ลูกหนี้ไม่มาศาล เจ้าหนี้ชนะเลยไหม ต้องทำอะไรต่อ

ลูกหนี้ไม่มาศาล ศาลตัดสินให้เจ้าหนี้เลยหรือไม่

ไม่ใช่การชนะอัตโนมัติ และต้องแยกก่อนว่าลูกหนี้ไม่ยื่นคำให้การ หรือไม่มาวันนัดพิจารณา สองกรณีนี้มีเงื่อนไขและผลต่างกัน ศาลยังต้องตรวจการส่งหมายและสิทธิเรียกร้องของโจทก์ การเงียบในแชท ไม่รับโทรศัพท์ หรือไม่ตอบโนติสก็ยังไม่ใช่การขาดนัดในศาล เพราะขั้นตอนศาลเริ่มจากหมายเรียกและคำสั่งตามคดีนั้น

ในคดีแพ่งสามัญ เมื่อจำเลยได้รับหมายเรียกให้ยื่นคำให้การแล้ว แต่ไม่ยื่นภายในกำหนดตามกฎหมายหรือคำสั่งศาล จึงเข้าสู่เรื่องขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 197 จากนั้นโจทก์มีหน้าที่ดำเนินการตามมาตรา 198 ไม่ใช่รอให้ศาลตัดสินโดยไม่ติดตาม ส่วนจำเลยที่ยื่นคำให้การแล้วแต่ไม่มาวันสืบพยาน ต้องตรวจบทเรื่องขาดนัดพิจารณาและคำสั่งในนัดนั้น

ตัวอย่างสมมติ: เจ้าหนี้ฟ้องเงินกู้ 180,000 บาท และเห็นลูกหนี้ไม่มาที่ศาล จึงเข้าใจว่าได้ยอดเต็มพร้อมดอกเบี้ยทั้งหมดแล้ว แต่หากผลส่งหมายยังไม่ชอบ ศาลอาจต้องดำเนินเรื่องส่งหมายใหม่ หรือหากเอกสารแสดงว่าเจ้าหนี้คิดดอกเบี้ยไม่ชอบ ศาลก็ไม่ได้ต้องให้ตามยอดฟ้องทั้งหมด การนำสัญญา หลักฐานส่งมอบเงิน และบัญชีรับชำระมาครบจึงยังจำเป็น แม้ไม่มีคู่กรณีมานั่งโต้แย้ง

บทความนี้อธิบายหลักทั่วไปของคดีแพ่งสามัญ ส่วนคดีมโนสาเร่และคดีผู้บริโภคต้องตรวจวิธีพิจารณาเฉพาะ ไม่ควรใช้กำหนดเดียวกันกับทุกคดี หากยังอยู่ช่วงก่อนฟ้อง บริการตรวจหลักฐานและส่งหนังสือบอกกล่าวทวงถามช่วยจัดยอดหนี้และข้อโต้แย้งให้ชัด แต่ไม่สามารถแทนขั้นตอนส่งหมายหรือคำขอต่อศาลได้

เงื่อนไขที่ต้องตรวจ: หมาย คำให้การ และวันนัด

การส่งหมายสำเร็จตามกฎหมายหรือยัง

ต้องดูรายงานผลส่งหมาย วิธีส่ง วันที่มีผล และคำสั่งเกี่ยวข้อง ไม่ใช่นับจากวันที่เจ้าหนี้ยื่นฟ้องหรือวันที่เห็นซองไปถึงไปรษณีย์ เมื่อส่งหมายโดยวิธีอื่นแทน กฎหมายอาจกำหนดเวลาที่ต่างจากการรับด้วยตนเอง หากมีข้อสงสัยว่าจำเลยไม่ทราบหมายเรียก มาตรา 198 ยังเปิดทางให้ศาลสั่งส่งใหม่ได้ตามเงื่อนไข

ยื่นคำให้การช้าหรือยังไม่ครบกำหนด

ต้องตรวจว่ามีคำสั่งขยายเวลาหรือคำร้องที่ศาลอนุญาตหรือไม่ รวมถึงชนิดคดีที่ใช้วิธีดำเนินการต่างกัน อย่านับจากความทรงจำหรือข้อความที่คู่กรณีเล่า ผู้รับผิดชอบคดีควรบันทึกวันครบกำหนดจากเอกสารศาล และยืนยันสถานะก่อนยื่นคำขอขาดนัด

ขาดนัดยื่นคำให้การไม่เท่ากับขาดนัดพิจารณา

กรณีแรกเกี่ยวกับการไม่ยื่นข้อต่อสู้ตามกำหนด กรณีหลังเกี่ยวกับการไม่มาดำเนินกระบวนพิจารณาในนัดที่กฎหมายกำหนด ผลต้องอ่านจากสถานะคดีและคำสั่งศาล ไม่ใช่ใช้คำว่าไม่มาศาลครอบทุกเหตุการณ์ บางนัดเป็นนัดไกล่เกลี่ย บางนัดเป็นนัดสืบพยาน ซึ่งการไม่มามีผลไม่เหมือนกัน

หากมีจำเลยหลายคน ต้องตรวจแต่ละคนแยกกัน การขาดนัดของคนหนึ่งไม่ทำให้อีกคนเสียสิทธิข้อต่อสู้ไปด้วยโดยอัตโนมัติ และบางสิทธิเรียกร้องที่แยกจากกันไม่ได้มีกติกาเฉพาะ จึงควรอ่านคำสั่งทั้งคดี ไม่เลือกดูเฉพาะชื่อที่ขาดนัด

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: ไม่มีคู่ต่อสู้ก็ยังต้องทำคดีให้ครบ

คนมักเข้าใจว่า ลูกหนี้หนีศาลเท่ากับยอมรับหนี้ทุกบาท เจ้าหนี้จึงไม่ต้องเตรียมพยานหรือทบทวนดอกเบี้ย ความเข้าใจนี้ทำให้พลาดการส่งเอกสารตามคำสั่งศาล ทั้งที่การขาดนัดไม่ได้แก้ข้อบกพร่องของสัญญาหรือทำให้หนี้ที่ไม่ชอบกลายเป็นหนี้ที่ฟ้องได้

กฎหมายมองว่า มาตรา 198 ทวิกำหนดให้ศาลตรวจว่าคำฟ้องมีมูลและไม่ขัดต่อกฎหมายก่อนพิพากษาให้โจทก์ชนะโดยขาดนัด ศาลสามารถพิจารณาข้อกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยได้เอง และอาจสั่งส่งพยานเอกสารหรือสืบพยานตามลักษณะคำขอ

จุดเสี่ยงจริง คือเจ้าหนี้หยุดติดตามเพราะคิดว่าคดีง่ายแล้ว จนพลาดกำหนดคำขอหรือคำสั่งให้นำเอกสารมาแสดง ควรมีคนรับผิดชอบปฏิทินคดีคนเดียวที่ตรวจข้อมูลกับทนายหรือศาล และเก็บหลักฐานส่งเอกสารทุกครั้ง การไม่มีคู่กรณีมาศาลลดการโต้แย้งบางส่วน แต่ไม่ลดหน้าที่ทำให้ข้อเรียกร้องพิสูจน์ได้

มองสองฝั่ง: ขาดนัดมีผล แต่สิทธิไม่ได้หายทุกอย่าง

การขอพิจารณาใหม่ไม่ใช่สิทธิที่ใช้ได้โดยไม่ต้องมีเหตุหรือไม่มีกำหนดเวลา และการยื่นคำร้องหรืออุทธรณ์ก็ไม่ได้แปลว่าการบังคับคดีหยุดเองทุกกรณี ฝ่ายใดได้รับคำพิพากษาหรือเอกสารบังคับคดีควรนำเอกสารทั้งหมดไปตรวจทันที แทนการรอถามคู่กรณีในแชท

เวลา: กำหนดคำขอของโจทก์ก็สำคัญ

ในคดีที่ใช้มาตรา 198 โจทก์ต้องมีคำขอภายใน 15 วันนับแต่ระยะเวลายื่นคำให้การของจำเลยสิ้นสุดลง เพื่อขอให้ศาลชี้ขาดให้ตนชนะโดยขาดนัด หากไม่ยื่นตามกำหนด บทกฎหมายกำหนดให้จำหน่ายคดีจากสารบบความ ตัวเลขนี้ไม่ใช่ระยะเวลาที่รับรองว่าศาลจะตัดสิน และไม่ควรนำไปใช้แทนวิธีพิจารณาเฉพาะของทุกประเภทคดี

ทำปฏิทินแยกวันส่งหมายมีผล วันครบคำให้การ วันครบยื่นคำขอ วันส่งพยานเอกสาร และวันนัดศาล หากมีการขยายเวลาหรือส่งหมายใหม่ต้องปรับปฏิทินโดยดูคำสั่งจริง อย่านับ 15 วันจากวันที่โจทก์เห็นว่าลูกหนี้ไม่มาศาล เพราะอาจเริ่มคนละวันกับกฎหมาย

สำหรับฝ่ายจำเลยที่เพิ่งทราบว่ามีคดีหรือถูกพิพากษาแล้ว ต้องรีบตรวจช่องทางและกำหนดสิทธิ ไม่ควรรอให้ถูกอายัดก่อน เรื่องนี้เชื่อมกับลำดับการฟ้องเงินกู้และขั้นบังคับคดี ซึ่งแต่ละช่วงมีเอกสารและเวลาของตนเอง

เงิน: ชนะคดีไม่ได้แปลว่าได้รับเงินครบ

ยอดที่ศาลพิพากษาอาจไม่เท่ากับยอดในคำฟ้อง โดยเฉพาะดอกเบี้ย ค่าปรับ และค่าใช้จ่ายที่ไม่มีฐานเรียก หรือส่วนที่ลูกหนี้เคยชำระแล้ว ต้องแสดงรายการหักเงินให้ตรวจสอบได้ ไม่ควรถือว่าลูกหนี้ไม่มาแล้วสามารถเพิ่มตัวเลขให้เกินสิทธิ

หลังพิพากษา หากลูกหนี้ไม่ชำระ ต้องตรวจเงื่อนไขการขอบังคับคดี การสืบทรัพย์ และค่าใช้จ่ายที่อาจเกิดขึ้น เจ้าหนี้อาจมีสิทธิตามคำพิพากษาแต่ยังเรียกเก็บไม่ได้หากไม่พบทรัพย์ที่บังคับได้ อ่านการประเมินทรัพย์ลูกหนี้ก่อนฟ้องเพื่อแยกความเป็นไปได้ของการชนะออกจากความเป็นไปได้ในการได้เงิน

หากยังเจรจากันได้ การออกโนติสพร้อมข้อเรียกร้องที่ตรวจแล้วอาจทำให้เห็นทางชำระก่อนเสียต้นทุนคดี แต่ต้องไม่เสนอว่าจ่ายค่าหนังสือแล้วจะได้เงินแน่นอน หรือคิดว่าจ้างส่งหนังสือรวมงานบังคับคดีโดยอัตโนมัติ ให้ขอขอบเขตงานเป็นรายขั้น

หลักฐานที่เจ้าหนี้ยังต้องเตรียมแม้จำเลยขาดนัด

• สัญญาหรือหลักฐานการกู้ที่พิสูจน์ตัวผู้กู้และข้อผูกพันได้
• หลักฐานส่งมอบเงิน รายการโอน และความเชื่อมโยงกับหนี้ที่ฟ้อง
• บัญชีหนี้แยกเงินต้น ดอกเบี้ย วันคำนวณ และยอดที่ชำระแล้ว
• หนังสือบอกกล่าวกับหลักฐานส่ง เมื่อเป็นเงื่อนไขหรือมีผลต่อสิทธิเรียกร้อง
• เอกสารตัวคู่ความและอำนาจดำเนินการ เช่น หนังสือรับรองบริษัทหรือมอบอำนาจที่เกี่ยวข้อง
• รายงานผลส่งหมาย คำสั่งขยายเวลา และคำสั่งให้ส่งพยานเอกสาร
• ต้นฉบับและไฟล์เดิมของเอกสารที่ยื่น พร้อมบัญชีแสดงว่าชิ้นใดพิสูจน์เรื่องอะไร

หากเงินกู้เกิน 2,000 บาท ต้องตรวจหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืมตามมาตรา 653 หรือหลักฐานอิเล็กทรอนิกส์ที่เข้าเงื่อนไข มิใช่หวังว่าการขาดนัดจะทดแทนข้อจำกัดการฟ้องบังคับได้ ส่วนสลิปที่แสดงว่าเงินออกจากบัญชีเพียงอย่างเดียว ยังอาจต้องมีข้อความหรือเอกสารอธิบายว่าเป็นเงินกู้ ไม่ใช่เงินให้หรือเงินลงทุน

กฎหมายข้างเคียง: ไม่มาศาลแพ่งไม่ใช่ติดคุกเพราะหนี้

การไม่ชำระหนี้ตามสัญญาและการขาดนัดในคดีแพ่งไม่ทำให้กลายเป็นความผิดอาญาโดยอัตโนมัติ ไม่ควรใช้ข้อความว่าลูกหนี้จะถูกจับเพราะไม่มาศาลเงินกู้เพื่อกดดันให้จ่าย ส่วนการกระทำอื่นที่อาจเป็นความผิดต้องมีองค์ประกอบและหลักฐานแยกต่างหาก

การบังคับคดีต้องทำผ่านกระบวนการที่ชอบ เจ้าหนี้ไม่มีสิทธิยึดของ ข่มขู่ครอบครัว หรือประจานลูกหนี้เองเพราะได้รับคำพิพากษาแล้ว ทรัพย์บางประเภทหรือรายได้บางส่วนยังได้รับความคุ้มครอง เช่น ประเด็นที่อธิบายในการอายัดเงินเดือนลูกหนี้ตามคำพิพากษา

หากลูกหนี้เสนอผ่อนหลังมีคดี ต้องเขียนข้อตกลงให้สัมพันธ์กับสถานะคดีและอำนาจผู้ลงนาม รวมทั้งกำหนดผลเมื่อผิดนัด ไม่ใช้ข้อความว่าเจ้าหนี้ถอนทุกอย่างทันทีโดยไม่ประเมินสิทธิที่จะเสียไป สามารถปรึกษางานคดีหนี้สินและบังคับคดีตามขั้นที่เรื่องดำเนินอยู่

ทางไปต่อ: ติดตามสถานะจริงและทำตามคำสั่งศาล

1. ตรวจประเภทคดีและสำเนาคำสั่งศาลล่าสุด
2. ยืนยันผลส่งหมายและวันครบคำให้การก่อนสรุปว่าจำเลยขาดนัด
3. ให้ผู้รับผิดชอบคดีตรวจและยื่นคำขอภายในกำหนดที่ใช้กับคดีนั้น
4. เตรียมพยานเอกสารและยอดหนี้ตามคำสั่ง แม้จำเลยไม่มาศาล
5. เมื่อพิพากษาแล้ว ตรวจยอดที่ได้รับ เงื่อนไขบังคับคดี และการชำระก่อนเลือกขั้นถัดไป

หากไม่แน่ใจว่าคดีอยู่ขั้นใด ให้ส่งหมายเรียก คำสั่งล่าสุด และบัญชีหนี้เพื่อติดต่อประเมินกับยอดทิพย์ธรรมโดยแจ้งวันนัดหรือกำหนดที่ใกล้ที่สุด ส่วนเรื่องที่ยังไม่ฟ้อง เริ่มจากตรวจหนี้และออกหนังสือบอกกล่าวทวงถามเพื่อเตรียมหลักฐานให้พร้อม ไม่ฝากผลคดีไว้กับความหวังว่าลูกหนี้จะไม่มาศาล

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ