ญาติยืมเงินไม่คืน ทวงและทำข้อตกลงอย่างไรให้คุยกันได้

ญาติยืมเงินไม่คืนทวงได้ แต่ควรเริ่มจากทำยอดให้ตรงและพูดกับผู้กู้โดยตรง ความเป็นญาติไม่ยกเว้นหลักฐานกู้ยืม และการเรียกคนทั้งบ้านมาช่วยกดดันอาจเพิ่มข้อพิพาทโดยไม่ได้ทำให้ได้เงินเร็วขึ้น

ญาติยืมเงินไม่คืน เริ่มจากแยกเงินกู้แต่ละก้อน

เงินที่ให้คนในครอบครัวมักปะปนหลายเหตุการณ์ เช่น ยืมเปิดร้าน ฝากจ่ายค่ารักษา ช่วยค่าเรียน หรือจ่ายแทนแล้วตกลงคืนภายหลัง ก่อนร่างหนังสือควรทำรายการทีละก้อนว่าโอนวันไหน ให้ใคร จำนวนเท่าไร และข้อความตอนนั้นบอกว่าจะคืนอย่างไร การรวมทุกยอดโอนแล้วเรียกว่าเงินกู้ทั้งหมดอาจทำให้หนังสือมีจำนวนที่อธิบายไม่ได้

เงินกู้สมบูรณ์เมื่อส่งมอบเงินตามมาตรา 650 และถ้ากู้เกินสองพันบาท การฟ้องบังคับต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้กู้ตามมาตรา 653 หลักฐานไม่จำเป็นต้องใช้ชื่อว่าสัญญากู้เสมอไป แต่ต้องอ่านแล้วเชื่อมถึงการยืมและตัวผู้กู้ได้ สลิปช่วยยืนยันการโอน ส่วนแชตต้องตรวจว่าเป็นคำยอมรับของใครและเข้าเงื่อนไขหนังสือกับลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์หรือไม่

เมื่อยอดเริ่มชัด ให้ส่งรายละเอียดเป็นการส่วนตัว ขอให้อีกฝ่ายตรวจยอดและเสนอวันที่สะดวกชำระ ระบุว่ามีรายการใดหักออกแล้ว เช่น คืนเงินสดหรือโอนผ่านบัญชีคู่สมรส หากญาติรับว่ายืมแต่จ่ายก้อนเดียวไม่ไหว การเจรจาควรเปลี่ยนจากคำว่าเดี๋ยวคืนเป็นยอดผ่อนและวันครบกำหนดที่แน่นอน

เมื่อจำเป็นต้องส่งหนังสือ บริการร่างและส่งหนังสือบอกกล่าวทวงถาม ช่วยจัดข้อเท็จจริงและข้อเรียกร้องให้เป็นเรื่องเดียวกันได้ เป้าหมายแรกคือให้ผู้รับรู้ว่าต้องตรวจหนี้รายการไหนและตอบกลับอย่างไร ไม่ใช่ใช้ชื่อสำนักงานเพื่อขู่ให้กลัวว่าจะถูกจับเพราะยังหาเงินไม่ได้

ผู้ใหญ่ช่วยคุยไม่ได้แปลว่ารับหนี้แทน

พ่อแม่ของผู้กู้ พี่น้อง หรือคนที่เป็นเจ้าของบ้านซึ่งผู้กู้อาศัยอยู่ ไม่ได้ต้องชำระหนี้เพียงเพราะเป็นญาติกัน หากผู้ใหญ่บอกว่าจะช่วยคุย อย่าเขียนชื่อเป็นลูกหนี้ร่วมโดยไม่มีฐานผูกพัน การค้ำประกัน การเข้ารับหนี้ หรือการร่วมกู้มีเงื่อนไขทางกฎหมายต่างกัน ต้องตรวจข้อความและเจตนาแยกจากคำรับปากตามมารยาท

ถ้าอีกฝ่ายโต้แย้งว่าเป็นเงินช่วยครอบครัว ควรขอให้ระบุรายการที่โต้แย้งและเหตุผล พร้อมเทียบข้อความก่อนโอน การเพิ่งพิมพ์คำว่าเงินกู้ในหนังสือฝ่ายเดียวไม่เปลี่ยนเงินให้เป็นเงินยืม และการไม่มีคำตอบกลับไม่ใช่การยอมรับทุกข้อความโดยอัตโนมัติ

กรณีญาติเป็นผู้รับเงินแทนคนอื่นต้องดูว่าใครขอยืม ใครตกลงคืน และผู้รับทำหน้าที่อะไร บัญชีปลายทางเพียงอย่างเดียวอาจไม่ชี้ตัวผู้กู้ครบถ้วน หากมีผู้เยาว์ คู่สมรส หรือผู้กู้หลายคน ควรตรวจความสามารถและขอบเขตความรับผิดก่อนทำหนังสือฉบับเดียวทวงทุกคน

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: รักษาคนกับรักษาสิทธิ

คนมักเข้าใจว่า เป็นญาติกันจึงไม่ต้องทำเอกสาร หรือถ้าทำหนังสือเท่ากับตัดญาติ ความคิดนี้ทำให้ปล่อยยอดค้างและวันนัดเปลี่ยนไปเรื่อย ๆ จนภายหลังต่างคนต่างจำจำนวนไม่ตรงกัน เอกสารที่บันทึกสิ่งที่ตกลงจริงช่วยให้คุยเฉพาะเรื่องเงินได้ โดยไม่ต้องตัดสินความสัมพันธ์ทั้งหมดในครั้งเดียว

กฎหมายมองว่า ต้องพิสูจน์นิติสัมพันธ์และเงื่อนไขหนี้ตามหลักเดียวกับคนทั่วไป หากต้องการทำ หนังสือรับสภาพหนี้เงินยืม เนื้อหาควรตรงกับเงินที่ส่งมอบและยอดที่ยังเหลือ การให้ผู้กู้ลงชื่อในยอดที่บวกค่าเสียใจหรือดอกเบี้ยเกินสิทธิไม่ทำให้รายการนั้นเรียกได้โดยชอบ

จุดเสี่ยงจริง คือยอมให้การเจรจายืดเยื้อจนเสียกำหนด และใช้ข้อความในกลุ่มญาติแทนหลักฐานที่เป็นระบบ ควรตั้งวันทบทวนข้อเสนอ เก็บฉบับที่คู่กรณียืนยัน และมีทางออกหากตกลงไม่ได้ การรักษาความสัมพันธ์ไม่จำเป็นต้องแลกกับการละเลยเส้นตายทางกฎหมาย

มองสองฝั่ง: คนให้ยืมกับญาติที่ยังคืนไม่ไหว

หากต้องมีคนกลาง ควรตกลงว่าใครเข้าร่วมและมีบทบาทแค่ไหน ผู้ใหญ่ช่วยฟังข้อเสนอและบันทึกการประชุมได้ แต่ไม่ควรบีบให้ลงชื่อทันทีเพียงเพื่อให้เรื่องจบ โดยเฉพาะเมื่อเอกสารมีทั้งยอมรับยอดใหม่และยกเลิกข้อตกลงเดิม

รอญาติได้แค่ไหน ต้องนับกำหนดจากอะไร

ตรวจวันครบกำหนดของเงินแต่ละก้อนก่อน ถ้ามีวันที่ชัดและเข้าเงื่อนไขมาตรา 204 อาจผิดนัดเมื่อครบกำหนดโดยไม่ต้องเตือนซ้ำ แต่ถ้าไม่กำหนดเวลาคืน หลักมาตรา 652 เปิดให้ผู้ให้ยืมบอกกล่าวให้คืนภายในเวลาอันควร การกำหนดสามวันหรือเจ็ดวันตามใจจึงไม่ได้เหมาะกับทุกกรณี

อายุความไม่ใช่ระยะเวลาที่ครอบครัวเห็นว่าไม่นาน เงินต้นที่ไม่มีกำหนดเฉพาะอาจอยู่ในหลักทั่วไป ส่วนดอกเบี้ยและต้นเงินที่ผ่อนคืนเป็นงวดอาจเข้าอายุความเฉพาะ ต้องตรวจสัญญาและวันเริ่มบังคับสิทธิ ไม่ควรคิดว่าต้องส่งหนังสือก่อนจึงเริ่มนับอายุความเสมอไป

การส่งโนติสฝ่ายเดียวไม่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลง การรับสภาพหนี้หรือชำระบางส่วนอาจมีผลตามมาตรา 193/14 แต่ต้องตรวจว่าเกิดขณะใดและยอมรับหนี้ส่วนไหน อ่านเรื่อง โนติสกับอายุความ ก่อนตกลงรออีกหลายเดือน หากใกล้กำหนดควรพิจารณาทางศาลพร้อมกับเจรจา ไม่ปล่อยให้คำว่าเดี๋ยวคุยกันกลายเป็นเหตุเสียสิทธิ

ตัวอย่างแยกเงินช่วยเหลือจากยอดที่จะผ่อน

สมมติพี่โอนให้น้องสามครั้ง ครั้งแรก 40,000 บาท มีข้อความว่ายืมซ่อมรถและจะคืน ครั้งที่สอง 10,000 บาท ระบุว่าช่วยค่ารักษาโดยไม่ต้องคืน ครั้งที่สาม 20,000 บาท มีหลักฐานว่ายืมซื้ออุปกรณ์ร้าน ต่อมาน้องคืนเงิน 15,000 บาทและทั้งคู่ยืนยันว่าตัดต้นเงินกู้ โดยไม่มีดอกเบี้ยหรือค่าใช้จ่ายที่ต้องจัดสรรก่อน

เงินโอนรวม 70,000 บาทจึงไม่ใช่ยอดกู้ที่จะทวงทั้งหมด เงินกู้ตามสมมตินี้คือ 60,000 บาท หักคืน 15,000 บาท เหลือ 45,000 บาท ส่วนเงินช่วย 10,000 บาทไม่ควรถูกรวมเพียงเพราะภายหลังทะเลาะกัน หากตกลงผ่อนเก้างวด งวดละ 5,000 บาท ควรระบุวันที่แต่ละงวดและบัญชีรับชำระ ไม่ใช้เพียงคำว่าเดือนละห้าพันจนกว่าจะหมด

ตัวเลขนี้แสดงวิธีตรวจยอด ไม่ใช่ข้อสรุปว่าทุกคดีต้องตัดต้นเงินก่อน หากมีค่าใช้จ่ายและดอกเบี้ยที่ชอบด้วยกฎหมาย ต้องตรวจลำดับชำระและข้อตกลงด้วย ค่าให้ทนายตรวจหรือร่างเอกสารเป็นอีกส่วนหนึ่ง ควรขอขอบเขตงานและค่าใช้จ่ายก่อนเริ่ม และไม่บวกเป็นหนี้ที่ลูกหนี้ต้องจ่ายโดยอัตโนมัติ

เอกสารที่ควรเตรียมก่อนคุยรอบสุดท้าย

• รายการเงินแต่ละก้อนพร้อมวันที่ เหตุที่ให้ และผู้ที่ตกลงคืน
• สลิปหรือรายการบัญชี และแชตเต็มช่วงที่มีการขอยืม รับเงิน หรือกำหนดคืน
• รายละเอียดเงินที่คืนแล้ว รวมเงินสดและยอดที่คนอื่นชำระแทน
• ชื่อและที่อยู่ผู้กู้ที่ตรวจสอบได้ โดยไม่ใช้ข้อมูลของญาติคนอื่นแทน
• ข้อเสนอผ่อน วันเริ่มงวด บัญชีรับเงิน และวิธีออกหลักฐานรับชำระ
• วันสำคัญเกี่ยวกับครบกำหนดและอายุความ รวมถึงหนังสือหรือข้อตกลงเดิม

หากให้บุคคลที่สามจ่ายแทน ควรให้ข้อความกำกับว่าเงินนี้ชำระหนี้ของใครและรายการไหน พร้อมแจ้งยอดคงเหลือแก่ผู้กู้ การรับเงินจากบัญชีแม่ไม่ทำให้แม่กลายเป็นผู้กู้ร่วม และไม่ควรถือว่าเงินเข้าทุกครั้งเป็นการยอมรับหนี้ทุกก้อนโดยไม่ดูบริบท

สองเรื่องใกล้ตัว: การประจานและข้อตกลงใหม่

การแจ้งยอดในกลุ่มไลน์ครอบครัวอาจทำให้คนที่ไม่เกี่ยวข้องรับรู้ข้อกล่าวหา การมีหนี้จริงไม่ได้ทำให้เผยแพร่ข้อมูลอย่างไรก็ได้ ต้องตรวจถ้อยคำ วัตถุประสงค์ และกฎหมายที่ใช้กับผู้ทวงแต่ละประเภท เรื่อง การทวงหนี้ที่เสี่ยงผิดกฎหมาย ช่วยแยกการใช้สิทธิกับการกดดันเกินขอบเขตได้ ควรใช้ช่องทางส่วนตัวเป็นหลัก

อีกเรื่องคือการทำข้อตกลงใหม่ หากมีการลดหนี้ แลกสิทธิ หรือยุติข้อโต้แย้ง อาจเป็นสัญญาประนีประนอม ไม่ใช่เพียงยืนยันยอดเดิม ผลต่อสิทธิและเงื่อนไขเมื่อผิดนัดจึงต่างกัน งาน ร่างและตรวจสัญญา ควรตรวจว่าข้อความใหม่เก็บสิทธิใดไว้และทำให้สิทธิใดสิ้นไป ก่อนลงชื่อทั้งสองฝ่าย

ทางไปต่อ: นัดหมายให้มีข้อยุติที่ตรวจสอบได้

1. ทำตารางยอดที่แยกเงินกู้ เงินให้ และเงินคืนแล้ว ส่งให้ผู้กู้ตรวจเป็นการส่วนตัว
2. รวบรวมข้อคัดค้านและแก้ยอดที่มีหลักฐาน ไม่ใช้ความอาวุโสตัดสินแทนเอกสาร
3. เลือกส่งหนังสือกำหนดชำระหรือเสนอผ่อนตามกำลัง พร้อมวันตอบรับที่เหมาะกับสิทธิ
4. ถ้าตกลงได้ ทำเอกสารลงชื่อและระบุวิธีติดตามยอด หากไม่ได้ ให้ประเมินไกล่เกลี่ยหรือฟ้องก่อนเสียกำหนด

ควรให้ตรวจเป็นรายกรณี เมื่อเริ่มปฏิเสธว่ากู้ มีเอกสารหลายยอดไม่ตรงกัน มีผู้กู้เสียชีวิต หรือกำหนดอายุความใกล้ถึง หากต้องการให้สำนักงานจัดข้อเรียกร้องก่อนคุยกับญาติ สามารถ ติดต่อยอดทิพย์ธรรมพร้อมยอดเงินและหลักฐานที่มี เพื่อประเมินขอบเขตงานได้

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ