 ต้องเลือกประเภทคดีให้ถูกก่อนใช้สูตรนี้ เพราะคำขอประเภทอื่นหรือกฎหมายเฉพาะอาจกำหนดต่างออกไป

ทุนทรัพย์ไม่จำเป็นต้องเท่ากับเงินต้นที่จำได้จากวันแรก ต้องตรวจยอดที่ยังค้าง รายการดอกเบี้ยหรือค่าเสียหายที่เรียกได้ และการชำระที่ต้องหักออก การรวมดอกเบี้ยก่อนฟ้องกับคำขอดอกเบี้ยในอนาคตต้องใช้หลักคำนวณที่ถูกต้อง ไม่ใช้ตัวเลขรวมแบบเหมาทั้งหมด

ถ้าเป็นคดีมโนสาเร่ในศาลชั้นต้น มาตรา 190 จัตวามีเพดานค่าขึ้นศาลรวมไม่เกิน 1,000 บาท ซึ่งเป็นข้อเฉพาะ ไม่ใช่อัตราคงที่สำหรับทุกคดีที่หนี้น้อย ส่วนคดีผู้บริโภค คดีแรงงาน หรือคำขอบังคับจำนองต้องตรวจเกณฑ์ของเรื่องนั้นแยก ไม่ใช้ตารางทั่วไปแทนกัน

ก่อนยื่นฟ้องควรมีใบประมาณค่าใช้จ่ายที่แยกเงินวางศาล ค่าจ้างวิชาชีพ และค่าใช้จ่ายอื่น พร้อมระบุสิ่งที่ยังไม่ได้รวม หากยังมีโอกาสให้คู่กรณีชำระโดยไม่ฟ้อง อาจประเมินงานบอกกล่าวก่อน ดูขอบเขต บริการร่างและส่งหนังสือทวงถาม เพื่อเทียบกับต้นทุนคดีจากเอกสารจริง

ข้อยกเว้นที่ทำให้ค่าขึ้นศาลไม่ใช่สองเปอร์เซ็นต์เสมอ

คดีมโนสาเร่ต้องตรวจทั้งจำนวนทุนทรัพย์และประเภทคดี โดยเพดาน 1,000 บาทที่กล่าวถึงเป็นชั้นต้น ไม่ใช่รับประกันค่าใช้จ่ายชั้นอุทธรณ์หรือฎีกา อ่าน การฟ้องคดีมโนสาเร่เรียกเงินคืน เพื่อแยกเกณฑ์ออกจากเรื่องศาลที่มีอำนาจ

ในคดีผู้บริโภค การยกเว้นค่าฤชาธรรมเนียมสำหรับผู้บริโภคมีเงื่อนไขตามกฎหมายเฉพาะ ไม่ควรบอกว่าทั้งผู้ประกอบธุรกิจและผู้บริโภคได้รับสิทธิฟรีเหมือนกันทุกฝ่าย ส่วนคดีแรงงานก็ใช้กฎหมายจัดตั้งและวิธีพิจารณาเฉพาะ จึงต้องจำแนกความสัมพันธ์ของคู่กรณีก่อน

คำขอไม่มีทุนทรัพย์ คำขอหลายประเภทในคดีเดียว หรือการบังคับตามหลักประกันอาจมีวิธีคิดแตกต่างจากเรียกเงินทั่วไป ต้องอ่านคำขอท้ายฟ้องจริง ไม่ใช้ชื่อบทความหรือชื่อสัญญาเป็นตัวเลือกในเครื่องคิดค่าธรรมเนียมโดยไม่ตรวจเนื้อหา

ผู้ที่ไม่สามารถเสียค่าธรรมเนียมศาลอาจยื่นคำร้องขอยกเว้นตามมาตรา 155–156/1 โดยต้องมีหลักฐานและผ่านการพิจารณา ไม่ได้ยกเว้นอัตโนมัติจากการแจ้งว่าไม่มีเงิน และการได้รับยกเว้นไม่ได้หมายความว่าค่าจ้างทนายส่วนตัวหรือค่าใช้จ่ายทุกชนิดหายไปด้วย

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: แยกยอดฟ้องกับงบฟ้อง

ยอดฟ้องต้องมีฐาน: ไม่ควรเพิ่มเงินที่ไม่มีหลักฐานเพื่อเผื่อให้ศาลลด เพราะทำให้ทุนทรัพย์และประเด็นพิพาทเปลี่ยน และอาจมีผลเรื่องค่าใช้จ่าย การเรียกควรแจกแจงว่าเป็นเงินต้น ดอกเบี้ย หรือความเสียหายใด พร้อมวันและวิธีคำนวณที่ตรวจย้อนกลับได้

ใบเสนอราคาต้องเห็นขอบเขต: ถ้าใช้บริการสำนักงาน ควรทราบว่ารวมการออกหนังสือ ยื่นฟ้อง ไปศาลกี่ขั้นตอน และงานหลังคำพิพากษาหรือไม่ เงินทดรองที่นำไปจ่ายหน่วยงานควรแยกจากค่าจ้าง พร้อมหลักฐานการใช้จ่าย ไม่ใช้ยอดเดียวแล้วทำให้เข้าใจว่าครอบคลุมทุกเหตุการณ์ในอนาคต

โอกาสรับเงินต้องอยู่ในแผน: คดีหลักฐานดีแต่ลูกหนี้ไม่มีทรัพย์อาจใช้เวลารับเงินจริงอีกนาน จึงควรเทียบงบดำเนินคดีกับข้อมูลทรัพย์และทางเจรจาอย่างตรงไปตรงมา การคำนวณค่าขึ้นศาลได้ถูกต้องช่วยวางแผน แต่ไม่แทนการประเมินฐานคดีหรือความสามารถชำระของคู่กรณี

มองสองฝั่ง: ผู้ฟ้องกับคู่ความที่อาจต้องรับค่าใช้จ่าย

การขอให้อีกฝ่ายรับผิดค่าใช้จ่ายควรอ้างฐานที่เกี่ยวข้อง ไม่ส่งใบค่าจ้างของตนแล้วถือว่าอีกฝ่ายเป็นหนี้ทั้งหมดทันที ส่วนการเจรจาก่อนคดียุติควรเขียนเรื่องค่าใช้จ่ายให้ชัด ไม่ปล่อยให้แต่ละฝ่ายเข้าใจว่ายอดที่ตกลงรวมคนละอย่าง

ต้องวางค่าขึ้นศาลเมื่อไร และขอคืนเมื่อใด

การยื่นคำคู่ความที่ต้องเสียค่าธรรมเนียมมีขั้นตอนชำระตามกฎหมายและระบบศาล หากศาลสั่งให้แก้หรือวางเพิ่มต้องติดตามกำหนด ไม่ถือว่าส่งเอกสารแล้วหน้าที่เสร็จทุกอย่าง การขอยกเว้นก็ควรทำในขั้นตอนที่ถูกต้องพร้อมหลักฐาน ไม่รอจนพ้นเวลาที่ศาลกำหนด

การคืนค่าขึ้นศาลจากศาลกับการให้อีกฝ่ายชดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมเป็นคนละเรื่อง กรณีถอนฟ้อง ยอมความ หรือคดียุติด้วยเหตุอื่น ต้องตรวจมาตรา 151 และหลักเกณฑ์การคืนที่ใช้กับเหตุและขั้นตอนนั้น จำนวนคืนจึงไม่ใช่เต็มทุกกรณีตามที่คู่ความร้องขอ

มาตรา 161 วางหลักความรับผิดชั้นที่สุดในค่าฤชาธรรมเนียม พร้อมให้อำนาจศาลใช้ดุลพินิจตามเหตุและความสุจริตในการดำเนินคดี ดังนั้น แม้ชนะเต็มหรือบางส่วน ก็ต้องอ่านคำพิพากษาจริงว่าให้ใครรับผิดรายการใดและจำนวนเท่าไร ไม่คาดคะเนก่อนศาลมีคำสั่ง

ถ้าตกลงกันภายหลังรับเงินบางส่วน ให้ปรับยอดและแจ้งขั้นตอนทางคดีให้ถูกต้อง การรับชำระจากคู่กรณีไม่ได้ทำให้คดีที่ยื่นไว้หายไปเอง และการตกลงเรื่องค่าใช้จ่ายควรบันทึกให้ตรงกับคำขอที่เสนอศาล

ตัวอย่างคำนวณค่าขึ้นศาลและแยกงบส่วนอื่น

ตัวอย่างสมมติว่าเป็นทุนทรัพย์ที่คำนวณครบแล้วและเข้าเกณฑ์ตามแถว ไม่มีคำขอชนิดอื่นหรือข้อยกเว้นเพิ่มเติม ตัวเลขไม่ได้รวมค่าส่งหมาย ค่าคัดเอกสาร ค่าจ้างทนาย หรือการบังคับคดี และไม่ใช่ใบเสนอราคาของสำนักงาน

ใช้ เครื่องคำนวณค่าธรรมเนียมศาลยุติธรรม เป็นตัวช่วยประมาณได้ แต่ต้องให้ประเภทคดีและทุนทรัพย์ที่ป้อนถูกต้อง ระบบระบุเองว่าเป็นค่าใช้จ่ายโดยประมาณและไม่ใช่ยอดอ้างอิงยืนยันสำหรับการดำเนินคดีจริง

การตั้งงบควรแยกอย่างน้อยเงินที่ต้องใช้ตอนเริ่มกับเงินที่อาจต้องใช้ถ้าคดีต่อสู้เต็มรูปแบบ รวมถึงงานหลังคำพิพากษา หากตกลงกันได้เร็ว งบบางส่วนอาจไม่เกิด แต่ถ้าต้องสืบพยานเพิ่มเติมหรือดำเนินคดีต่อ ต้องทบทวนตามขอบเขตที่ตกลงกัน

ข้อมูลที่ต้องมีเพื่อประมาณค่าฟ้องให้ใกล้จริง

• สัญญาหรือฐานสิทธิที่ใช้เรียกเงิน และสถานะคู่กรณี
• ยอดต้นคงเหลือพร้อมรายการรับชำระและวันตัดยอด
• อัตราและช่วงเวลาดอกเบี้ยที่มีฐานเรียกได้
• ค่าเสียหายแต่ละรายการพร้อมเหตุและหลักฐาน
• คำขออื่นนอกจากเงิน เช่น คืนทรัพย์หรือบังคับตามหลักประกัน
• จำนวนและที่อยู่จำเลยเพื่อประเมินการส่งหมาย
• เอกสารทรัพย์ รายได้ หรือฐานะ หากจะขอยกเว้นค่าธรรมเนียม
• ขอบเขตงานที่ต้องการให้สำนักงานช่วยและขั้นตอนที่ดำเนินแล้ว

ถ้าเอกสารยังไม่ครบ ควรแยกรายการที่ยืนยันแล้วออกจากรายการที่รอตรวจ แทนการให้ยอดเดียวที่ดูแน่นอน การมีค่าปรับในสัญญาไม่ได้หมายความว่าศาลจะให้เต็ม และการมีใบเสนอราคาค่าซ่อมก็ต้องดูว่าเป็นความเสียหายจากเหตุที่อ้างจริงหรือไม่

เก็บใบเสร็จและบัญชีเงินทดรองตลอดกระบวนการ เพื่อใช้ตรวจยอดที่จ่ายจริงและยอดที่อาจคืนได้ ไม่ควรใช้ความจำว่าจ่ายไปประมาณเท่าไรเมื่อคดีใกล้จบ

โนติสก่อนฟ้องและค่าบังคับคดีเป็นคนละงบ

เรื่องแรกคือค่าใช้จ่ายก่อนฟ้อง การส่งหนังสืออาจช่วยให้คู่กรณีเห็นยอดและข้อเสนอชัดขึ้น โดยเฉพาะกรณียังไม่ปฏิเสธหนี้ แต่ไม่รับประกันว่าจะจ่าย และต้องไม่ปล่อยให้การเจรจาทำให้พ้นอายุความ ดู การประเมินค่าบริการหนังสือทวงถาม เพื่อแยกขอบเขตจากค่าฟ้อง

เรื่องที่สองคือการรับเงินจริงหลังชนะ ค่าใช้จ่ายในการตรวจทรัพย์ ยึด อายัด หรือขายทรัพย์ต้องประเมินเพิ่มตามขั้นตอน ไม่รวมอยู่ในค่าขึ้นศาลโดยอัตโนมัติ อ่าน การบังคับคดีเมื่อลูกหนี้ยังไม่จ่าย ก่อนสรุปงบทั้งเรื่อง

การเลือกคำขอบังคับและประเมินภาระค่าใช้จ่ายเป็นส่วนของ การวางแนวทางคดีแพ่ง ซึ่งควรอ่านพร้อมข้อสัญญาและหลักฐานทรัพย์ก่อนตัดสินใจใช้เงินดำเนินเรื่อง

ทางไปต่อ: คำนวณยอดแล้วเลือกขั้นตอนที่คุ้มกับเรื่อง

1. ตรวจฐานหนี้และตัดยอดชำระให้ตรงวันที่ประเมิน
2. จำแนกประเภทคดี คำขอ และข้อยกเว้นค่าธรรมเนียม
3. ประมาณค่าขึ้นศาลแยกจากค่าจ้างและค่าใช้จ่ายอื่น
4. เทียบการทวง ไกล่เกลี่ย และฟ้องกับหลักฐานและกรอบเวลา
5. ยืนยันขอบเขตงานและติดตามยอดจ่ายจริงเมื่อเริ่มดำเนินการ

ควรทบทวนก่อนวางเงิน: ยอดฟ้องยังไม่หักการชำระ มีดอกเบี้ยเกินฐานกฎหมาย ไม่แน่ใจประเภทคดี หรือใบเสนอราคาไม่แยกเงินศาลกับค่าจ้าง จุดเหล่านี้ทำให้ประมาณผิดได้แม้ใช้เครื่องคำนวณถูกสูตร

หากต้องการประเมินค่าใช้จ่ายจากเรื่องจริง ส่งสัญญา ตารางยอดค้าง และสิ่งที่คู่กรณีโต้แย้งผ่าน ช่องทางติดต่อยอดทิพย์ธรรม เพื่อให้สำนักงานตรวจทางเลือกและเสนอขอบเขตงานก่อนเริ่ม โดยสามารถเริ่มจากการตรวจและออกหนังสือหากเหมาะกับกรอบเวลาของคดี

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ