ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องที่ศาล ยื่นเองได้ไหม ตกลงแล้วมีผลอย่างไร

ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องที่ศาลคืออะไร เหมาะกับหนี้แบบไหน

ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องเป็นช่องทางให้คู่กรณีลองหาข้อยุติผ่านผู้ประนีประนอมของศาล ก่อนเริ่มคดีฟ้องร้อง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 20 ตรี ผู้ที่จะเป็นคู่ความอาจยื่นคำร้องต่อศาลที่มีเขตอำนาจหากฟ้องคดีนั้น โดยระบุคู่กรณี ภูมิลำเนา และรายละเอียดข้อพิพาท เมื่อศาลรับเรื่องจะสอบถามความสมัครใจของอีกฝ่าย ไม่ใช่ยื่นแล้วศาลบังคับให้อีกฝ่ายรับหนี้ทันที

เรื่องเงินกู้ ค่าสินค้า หรือค่าบริการที่คู่กรณียังมีทางพูดคุย อาจใช้กระบวนการนี้เพื่อกระทบยอดและตกลงแผนชำระ ผู้ยื่นสามารถดำเนินการเอง และจะมีทนายร่วมด้วยหรือไม่ก็ได้ การขอและดำเนินการตามมาตรานี้ไม่เสียค่าขึ้นศาล แต่ยังควรประเมินค่าเดินทาง ค่าเอกสาร และค่าทนายหากเลือกว่าจ้างเอง

ความได้เปรียบของการเริ่มก่อนฟ้องอยู่ที่การตรวจว่ามีทางออกที่ทั้งสองฝ่ายทำได้หรือไม่ ไม่ใช่การรับประกันว่าจะได้เงินเร็วทุกเรื่อง หากต้องการให้ข้อเรียกร้องและยอดชัดก่อนเข้าเจรจา อาจใช้ หนังสือบอกกล่าวทวงถาม เพื่อสรุปประเด็นและเสนอทางไกล่เกลี่ย แต่การมีหนังสือจากทนายไม่ใช่เงื่อนไขบังคับว่าต้องทำก่อนยื่นคำร้องทุกคดี

ตัวอย่างสมมติ: เจ้าหนี้มีหลักฐานเงินกู้คงเหลือ 150,000 บาท ลูกหนี้ยอมรับเงินต้นแต่ขอตรวจดอกเบี้ยและผ่อนสิบเดือน ทั้งสองฝ่ายอาจนำรายการชำระมาตรวจร่วมกัน แล้วทำข้อตกลงที่ระบุยอดและวันจ่าย หากต้องการคำพิพากษาตามยอมต้องร้องขอพร้อมเหตุความจำเป็นให้ศาลพิจารณา ไม่ใช่เพียงเซ็นกระดาษในวันนัดแล้วถือว่ายึดทรัพย์ได้ทุกกรณี

ข้อยกเว้น: ยื่นคำร้องแล้วไม่ได้จบด้วยข้อตกลงเสมอ

อีกฝ่ายต้องสมัครใจเข้าร่วม

หากอีกฝ่ายไม่ยินยอมหรือไม่สามารถติดต่อได้ กระบวนการอาจไม่เดินไปสู่การเจรจาตามที่คาด การไม่เข้าร่วมไม่ได้ทำให้ผู้ยื่นชนะหนี้โดยอัตโนมัติ และไม่ใช่คำรับสารภาพ เจ้าหนี้ยังต้องประเมินสิทธิฟ้องตามหลักฐานและเวลาที่เหลือ

สัญญาประนีประนอมกับคำพิพากษาตามยอมต้องแยกกัน

เมื่อเจรจาสำเร็จ ผู้ประนีประนอมเสนอข้อตกลงต่อศาลเพื่อตรวจเจตนา ความสุจริต ความเป็นธรรม และความชอบด้วยกฎหมาย คู่สัญญาอาจร้องขอคำพิพากษาตามยอมในวันทำข้อตกลง พร้อมแสดงเหตุจำเป็น หากศาลเห็นสมควรจึงพิพากษาได้ ข้อตกลงทุกฉบับจึงไม่ได้กลายเป็นคำพิพากษาโดยตัวมันเอง

ไม่ใช่ช่องรับรองยอดผิดกฎหมาย

การยอมกันไม่ได้ทำให้อัตราดอกเบี้ยหรือเงื่อนไขที่ขัดกฎหมายใช้ได้ทุกอย่าง ต้องแยกเงินต้นจริง ดอกเบี้ยที่เรียกได้ และค่าใช้จ่ายตามฐานสิทธิ หากหนี้หรือข้อเสนอมีปัญหาความชอบด้วยกฎหมาย ควรแก้ก่อนลงชื่อ ไม่หวังให้คำว่าไกล่เกลี่ยล้างปัญหาทั้งหมด

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: เตรียมขอบเขตยอมรับก่อนวันนัด

คนมักเข้าใจว่า การไกล่เกลี่ยคือยอมลดหนี้ครึ่งหนึ่ง หรือฝ่ายที่ยื่นก่อนมีสิทธิกำหนดเงื่อนไขได้ทั้งหมด บางคนจึงไปโดยยังไม่รู้ยอดขั้นต่ำหรือกำหนดชำระที่ตนรับได้

กฎหมายมองว่า การหาข้อยุติต้องมาจากเจตนาของคู่กรณีภายใต้กฎหมาย ผู้ประนีประนอมช่วยให้สื่อสารและพิจารณาทางเลือก แต่ไม่ได้แทนผู้ให้คำปรึกษาเฉพาะฝ่ายในการตัดสินใจว่าควรสละสิทธิอะไร

จุดเสี่ยงจริง คือยอมกำหนดผ่อนที่ทำไม่ได้ หรือเขียนส่วนลดหนี้และผลผิดนัดไม่ชัดจนทะเลาะกันอีก เจ้าหนี้ควรทราบว่าลดรายการใดและเมื่อไรจึงมีผล ลูกหนี้ควรเข้าใจว่าเมื่อผิดนัดจะถูกเรียกส่วนไหน โดยเฉพาะถ้ามีคำพิพากษาตามยอมที่นำไปบังคับได้ตามขั้นตอน

มองสองฝั่ง: ข้อตกลงต้องตอบทั้งการได้เงินและความสามารถชำระ

ถ้ามีผู้ค้ำหรือเจ้าของหลักประกัน ไม่ควรตกลงแทนบุคคลนั้นโดยไม่มีอำนาจและคิดว่าความผูกพันเดิมคงอยู่ทั้งหมด การขยายเวลา ลดหนี้ หรือเปลี่ยนโครงหนี้อาจกระทบสิทธิของบุคคลภายนอก จึงต้องตรวจผู้ที่ควรเข้าร่วมและผลของข้อตกลงให้ครบก่อนลงชื่อ

เรื่องเวลา: ขยายอายุความ 60 วันได้เมื่อเข้าเงื่อนไข

มาตรา 20 ตรีไม่ได้ให้วันเพิ่มอัตโนมัติทุกครั้งที่ส่งคำร้อง ต้องมีกรณีศาลแต่งตั้งผู้ประนีประนอมแล้วและการไกล่เกลี่ยสิ้นสุดลงโดยไม่เป็นผล หากอายุความครบหลังยื่นคำร้อง หรือจะครบภายใน 60 วันนับแต่วันสิ้นสุดการไกล่เกลี่ย จึงมีการขยายตามบทบัญญัติออกไป 60 วันนับแต่วันสิ้นสุดนั้น ต้องตรวจวันและสถานะจริง

อย่าใช้การคุยกันเองทางโทรศัพท์ หรือการส่งหนังสือชวนเจรจาเป็นเหตุอ้างว่าได้เวลาเพิ่มแบบมาตรานี้ หากหนี้ขาดอายุความก่อนยื่นแล้วก็ไม่ควรคิดว่าการยื่นใหม่ทำให้สิทธิกลับคืน การวางแผนควรตรวจอายุความเดิมก่อนและติดตามคำสั่งศาลกับวันสิ้นสุดให้มีหลักฐาน

ระยะนัดขึ้นอยู่กับศาล การติดต่ออีกฝ่าย และความพร้อมคู่กรณี จึงไม่ควรรับประกันว่าจะจบภายในจำนวนวันตายตัว หากมีเหตุเร่งด่วน เช่น อายุความใกล้ครบหรือสงสัยย้ายทรัพย์ ควรให้ผู้ดูแลคดีประเมินทางรักษาสิทธิร่วมด้วย ไม่รอผลการเจรจาโดยไม่มีแผนสำรอง

เรื่องเงิน: ไม่เสียค่าขึ้นศาล แต่ยังต้องคำนวณต้นทุนของตน

การขอไกล่เกลี่ยตามมาตรา 20 ตรีไม่เสียค่าขึ้นศาลตามบทบัญญัติ ค่าใช้จ่ายส่วนตัวในการเดินทาง สำเนาเอกสาร หรือค่าบริการทนายที่เลือกว่าจ้างเป็นอีกส่วนหนึ่ง ควรสอบถามศาลเรื่องช่องทางและรูปแบบนัดที่เปิดให้บริการจริง โดยเฉพาะเมื่อคู่กรณีอยู่ต่างจังหวัด

ก่อนเสนอส่วนลด ให้เปรียบเทียบยอดที่อาจได้รับตามแผนกับความเสี่ยงและต้นทุนทางคดี ตัวอย่างเช่น รับชำระเร็วโดยลดดอกเบี้ยบางส่วนอาจเหมาะกับบางราย แต่ไม่ใช่คำแนะนำว่าควรลดทุกคดี ถ้าลูกหนี้ไม่มีความสามารถจ่ายตามแผนที่เสนอ การเขียนยอดสวยก็ไม่สร้างทรัพย์ขึ้นมาเอง

หากต้องการผู้ช่วยตรวจยอดและข้อเสนอ ควรตกลงขอบเขตแยกระหว่าง งานหนังสือบอกกล่าวทวงถาม การตรวจร่างข้อตกลง และการเข้าร่วมเจรจา ไม่ถือว่าค่าหนังสือครอบคลุมงานศาลโดยอัตโนมัติ อ่านเรื่อง ค่าใช้จ่ายเมื่อเลือกฟ้องเรียกเงิน เพื่อเปรียบเทียบทางเลือกด้วยข้อมูลที่ตรงกัน

หลักฐานและข้อมูลที่ควรเตรียมยื่นคำร้อง

• ชื่อและภูมิลำเนาคู่กรณี พร้อมข้อมูลติดต่อเท่าที่มีโดยชอบ
• สรุปข้อพิพาทว่าเกิดจากสัญญาหรือเหตุใด และต้องการให้ตกลงเรื่องอะไร
• สัญญา หลักฐานโอน ส่งมอบ หรือเอกสารมูลหนี้ที่เกี่ยวข้อง
• ตารางยอดเงินและหลักฐานชำระที่กระทบกันแล้ว
• หนังสือทวงเดิมและคำตอบ เพื่อให้เห็นประเด็นที่ยังไม่ยุติ
• ข้อเสนอหลัก ทางเลือกสำรอง และเอกสารอำนาจผู้แทนถ้าเป็นนิติบุคคล

สามารถตรวจช่องทางยื่นกับศาลที่มีเขตอำนาจหรือระบบทางการ ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องของศาลยุติธรรม ตามบริการที่เปิดในขณะยื่น อย่าส่งเอกสารคดีไปยังบัญชีที่อ้างเป็นเจ้าหน้าที่โดยยังไม่ตรวจที่มา และเก็บหลักฐานรับเรื่องไว้ติดตามสถานะ

กฎหมายข้างเคียง: ผิดข้อตกลงแล้วต้องฟ้องใหม่หรือไม่

หากมีเพียงสัญญาประนีประนอมที่มีผล ต้องตรวจสิทธิและทางบังคับตามสัญญานั้น หากมีคำพิพากษาตามยอมแล้ว การผิดนัดอาจนำไปสู่การบังคับคดีตามคำพิพากษาโดยไม่ต้องฟ้องมูลหนี้เดิมใหม่ แต่ยังต้องมีขั้นตอนขอและดำเนินการบังคับ ไม่ใช่เจ้าหนี้ยึดทรัพย์เองทันที

ข้อตกลงอาจทำให้สิทธิเรียกร้องเดิมเปลี่ยนไปตามมาตรา 850–852 จึงควรอ่านว่าประนีประนอมเฉพาะยอดใด ข้อใดสงวนไว้ และมีบุคคลใดผูกพัน อย่าเก็บสัญญาเดิมไว้แล้วคิดว่าสามารถเลือกเรียกทั้งสิทธิเดิมและสิทธิใหม่เต็มจำนวนพร้อมกันเสมอ

กรณีตกลงผ่อนแล้วผิดนัด อ่านเรื่อง ผิดสัญญาประนีประนอมในศาล และ ผิดนัดแผนผ่อนชำระอีกครั้ง ประกอบ หากต้องดำเนินการต่อให้ตรวจร่วมกับ บริการคดีแพ่ง ตามสถานะเอกสารที่มีจริง

ทางไปต่อ: เตรียมข้อเสนอที่ทำได้และตรวจผลก่อนเซ็น

1. ตรวจมูลหนี้ อายุความ และศาลที่มีเขตอำนาจ
2. สรุปยอดกับประเด็นที่ยังไม่ตรงกันให้สั้นและตรวจได้
3. ยื่นคำร้องผ่านช่องทางทางการและติดตามความสมัครใจอีกฝ่าย
4. เตรียมแผนชำระพร้อมผลผิดนัดที่ชัดและชอบด้วยกฎหมาย
5. ตรวจว่าข้อตกลงมีสถานะใด และหากขอคำพิพากษาตามยอมต้องแสดงเหตุจำเป็นอย่างไร
6. เก็บเอกสารที่ลงชื่อ คำสั่ง และหลักฐานชำระไว้ครบ

ควรปรึกษาก่อนเซ็นเมื่อมีผู้ค้ำ ยอดดอกเบี้ยพิพาท หรือข้อเสนอให้สละสิทธิหลายเรื่องรวมกัน นำสัญญาและแผนชำระมาประเมินผ่าน บริการหนังสือบอกกล่าวทวงถามยอดทิพย์ธรรม หรือ ติดต่อสำนักงาน เพื่อจัดประเด็นและสอบถามขอบเขตความช่วยเหลือก่อนเข้าสู่การเจรจา

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ