พ่อแม่ทำพินัยกรรมตอนป่วยหนัก ความจำเสื่อม หรือใกล้เสียชีวิต พินัยกรรมใช้ได้ไหม?

ป่วยหนักแล้วทำพินัยกรรมได้หรือไม่?

ได้ ความป่วยทางกาย อายุสูง หรือการอยู่ในระยะท้ายของชีวิตไม่ตัดความสามารถทำพินัยกรรมโดยอัตโนมัติ ผู้ป่วยที่พูดไม่ได้อาจสื่อสารด้วยการพยักหน้า เขียน หรือท่าทางได้ หากหลักฐานแสดงว่าเข้าใจเนื้อหาและแสดงเจตนาได้ชัดเจน ในทางกลับกัน คนที่ภายนอกดูแข็งแรงก็อาจขาดความสามารถหากมีภาวะสับสนหรือไม่รับรู้สิ่งที่ตนกำลังลงชื่อ

ศาลดูอะไรว่าเจ้ามรดกมีสติพอหรือไม่?

การประเมินมักมุ่งไปที่ช่วงเวลาทำพินัยกรรม ผู้ทำรู้หรือไม่ว่าเอกสารคืออะไร ทราบทรัพย์สินโดยประมาณหรือไม่ รู้จักบุคคลใกล้ชิดและผลของการยกทรัพย์หรือไม่ และตัดสินใจเองได้หรือไม่ ไม่มีข้อใดข้อหนึ่งเป็นแบบทดสอบสำเร็จรูป ศาลจะชั่งน้ำหนักหลักฐานทั้งหมดร่วมกัน

ความจำเสื่อมทำให้พินัยกรรมเป็นโมฆะทันทีหรือไม่?

ไม่ทันที ภาวะสมองเสื่อมมีหลายระดับและอาการอาจขึ้นลงในแต่ละวัน ผู้ทำอาจมีช่วงที่รับรู้ดีพอจะตัดสินใจได้ จึงต้องตรวจเวชระเบียนใกล้เวลาเซ็น ไม่ควรใช้เพียงใบรับรองการวินิจฉัยโรคซึ่งออกก่อนหรือหลังหลายเดือนแล้วสรุปแทนสภาพในวันเกิดเหตุ

หากสงสัย ควรดูคะแนนประเมินการรับรู้ รายการยา การติดเชื้อ ภาวะขาดออกซิเจน ระดับน้ำตาล และบันทึกว่าผู้ป่วยหลงเวลา สถานที่ หรือบุคคลหรือไม่ ข้อมูลเหล่านี้ควรให้แพทย์อธิบาย ไม่ควรแปลผลเองจากคำศัพท์ทางการแพทย์เพียงคำเดียว

ทำพินัยกรรมก่อนเสียชีวิตไม่กี่วันน่าสงสัยหรือไม่?

เป็นพฤติการณ์ที่ควรตรวจ แต่ไม่ใช่เหตุให้เอกสารเสียเอง คนจำนวนมากจัดการทรัพย์เมื่อรู้ว่าอาการรุนแรง ประเด็นสำคัญคือใครเป็นผู้ริเริ่ม ใครเตรียมข้อความ ผู้รับประโยชน์อยู่ในห้องหรือไม่ ผู้ทำได้อ่านหรือมีคนอ่านให้ฟัง และมีโอกาสปรึกษาคนอิสระหรือไม่

หากพินัยกรรมเปลี่ยนผู้รับทรัพย์เกือบทั้งหมดอย่างกะทันหัน พร้อมกับการแยกผู้ตายออกจากครอบครัวหรือปกปิดเอกสารหลังทำ ข้อเท็จจริงเหล่านี้อาจใช้ประกอบข้อสงสัยเรื่องการครอบงำ แต่ยังต้องมีหลักฐานเชื่อมโยงกับการตัดสินใจในวันทำพินัยกรรม

ยาที่ผู้ป่วยได้รับมีผลอย่างไร?

ยาแก้ปวด ยานอนหลับ ยาคลายกังวล หรือยากดประสาทอาจกระทบการรับรู้ แต่ชื่อยาเพียงอย่างเดียวไม่ตอบว่าผู้ป่วยขาดสติ ต้องดูขนาดยา เวลาให้ยา การตอบสนอง และอาการที่บันทึกไว้ หากลงชื่อหลังได้รับยาไม่นานและบันทึกระบุว่าซึมหรือสับสน ประเด็นนี้ย่อมสำคัญมากขึ้น

ถ้าผู้ทำพูดหรือเซ็นชื่อไม่ได้ ยังทำพินัยกรรมได้ไหม?

กฎหมายมีพินัยกรรมหลายแบบและมีเงื่อนไขต่างกัน หากผู้ทำลงลายมือชื่อไม่ได้ การใช้ลายพิมพ์นิ้วมือหรือเครื่องหมายแทนอาจต้องทำตามวิธีรับรองที่กฎหมายกำหนดอย่างเคร่งครัด การให้คนอื่นจับมือเซ็นแทนมีความเสี่ยงสูง เพราะอาจไม่สะท้อนลายมือชื่อและเจตนาของผู้ทำ ควรเลือกแบบที่เหมาะกับข้อจำกัดจริงและมีพยานที่เป็นกลาง

ครอบครัวควรทำอย่างไรเพื่อลดข้อพิพาท?

• ให้ผู้ทำพินัยกรรมพูดคุยกับทนายหรือเจ้าหน้าที่โดยลำพังบางช่วง
• เลือกพยานที่ไม่มีผลประโยชน์และจำเหตุการณ์ได้จริง
• ลงวันเวลาให้ชัด และบันทึกว่าใครอยู่ในห้อง
• หากมีข้อสงสัยเรื่องสติ ให้แพทย์ประเมินในช่วงเวลาใกล้กัน
• อธิบายเหตุผลของการจัดสรรที่แตกต่างด้วยถ้อยคำสุภาพ โดยไม่ใส่ข้อกล่าวหาที่พิสูจน์ไม่ได้
• เก็บต้นฉบับในที่ปลอดภัยและแจ้งบุคคลที่ไว้ใจได้ว่าต้นฉบับอยู่ที่ใด

วิดีโอช่วยแสดงสภาพผู้ทำได้ แต่ไม่แทนแบบพินัยกรรม และวิดีโอที่มีคนชี้นำคำตอบอาจยิ่งทำให้เกิดข้อสงสัย คุณภาพของกระบวนการสำคัญกว่าการจัดฉากให้ผู้ทำพูดตามข้อความ

หากสงสัยว่าพินัยกรรมทำตอนขาดสติ ควรเริ่มตรงไหน?

1. รักษาต้นฉบับและขอสำเนาสำนวนคดีมรดก
2. ขอเวชระเบียนฉบับเต็ม รวมบันทึกการให้ยาและบันทึกพยาบาล
3. ทำเส้นเวลาตั้งแต่ก่อนทำเอกสารจนถึงวันเสียชีวิต
4. แยกผู้ที่เห็นเหตุการณ์จริงออกจากผู้ที่ได้ยินมา
5. ให้ทนายประเมินทั้งแบบเอกสาร ความสามารถ การบังคับ และความแท้ของลายมือชื่อ

อ่านต่อเรื่อง เหตุที่พินัยกรรมใช้บังคับไม่ได้ และ วิธีตรวจพินัยกรรมปลอม หากต้องการประเมินเอกสารเฉพาะกรณี ดู บริการคดีมรดกและพินัยกรรม หรือติดต่อสำนักงาน โทร 081-327-8551, LINE @995iqtpa และ แบบฟอร์มติดต่อ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำรับรองผลคดี การพิจารณาต้องอาศัยข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานของแต่ละกรณี

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ