สัญญาก่อนสมรสสำหรับเจ้าของธุรกิจ แยกบ้าน หุ้น และหนี้

บ้านที่ซื้อก่อนแต่งงาน หุ้นที่ได้รับจากครอบครัว และเงินปันผลจากกิจการ อาจไม่ได้มีสถานะทางกฎหมายเหมือนกันทั้งหมด สัญญาก่อนสมรสสำหรับเจ้าของธุรกิจจึงควรเริ่มจากแผนที่ทรัพย์สิน ก่อนเขียนว่าทุกอย่างเป็นของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง

สัญญาก่อนสมรสสำหรับเจ้าของธุรกิจ ควรแยกบ้านและหุ้นอย่างไร

เริ่มจากแยกเจ้าของทรัพย์ วันที่ได้มา และที่มาของเงิน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1471 ทรัพย์ที่มีอยู่ก่อนสมรสโดยหลักเป็นสินส่วนตัว ส่วนทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมรสและดอกผลของสินส่วนตัวต้องตรวจตามมาตรา 1474

การเขียนชื่อทรัพย์ลงในสัญญาต้องสอดคล้องกับหลักฐาน ไม่ใช่เปลี่ยนสถานะได้ตามคำเรียกทุกกรณี

สำหรับกิจการต้องแยกหุ้นที่คู่สมรสถือออกจากอาคาร เงินฝาก และเครื่องจักรของบริษัท บริษัทเป็นเจ้าของทรัพย์ในนามของตน การที่บุคคลถือหุ้นทั้งหมดไม่ได้ทำให้ทรัพย์ของบริษัทกลายเป็นทรัพย์ส่วนตัวทุกชิ้น หากต้องตกลงเรื่องหุ้นให้ระบุบริษัท จำนวน ประเภท และหลักฐานการได้มาของหุ้นนั้น

ตัวอย่างสมมติ ฝ่ายหนึ่งมีหุ้นบริษัทก่อนสมรส 10,000 หุ้น ต่อมาบริษัทจ่ายเงินปันผลระหว่างสมรส การตรวจต้องแยกตัวหุ้นเดิมออกจากเงินปันผล ซึ่งอาจเป็นดอกผลของสินส่วนตัวตามมาตรา 1474 ไม่ควรเขียนรวมว่า “เงินทุกบาทจากบริษัทเป็นสินส่วนตัวเสมอ” โดยไม่ตรวจข้อตกลงและข้อเท็จจริง

ข้อกำหนดที่ควรนำไปให้ทนายออกแบบ

• บัญชีทรัพย์เดิมและเอกสารอ้างอิงที่ตรวจสอบย้อนหลังได้
• หลักติดตามเงินเมื่อขายทรัพย์เดิมแล้วนำไปซื้อทรัพย์ใหม่
• การจัดการรายได้จากค่าเช่า เงินปันผล เงินเดือน และเงินกู้ผู้ถือหุ้น ซึ่งอาจมีฐานต่างกัน
• การรับภาระผ่อนสินทรัพย์และวิธีชดเชยเงินที่อีกฝ่ายออกให้
• ขอบเขตการจัดการสินสมรส หากต้องการตกลงต่างจากมาตรา 1476 ภายใต้เงื่อนไขมาตรา 1476/1
• หน้าที่ให้ข้อมูลเมื่อมีการกู้ใหม่ ค้ำประกัน หรือใช้ทรัพย์เป็นหลักประกัน

การจัดทำบัญชีดังกล่าวช่วยให้ร่างเฉพาะครอบครัวได้ และใช้ประกอบการตรวจ หลักแบ่งสินสมรสเมื่อหย่า โดยไม่ต้องรอให้เกิดข้อพิพาทแล้วจึงค้นเอกสารย้อนหลัง

ก่อนใช้บัญชีทรัพย์ประกอบร่าง ควรอ่าน คู่มือทำสัญญาก่อนสมรสให้ครบแบบ เพื่อเตรียมขั้นตอนจดแจ้งหรือแนบสัญญาพร้อมทะเบียน

เมื่อไรที่บ้านหรือหุ้นเดิม ไม่ให้คำตอบง่าย ๆ ว่าเป็นของใคร

ขายสินส่วนตัวแล้วซื้อทรัพย์ใหม่

มาตรา 1472 รองรับทรัพย์หรือเงินที่เข้ามาแทนสินส่วนตัว แต่การพิสูจน์ที่มามีความสำคัญ หากขายทรัพย์เดิมแล้วนำเงินไปปนกับรายได้ร่วม ก่อนนำออกไปซื้อทรัพย์ใหม่ ต้องติดตามเส้นทางเงินให้ได้

สัญญาที่ใช้คำว่า “ทุกทรัพย์ในอนาคตเป็นของเดิม” ไม่สามารถทดแทนข้อเท็จจริงเกี่ยวกับแหล่งเงินได้

พ่อแม่ให้ทรัพย์ระหว่างสมรส

ทรัพย์ที่ได้รับให้โดยเสน่หาระหว่างสมรสโดยหลักอยู่ในสินส่วนตัวตามมาตรา 1471 แต่กรณีหนังสือยกให้ระบุว่าเป็นสินสมรสต้องพิจารณามาตรา 1474 เช่นเดียวกับทรัพย์ที่ได้ตามพินัยกรรมซึ่งมีข้อความกำหนดสถานะไว้ จึงควรอ่านหนังสือให้หรือพินัยกรรมจริง ไม่วินิจฉัยจากคำบอกเล่าของครอบครัวอย่างเดียว

เพิ่มทุนหรือใช้เงินร่วมผ่อนทรัพย์เดิม

หุ้นใหม่ที่ได้จากการเพิ่มทุนต้องตรวจวันได้มาและแหล่งเงินแยกจากหุ้นเดิม ส่วนการใช้เงินร่วมผ่อนบ้านที่ซื้อก่อนสมรสอาจทำให้เกิดประเด็นการรับภาระหรือสิทธิเรียกร้องระหว่างกัน

ไม่ควรสรุปว่าทำให้บ้านทั้งหลังเปลี่ยนเป็นสินสมรสทันที หรือว่าอีกฝ่ายไม่มีสิทธิใดเลย ต้องดูรายการชำระและนิติสัมพันธ์ที่เกิดขึ้น

ถ้ามีการจำนองหรือกู้ร่วม การตกลงกันภายในไม่ทำให้ธนาคารต้องยอมปลดผู้กู้หรือหลักประกัน อ่านประเด็นนี้ต่อใน ข้อตกลงแบ่งบ้านหลังหย่ากรณีติดธนาคาร เพื่อเห็นเหตุผลว่าทำไมการระบุผู้รับภาระกับการปลดหนี้เป็นคนละขั้นตอน

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: บัญชีทรัพย์สำคัญกว่าประโยคว่าแยกทุกอย่าง

คนมักเข้าใจว่า มีชื่อฉันในเอกสาร จึงเป็นสินส่วนตัวทั้งหมด

กฎหมายมองว่า สถานะทรัพย์ขึ้นกับกฎหมาย เวลาและเหตุแห่งการได้มา รวมถึงแหล่งเงิน ชื่อผู้ถือเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ

จุดเสี่ยงจริง ควรเก็บสัญญาซื้อ หลักฐานชำระ และรายการบัญชีที่ต่อเนื่อง การระบุชื่อทรัพย์กว้าง ๆ อาจทำให้พิสูจน์สิทธิไม่ได้เมื่อทรัพย์เปลี่ยนรูป

คนมักเข้าใจว่า เขียนให้บริษัทเป็นของฉัน ก็ครอบคลุมทรัพย์ทุกอย่างในบริษัท

กฎหมายมองว่า สิทธิในหุ้น สิทธิเรียกเงินกู้ และทรัพย์สินของบริษัทต้องแยกกัน รวมถึงต้องเคารพสิทธิผู้ถือหุ้นและเจ้าหนี้รายอื่น

จุดเสี่ยงจริง ควรตรวจเอกสารบริษัทพร้อมสัญญาก่อนสมรส มิฉะนั้นอาจสัญญาจะโอนสิ่งที่คู่สมรสไม่มีอำนาจโอน หรือกำหนดวิธีจัดการที่ขัดเอกสารกิจการ

มองสองฝั่ง: เจ้าของทรัพย์เดิมกับคู่สมรสที่ร่วมออกเงินหรือทำงาน

การกันทรัพย์เดิมกับการชดเชยเงินที่ร่วมออกเป็นคนละคำถาม ร่างที่เป็นธรรมควรตอบทั้งสองเรื่อง รวมถึงบทบาทของผู้ที่หยุดทำงานเพื่อดูแลครอบครัว โดยไม่สมมติว่าการถือกรรมสิทธิ์เป็นคำตอบของทุกสิทธิ

ต้องใช้ข้อมูลทรัพย์ ณ วันไหน และจะปรับบัญชีหลังสมรสอย่างไร

ระบุวันที่อ้างอิงของยอดเงิน จำนวนหุ้น และยอดหนี้ไว้ในภาคผนวก หากข้อมูลเปลี่ยนก่อนวันจดทะเบียน ควรปรับฉบับสุดท้ายให้ตรงข้อเท็จจริงและให้ทั้งสองฝ่ายรับรู้ วันที่ประเมินราคาไม่จำเป็นต้องตรงกับวันซื้อทรัพย์ จึงควรแยกช่องเหล่านี้ในบัญชี

ตัวสัญญาก่อนสมรสต้องทำให้ครบแบบพร้อมจดทะเบียนสมรสตามมาตรา 1466 หลังสมรสการเปลี่ยนแปลงหรือเพิกถอนสัญญาต้องได้รับอนุญาตศาลตามมาตรา 1467 อย่าใช้การเพิ่มภาคผนวกย้อนหลังเพื่อแก้สิทธิที่ตกลงไว้โดยคิดว่าเป็นเพียงงานเอกสาร

การบันทึกยอดหนี้ที่ลดลงหรือทรัพย์ที่ขายไปในแฟ้มส่วนตัวเป็นการเก็บข้อเท็จจริงได้ แต่ต้องแยกจากการแก้เงื่อนไขสิทธิในสัญญา หากต้องการใช้เอกสารใหม่เปลี่ยนว่าใครได้ทรัพย์หรือใครจัดการทรัพย์ ควรให้ทนายตรวจประเภทนิติกรรมและขั้นตอนก่อนลงชื่อ

ประเมินบ้านและหุ้นอย่างไร โดยไม่ใช้ตัวเลขผิดประเภท

บ้านอาจมีราคาประเมินราชการ ราคาตลาด และราคาที่ทั้งสองใช้คุยกันต่างกัน ส่วนหุ้นบริษัทเอกชนอาจมีมูลค่าที่ตราไว้ มูลค่าทางบัญชี และมูลค่าที่ผู้ประเมินเห็นต่างกัน ต้องเขียนว่าตัวเลขใดใช้เพื่ออะไร ไม่ใช้ทุนจดทะเบียนแทนราคาซื้อขายหุ้นโดยอัตโนมัติ

ตัวอย่างสมมติ หุ้นที่ถือก่อนสมรสซื้อมา 500,000 บาท ต่อมาคู่สัญญาประเมินมูลค่าเพื่อวางแผนที่ 900,000 บาท และมีเงินปันผล 60,000 บาท การเพิ่มมูลค่าหุ้นกับเงินปันผลเป็นคนละรายการ ไม่ควรนำ 400,000 บาทที่เพิ่มขึ้นมาปะปนกับเงินสด 60,000 บาทแล้วประกาศว่าต้องแบ่งแบบเดียวกันทั้งหมด

หากจะตกลงชดเชยเงินผ่อน ให้แยกเงินต้น ดอกเบี้ย ค่าประกัน และค่าซ่อมแซม เช่น ตัวอย่างสมมติจ่ายเดือนละ 20,000 บาท จำนวน 12 เดือน รวม 240,000 บาท ยอดนี้ไม่จำเป็นต้องเท่ากับเงินต้นที่ลดลง ต้องอ้างใบแจ้งหนี้หรือรายการชำระจริงก่อนกำหนดสูตรชดเชย

งานร่างที่มีหุ้นหลายบริษัทหรือทรัพย์หลายประเทศอาจต้องใช้ผู้ประเมินและผู้เชี่ยวชาญภาษีเพิ่มเติม ควรสอบถามว่างานทนายครอบคลุมการตรวจเอกสารใด และต้องใช้ความเห็นด้านบัญชีหรือภาษีแยกหรือไม่ เพื่อไม่ให้เข้าใจว่าความเห็นเรื่องกรรมสิทธิ์เป็นการรับรองราคาทรัพย์ด้วย

หลักฐานใดช่วยพิสูจน์ที่มาของทรัพย์ได้จริง

• สัญญาซื้อขาย เอกสารกรรมสิทธิ์ และรายการชำระเงินที่เชื่อมกันได้
• รายการบัญชีก่อนสมรสและหลักฐานการโอนเมื่อขายทรัพย์เดิมซื้อทรัพย์ใหม่
• ทะเบียนผู้ถือหุ้น เอกสารโอนหุ้น ชำระค่าหุ้น เพิ่มทุน และรับเงินปันผล
• สัญญากู้ระหว่างบุคคลกับบริษัท พร้อมมติหรือเอกสารที่เกี่ยวข้อง
• เอกสารให้ทรัพย์ พินัยกรรม และหลักฐานรับมรดก
• สัญญากู้ร่วม ค้ำประกัน จำนอง และหนังสือแสดงยอดหนี้ล่าสุด

ทำตารางเอกสารที่มีแล้วกับที่ยังขาด และระบุว่าเอกสารใดได้จากเจ้าของข้อมูลหรือแหล่งที่เข้าถึงโดยชอบ ไม่เข้าใช้บัญชีของอีกฝ่ายโดยไม่ได้รับอนุญาต เก็บสำเนาที่แสดงวันที่และที่มาโดยไม่ตัดข้อความซึ่งเปลี่ยนความหมายของธุรกรรม

สำหรับบริษัทควรให้ผู้มีอำนาจตรวจเอกสารที่เปิดเผยได้ก่อนส่ง เพราะสัญญาก่อนสมรสไม่ได้ให้อำนาจนำข้อมูลลูกค้า พนักงาน หรือคู่ค้าทั้งหมดออกมาใช้ ส่งเฉพาะส่วนที่จำเป็นต่อการพิสูจน์สิทธิในทรัพย์ และปกปิดข้อมูลบุคคลอื่นที่ไม่เกี่ยวข้องในชั้นประเมินเบื้องต้น

ต้องตรวจสัญญาธุรกิจและมรดกควบคู่ตรงไหน

หากเอกสารผู้ถือหุ้นมีข้อจำกัดการโอน สิทธิซื้อก่อน หรือเงื่อนไขเมื่อผู้ถือหุ้นเสียชีวิต ต้องออกแบบข้อตกลงครอบครัวให้ไม่ขัดกับสิทธิเหล่านั้น ดูขอบเขต บริการตรวจสัญญาธุรกิจและผู้ถือหุ้น เพื่อแยกการจัดการหุ้นจากการบริหารบริษัท

กรณีมีบุตรจากความสัมพันธ์เดิม หรือประสงค์ให้ทรัพย์ตกแก่บุคคลเฉพาะ ต้องตรวจ การทำพินัยกรรมและวางแผนมรดก เพิ่มเติม เพราะข้อตกลงก่อนสมรสไม่ได้กำหนดผู้รับมรดกทุกกรณีแทนพินัยกรรม และยังต้องคำนึงถึงทรัพย์ที่อยู่ในกองมรดกจริง

หลักจำแนกสินส่วนตัว สินสมรส และอำนาจจัดการตรวจได้ใน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1471 ถึง 1476/1 การใช้ตัวบทควรอ่านร่วมกับข้อเท็จจริงของแต่ละรายการ ไม่สรุปสถานะของทั้งครอบครัวจากทรัพย์เพียงชิ้นเดียว

ทางไปต่อ: เปลี่ยนรายการทรัพย์ให้เป็นเงื่อนไขที่ร่างได้

1. ทำบัญชีบ้าน หุ้น เงินลงทุน และหนี้ แยกเจ้าของกับวันที่ได้มา
2. แนบหลักฐานแหล่งเงินและระบุรายการที่ข้อมูลยังไม่ตรงกัน
3. กำหนดว่าต้องการรักษาทรัพย์เดิม จัดการรายได้ใหม่ หรือชดเชยเงินที่ร่วมออกอย่างไร
4. ตรวจสัญญาธุรกิจและสิทธิบุคคลภายนอกก่อนกำหนดข้อผูกพัน
5. ให้ตรวจร่างและภาคผนวก แล้วดำเนินการให้ครบแบบพร้อมจดทะเบียนสมรส

• มีเงินส่วนตัวและเงินร่วมปนกันหลายบัญชี
• ถือหุ้นบริษัทแต่ไม่แน่ใจว่าทรัพย์ใดเป็นของบริษัท
• มีภาระกู้ร่วม ค้ำประกัน หรือแผนโอนหุ้นให้คู่สมรส
• ต้องการจัดสรรทรัพย์แก่บุตรหรือทายาทต่างครอบครัว

หากมีบ้าน หุ้น หรือธุรกิจและต้องการสัญญาก่อนสมรสที่อิงเอกสารจริง เตรียมบัญชีทรัพย์พร้อมสัญญาหนี้และวันจดทะเบียน เพื่อให้ทนายแยกประเด็นที่ต้องร่างและงานที่ต้องประสานเพิ่มเติม ดู บริการร่างและตรวจข้อตกลงครอบครัว แล้ว นัดประเมินเอกสารกับสำนักงานยอดทิพย์ธรรม ได้

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ