หนี้แบบไหนฟ้องไม่ได้ ตรวจสิทธิก่อนเสียค่าโนติส

หนี้แบบไหนฟ้องไม่ได้เป็นคำถามที่ควรถามก่อนจ่ายค่าติดตามเงิน โดยเฉพาะเมื่อข้อเท็จจริงเริ่มจากพนัน ความสัมพันธ์ส่วนตัว หรือดอกเบี้ยที่สูงผิดปกติ การใช้บริการตรวจสิทธิก่อนออกหนังสือทวงถาม ควรตรวจมูลหนี้ก่อนเลือกถ้อยคำที่เข้มขึ้น

หนี้แบบไหนฟ้องไม่ได้ ต้องแยกข้อจำกัด 4 กลุ่ม

ไม่ควรใช้คำว่า “ฟ้องไม่ได้” ครอบทุกปัญหา เพราะบางกรณีไม่เกิดหนี้ที่บังคับได้ บางกรณีเป็นข้อต่อสู้อายุความ บางกรณีมีหนี้แต่หลักฐานไม่ครบ และบางกรณีเรียกได้เฉพาะส่วน การยื่นฟ้องได้ในทางเอกสารจึงไม่เท่ากับมีสิทธิได้รับเงินตามคำขอ

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 วางหลักนิติกรรมที่มีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย ขัดความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีเป็นโมฆะ แต่ต้องใช้ร่วมกับบทเฉพาะของแต่ละเรื่อง ส่วนมาตรา 653 เรื่องหลักฐานเงินกู้เป็นอีกชั้นหนึ่ง ต่อให้มีลายมือชื่อครบก็ไม่ได้ล้างปัญหามูลหนี้ผิดกฎหมาย

ตัวอย่างสมมติ บุคคลหนึ่งถือกระดาษลงชื่อยอด 60,000 บาท หากเป็นเงินกู้ที่ส่งมอบจริง ต้องตรวจหลักฐานและการคืน หากเป็นยอดแพ้พนันที่นำมาเขียนว่ากู้ ผลตามมาตรา 853 ไม่เปลี่ยนเพราะหัวเอกสารเหมือนกัน หากเป็นเงินที่มอบให้โดยเสน่หาและไม่มีหน้าที่คืน ก็ไม่ควรนำกระดาษที่ทำภายหลังโดยข่มขู่มาอ้างแทนความจริง

จึงควรถามว่าเงินเกิดจากอะไร ก่อนถามว่าจะเขียนโนติสอย่างไรให้แรง หากเงินมีที่มาหลายรายการให้แยกทีละรายการ ไม่สรุปจากยอดรวมในกระดาษเพียงหน้าเดียว

ข้อยกเว้นที่ทำให้หนี้แต่ละกลุ่มตอบต่างกัน

ต้องอ่านข้อจำกัดตามสภาพจริงของเงิน ไม่ตีความกว้างจนตัดสิทธิที่อาจยังมี หรือสร้างสิทธิที่กฎหมายไม่รองรับ

พนันกับเงินกู้ที่เกี่ยวข้อง

มาตรา 853 ครอบถึงข้อตกลงที่ฝ่ายเสียพนันทำให้อีกฝ่ายเพื่อใช้หนี้พนัน ส่วนมาตรา 855 กล่าวถึงตั๋วเงินหรือเอกสารแทนเงินชนะพนันและเงินที่ยืมใช้ในการพนันตามเงื่อนไข การให้กู้ที่เกี่ยวข้องกับพนันจึงต้องตรวจความรู้ เจตนา และเส้นทางเงินเป็นรายกรณี ไม่เขียนเอกสารอำพรางเพื่อหลีกผลกฎหมาย

ดอกเบี้ยผิดกฎหมายกับเงินต้น

สำหรับเงินกู้ทั่วไปต้องอ่านมาตรา 654 ร่วมกับพระราชบัญญัติห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา พ.ศ. 2560 ไม่อ่านเฉพาะข้อความลดอัตราแล้วสรุปว่าทุกสัญญายังได้ดอกเบี้ย 15% เสมอ ผลของข้อตกลงดอกเบี้ย เงินที่จ่ายไปแล้ว และยอดต้นต้องตรวจแยก อ่านการเรียกคืนเงินกู้เมื่อมีดอกเบี้ยเกินอัตรา ก่อนคำนวณใหม่

ให้เปล่าแต่มีเหตุเรียกคืนเฉพาะ

การให้ตามมาตรา 521 ต่างจากกู้ยืมที่ต้องคืนทรัพย์ชนิดเดียวกัน การเปลี่ยนใจอย่างเดียวไม่ใช่ฐานทวงคืน แต่การให้มีค่าภาระติดพันหรือเหตุถอนคืนการให้เป็นเรื่องที่ต้องตรวจบทเฉพาะ ไม่ควรปิดโอกาสตรวจเพียงเพราะเคยใช้คำว่า “ให้” ในข้อความหนึ่งประโยค

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: โนติสไม่ซ่อมมูลหนี้

คนมักเข้าใจว่า ถ้าหนังสือมีชื่อทนายและกำหนดให้จ่ายภายในไม่กี่วัน อีกฝ่ายต้องจ่ายไม่ว่าหนี้เริ่มอย่างไร

กฎหมายมองว่า หนังสือเป็นการสื่อสารและใช้สิทธิตามเงื่อนไขที่มีอยู่ ไม่ใช่คำพิพากษาและไม่สร้างหนี้ที่กฎหมายไม่รับรองขึ้นมาใหม่ ข้อเท็จจริงก่อนทำหนังสือยังเป็นฐานสำคัญของการประเมิน

จุดเสี่ยงจริง คือผู้เรียกร้องปกปิดที่มาของเงินจนหนังสือกล่าวข้อเท็จจริงผิด หรือใช้ความกลัวคดีบังคับให้อีกฝ่ายเซ็นยอดที่ไม่มีสิทธิเรียก การตรวจตรงไปตรงมาอาจลงเอยว่าควรลดขอบเขต หาทางเจรจาที่ชอบ หรือไม่ดำเนินการตามข้อเรียกร้องเดิม

มองสองฝั่ง: ผู้เรียกเงินกับผู้โต้แย้งมูลหนี้

แต่ละฝ่ายควรเปิดเผยเอกสารที่เกี่ยวกับที่มาของเงินและการชำระ ไม่ใช้ข้อกล่าวหากว้าง ๆ แทนหลักฐาน

การยอมรับว่าเคยรับเงินไม่ได้ตอบครบว่าต้องคืนในฐานะใด และการปฏิเสธว่าเป็นเงินกู้ก็ต้องอธิบายข้อเท็จจริงประกอบหากเข้าสู่กระบวนการคดี

เวลา: ขาดอายุความต่างจากหนี้ไม่เกิดอย่างไร

หนี้ที่มีปัญหามูลหนี้กับสิทธิเรียกร้องที่ขาดอายุความใช้เหตุทางกฎหมายต่างกัน กรณีขาดอายุความ มาตรา 193/10 ให้ลูกหนี้ปฏิเสธชำระได้ และมาตรา 193/29 ไม่ให้ศาลยกอายุความเป็นเหตุยกฟ้องเองเมื่อไม่ได้ยกข้อต่อสู้

ประเภทหนี้เป็นตัวกำหนดระยะ เช่น หลักทั่วไป 10 ปีเมื่อไม่มีบทเฉพาะตามมาตรา 193/30 ดอกเบี้ยและเงินต้นผ่อนเป็นงวด 5 ปีตามมาตรา 193/33 และสิทธิบางประเภท 2 ปีตามมาตรา 193/34 ต้องตรวจจุดเริ่มและเหตุสะดุดหยุดลงด้วย ไม่วัดจากวันที่พิมพ์โนติสใหม่

หากมีการรับสภาพหลังขาดแล้ว ให้ดูผลของรับสภาพความรับผิดและหลักอายุความ 2 ปี แยกจากการรับสภาพก่อนครบ พร้อมใช้เครื่องมือช่วยจัดวันสำคัญ เพื่อเตรียมข้อมูลตรวจ

เงิน: ต้องตัดยอดที่มีปัญหาอย่างไร

แยกยอดเป็นส่วนที่มีฐาน ส่วนที่ต้องตรวจ และส่วนที่ไม่มีหลักฐานรองรับก่อนออกข้อเรียกร้อง อย่านำทั้งหมดไปรวมเป็นต้นเงินแล้วขอให้อีกฝ่ายลงชื่อยืนยัน

ตัวอย่างสมมติ มีเงินส่งมอบจริง 50,000 บาท เอกสารเขียน 65,000 บาทเพราะบวกค่าตอบแทนล่วงหน้า 15,000 บาท และเคยได้รับเงินคืน 10,000 บาท ไม่ควรสรุปทันทีว่ายอดต้นคงเหลือ 55,000 บาท ต้องตรวจสภาพของ 15,000 บาท ความชอบของข้อตกลง และผลของเงินคืนก่อน ตัวอย่างนี้แสดงวิธีแยกปัญหา ไม่ใช่คำวินิจฉัยยอดสุทธิของคดี

พระราชบัญญัติห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา มาตรา 4 ครอบคลุมทั้งเรียกดอกเบี้ยเกิน กำหนดข้อความเท็จเพื่อปิดบัง และประโยชน์อื่นเกินส่วนตามเงื่อนไข การเปลี่ยนชื่อเป็นค่าดำเนินการจึงไม่ทำให้ปลอดปัญหาโดยอัตโนมัติ การตรวจผ่านบริการประเมินยอดก่อนออกโนติส ต้องเริ่มจากเงินจ่ายจริง

หลักฐาน: เอกสารที่ต้องเปิดเผยก่อนให้ร่างหนังสือ

ควรส่งข้อมูลที่ช่วยทั้งสนับสนุนและทักท้วงข้อเรียกร้อง เพื่อให้ผู้ตรวจเห็นความเสี่ยงก่อนข้อความถูกส่งออกไป

• หลักฐานเงินออกจากต้นทางและผู้รับจริง ไม่ใช่เฉพาะยอดที่เขียนในสัญญา
• ข้อความก่อนโอนที่อธิบายเหตุให้เงิน เช่น ยืม ให้ ลงทุน หรือชำระแทน
• หลักฐานชำระคืนทุกครั้ง รวมเงินที่เรียกว่าดอกเบี้ย ค่าดูแล หรือค่าปรับ
• สัญญาและหนังสือรับสภาพทุกฉบับ โดยไม่แก้วันที่หรือปกปิดฉบับที่ขัดกัน
• ประวัติคดี การถอนฟ้อง หรือคำสั่งที่เกี่ยวกับหนี้
• ข้อความโต้แย้งของอีกฝ่ายและหลักฐานส่งหนังสือเดิม

ถ้าต้นเหตุเงินเกี่ยวกับสิ่งที่อาจผิดกฎหมาย ควรแจ้งผู้ตรวจตรง ๆ ไม่ขอให้ใช้ถ้อยคำกลางเพื่อปิดบัง การรักษาความลับของการปรึกษาไม่ใช่เหตุให้แต่งข้อเท็จจริงในหนังสือหรือศาล

กฎหมายข้างเคียง: ความผิดอาญาและข้อพิพาทความสัมพันธ์

ดอกเบี้ยเกินอัตราหรือการข่มขู่ทวงเงินอาจมีประเด็นทางอาญาแยกจากยอดหนี้ ควรตรวจกับงานกฎหมายอาญา ตามพฤติการณ์จริง ไม่ใช้การกล่าวหาว่าอีกฝ่ายต้องติดคุกเป็นเครื่องมือเร่งชำระ

เงินระหว่างคู่รักหรือญาติอาจมีทั้งการให้ การกู้ และการชำระค่าใช้จ่ายร่วมกัน หากเกี่ยวกับทรัพย์สินสมรสหรือข้อตกลงแยกกันอยู่ ต้องพิจารณากฎหมายครอบครัว ด้วย ความสัมพันธ์สิ้นสุดไม่ได้เปลี่ยนทุกรายการเป็นหนี้ย้อนหลัง

ทางไปต่อ: ตรวจสิทธิให้จบก่อนเลือกวิธีทวง

การประเมินที่ดีควรระบุได้ว่าข้อเรียกร้องส่วนไหนมีฐานและส่วนไหนยังต้องหาข้อมูล ไม่ใช่รับรองว่าหนังสือหนึ่งฉบับแก้ได้ทั้งหมด

1. เขียนที่มาของเงินแต่ละรายการตามข้อเท็จจริงจริง
2. แยกเงินส่งมอบ เงินคืน ดอกเบี้ย และค่าใช้จ่าย
3. ตรวจมูลหนี้ หลักฐาน และอายุความเป็นคนละหัวข้อ
4. ให้โอกาสอีกฝ่ายสอบทานยอดหรือแสดงหลักฐานที่ขัดกัน
5. เลือกเจรจา ส่งหนังสือเฉพาะส่วนที่มีฐาน หรือประเมินคดีก่อนดำเนินการ

ควรให้ทนายดูเมื่อเงินเกี่ยวกับพนัน มีดอกเบี้ยหรือค่าใช้จ่ายสูงผิดปกติ เคยให้เปล่าแต่ภายหลังขอคืน หรือหนี้ผ่านมาหลายปี หากต้องการรู้ว่าส่วนใดเรียกได้ เตรียมหลักฐานต้นทางและรายการรับจ่าย เพื่อประเมินขอบเขตหนังสือทวงถามที่ตรงกับสิทธิ และติดต่อสำนักงานเพื่อนัดตรวจเอกสาร

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ