ฟ้องให้พินัยกรรมเป็นโมฆะได้เมื่อไร? เหตุที่พินัยกรรมใช้บังคับไม่ได้

ฟ้องให้พินัยกรรมเป็นโมฆะได้เมื่อไร?

คำว่า “พินัยกรรมเป็นโมฆะ” มักถูกใช้รวมกันหลายกรณี แต่ผลทางกฎหมายอาจต่างกัน บางเหตุทำให้พินัยกรรมทั้งฉบับไม่มีผล บางเหตุทำให้เสียผลเฉพาะข้อความหรือเฉพาะทรัพย์บางรายการ และบางเรื่องไม่ใช่เหตุโมฆะเลย เพียงแต่ต้องตีความว่าผู้ตายตั้งใจยกทรัพย์ใดให้ใคร

ก่อนเริ่มคดีจึงต้องแยกให้ชัดว่าเรากำลังโต้แย้งเรื่องแบบของเอกสาร ความสามารถของผู้ทำพินัยกรรม ความสมัครใจ ความแท้จริงของลายมือชื่อ หรือสิทธิในทรัพย์ที่ผู้ตายนำไปเขียนไว้

เหตุใดทำผิดแบบจึงทำให้พินัยกรรมใช้ไม่ได้?

พินัยกรรมเป็นนิติกรรมที่กฎหมายกำหนดรูปแบบไว้เคร่งครัด ตัวอย่างเช่น พินัยกรรมแบบธรรมดาต้องทำเป็นหนังสือ ลงวันเดือนปี ผู้ทำลงลายมือชื่อต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนซึ่งอยู่พร้อมกัน และพยานลงลายมือชื่อรับรองในขณะนั้น ส่วนพินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ ผู้ทำต้องเขียนข้อความ วันเดือนปี และลายมือชื่อด้วยมือตนเองทั้งหมด

จุดผิดพลาดที่พบจริง ได้แก่ พยานไม่ได้อยู่พร้อมกัน ผู้ทำลงชื่อไว้ล่วงหน้าแล้วให้พยานมาเซ็นภายหลัง ไม่มีวันที่ หรือพินัยกรรมที่อ้างว่าเขียนเองกลับมีคนอื่นพิมพ์หรือเขียนเนื้อหาให้ ความคลาดเคลื่อนเพียงเล็กน้อยไม่ควรถูกสรุปทันทีว่าพินัยกรรมเสียทั้งหมด ต้องตรวจว่าเป็นสาระที่กฎหมายบังคับหรือเป็นเพียงข้อบกพร่องที่ไม่กระทบแบบ

ผู้ทำป่วยหนักหรือความจำเสื่อม พินัยกรรมเสียทันทีหรือไม่?

ไม่เสียทันที การนอนโรงพยาบาล พูดไม่ได้ มือสั่น หรือมีโรคประจำตัว ไม่ได้แปลว่าบุคคลนั้นขาดความสามารถทำพินัยกรรม ประเด็นสำคัญคือในเวลาที่ลงชื่อ เขารู้หรือไม่ว่ากำลังทำพินัยกรรม เข้าใจทรัพย์ของตน รู้ว่าใครเป็นบุคคลใกล้ชิด และสามารถแสดงเจตนาว่าต้องการยกทรัพย์ให้ใคร

ในทางกลับกัน หากมีหลักฐานว่าขณะทำเอกสารผู้ทำอยู่ในภาวะสับสนรุนแรง ไม่รับรู้บุคคลหรือสถานที่ ถูกยากดประสาทจนสื่อสารไม่ได้ หรือถูกศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ ประเด็นเรื่องความสามารถย่อมมีน้ำหนัก เวชระเบียน เวลาให้ยา บันทึกพยาบาล และคำให้การของผู้ที่อยู่ในห้องขณะลงชื่อจึงสำคัญกว่าคำบอกเล่าทั่วไปว่า “ช่วงนั้นป่วยมาก”

ถูกข่มขู่ หลอกลวง หรือครอบงำ ฟ้องได้หรือไม่?

ฟ้องได้หากมีข้อเท็จจริงรองรับ เช่น ผู้รับประโยชน์กีดกันครอบครัว พาผู้ตายไปทำเอกสารโดยไม่ให้ปรึกษาใคร ให้ข้อมูลเท็จว่าลูกทอดทิ้ง หรือขู่ว่าจะไม่ดูแลหากไม่ยกทรัพย์ให้ อย่างไรก็ตาม ความใกล้ชิดหรือการเป็นผู้ดูแลเพียงอย่างเดียวไม่พิสูจน์ว่ามีการบังคับ ศาลจะพิจารณาพฤติการณ์ต่อเนื่อง ความสัมพันธ์ก่อนทำพินัยกรรม และความเป็นอิสระในการตัดสินใจของผู้ตาย

ผู้เขียนหรือพยานได้ทรัพย์ตามพินัยกรรม มีผลอย่างไร?

กฎหมายจำกัดไม่ให้พยานในพินัยกรรม รวมถึงผู้เขียนพินัยกรรมในบางกรณี รับทรัพย์ตามข้อกำหนดที่ตนเกี่ยวข้อง เพื่อป้องกันผลประโยชน์ทับซ้อน แต่ผลไม่จำเป็นต้องทำให้พินัยกรรมทั้งฉบับเสียเสมอไป อาจเสียเฉพาะการให้ประโยชน์แก่บุคคลต้องห้าม จึงควรตรวจบทบาทของแต่ละคนจากต้นฉบับ มิใช่ดูเฉพาะชื่อท้ายเอกสาร

ทรัพย์ที่เขียนในพินัยกรรมไม่ใช่ของผู้ตายทั้งหมด ทำอย่างไร?

ผู้ตายยกให้ได้เฉพาะสิทธิที่เป็นของตน หากบ้านหรือที่ดินเป็นสินสมรส ต้องแยกส่วนของคู่สมรสก่อน ส่วนของผู้ตายจึงเข้าสู่กองมรดก หากทรัพย์ขายหรือให้บุคคลอื่นไปแล้วก่อนเสียชีวิต พินัยกรรมในส่วนนั้นอาจไม่มีทรัพย์ให้ส่งมอบ เรื่องนี้ต่างจากพินัยกรรมเป็นโมฆะ เพราะตัวเอกสารอาจยังสมบูรณ์แต่ใช้กับทรัพย์รายการนั้นไม่ได้

หลักฐานใดควรเก็บก่อนฟ้อง?

อย่าขีดเขียน เย็บเพิ่ม หรือถ่ายสำเนาแทนการเก็บต้นฉบับ หากต้นฉบับอยู่กับอีกฝ่าย อาจขอให้ศาลเรียกเอกสารหรือขอตรวจสำนวนคดีตั้งผู้จัดการมรดก ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับว่าพินัยกรรมถูกยื่นไว้ที่ใด

ใครมีสิทธิฟ้องและควรฟ้องใครบ้าง?

ผู้มีส่วนได้เสีย เช่น ทายาทโดยธรรม ผู้รับพินัยกรรมตามฉบับก่อน หรือผู้ที่สิทธิถูกกระทบ อาจยกเหตุคัดค้านในคดีตั้งผู้จัดการมรดกหรือฟ้องเป็นคดีพิพาทได้ คู่ความที่จำเป็นขึ้นอยู่กับข้อเรียกร้อง อาจรวมผู้รับประโยชน์ ผู้จัดการมรดก และผู้ถือกรรมสิทธิ์ทรัพย์ที่โอนไปแล้ว การเลือกฟ้องไม่ครบคนอาจทำให้แก้ปัญหาไม่จบในคดีเดียว

ต้องรีบดำเนินการแค่ไหน?

คดีมรดกมีอายุความหลายแบบและจุดเริ่มนับไม่เหมือนกัน อย่ารอเพราะกำลังเจรจา โดยเฉพาะเมื่อมีการขอรับโอนที่ดิน ถอนเงิน หรือขายทรัพย์ หากมีความเสี่ยงเร่งด่วน ทนายอาจพิจารณาคำขอคุ้มครองชั่วคราวควบคู่กับคดีหลัก อ่านเรื่อง อายุความคดีมรดก และแนวตรวจ พินัยกรรมปลอม เพิ่มเติมได้

ก่อนฟ้องควรวางแผนอย่างไร?

1. ทำบัญชีทรัพย์และสิทธิของทุกฝ่ายก่อน จะได้รู้ว่าคดีมีผลกับทรัพย์ใด
2. ขอสำเนาสำนวนและต้นฉบับพินัยกรรมโดยเร็ว
3. จัดลำดับพยานตามเหตุการณ์ ไม่ซักซ้อมให้ถ้อยคำตรงกัน
4. ให้แพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญอ่านเวชระเบียนเมื่อประเด็นเป็นเรื่องสติสัมปชัญญะ
5. ประเมินทั้งคำขอให้พินัยกรรมไม่มีผล การเพิกถอนโอน และการแบ่งมรดกให้จบในภาพเดียว

สำนักงานยอดทิพย์ธรรมรับตรวจเอกสารและวางแนวทางคดีพินัยกรรมเป็นรายกรณี ดูรายละเอียด บริการคดีมรดกและพินัยกรรม หรือนัดส่งเอกสารผ่าน หน้าติดต่อสำนักงาน โทร 081-327-8551 หรือ LINE @995iqtpa

บทความนี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป ผลคดีขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานของแต่ละกรณี

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ