บริษัทปิดกิจการหรือเลิกบริษัท เจ้าหนี้ต้องทวงกับใคร

บริษัทปิดกิจการหลังค้างค่าสินค้าหรือค่าจ้างทำให้เจ้าหนี้ส่งหนังสือแล้วไม่มีคนรับ และอาจถูกบอกว่าไม่มีบริษัทให้ทวงแล้ว บทความนี้ช่วยอ่านสถานะทะเบียนและเลือกผู้รับเรื่องให้ถูก ก่อนตัดสินใจเรื่องเจรจาหรือฟ้อง

บริษัทปิดกิจการ เจ้าหนี้ยังเรียกหนี้ได้ไหม

ยังต้องตรวจสิทธิเรียกร้องต่อ เพราะการปิดหน้าร้านหรือประกาศหยุดงานไม่ได้ลบหนี้ ส่วนบริษัทที่เลิกแล้วแต่ยังชำระบัญชี ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1249 ให้ถือว่ายังคงอยู่เท่าที่จำเป็นเพื่อการชำระบัญชี และมาตรา 1250 กำหนดหน้าที่ผู้ชำระบัญชีให้สะสางกิจการ ชำระหนี้ และจัดการสินทรัพย์

ขั้นแรกจึงเป็นการตรวจชื่อและเลขทะเบียนให้ตรงคู่สัญญา แล้วขอข้อมูลสถานะล่าสุดพร้อมชื่อ อำนาจ และที่อยู่ผู้ชำระบัญชี การค้นแค่ชื่อร้านอาจไปเจอนิติบุคคลคนละราย โดยเฉพาะธุรกิจที่ใช้ชื่อการค้าเดียวกันหลายสาขาหรือเปลี่ยนบริษัทดำเนินงาน

1. ถ้ายังมีสถานะดำเนินกิจการ ให้ทวงบริษัทตามเอกสารและที่อยู่ที่ตรวจได้ แม้หน้าร้านปิดแล้ว
2. ถ้าจดทะเบียนเลิกและกำลังชำระบัญชี ให้แจ้งหนี้ต่อบริษัทโดยผู้ชำระบัญชีตามฐานะและอำนาจจริง
3. ถ้าเสร็จการชำระบัญชีแล้ว ให้ตรวจแฟ้มทะเบียน การจัดทรัพย์ และฐานที่จะเรียกร้องต่อทันที
4. ถ้าถูกขีดชื่อเป็นบริษัทร้าง ให้ตรวจช่องทางคืนทะเบียนและความรับผิดที่ยังมีอยู่ตามกฎหมาย
5. ถ้ามีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ ให้ใช้กระบวนการล้มละลายที่เกี่ยวข้องแทนการทวงตามปกติอย่างเดียว

ตัวอย่างสมมติ ผู้รับจ้างติดตั้งค้างค่าจ้าง 160,000 บาท บริษัทคู่สัญญาปิดสำนักงาน แต่ทะเบียนระบุเลิกและมีผู้ชำระบัญชีอยู่ที่ใหม่ หนังสือควรแจ้งยอดและหลักฐานต่อบริษัทโดยผู้ชำระบัญชีตามข้อมูลนั้น ไม่เขียนให้พนักงานฝ่ายบัญชีเดิมรับผิดส่วนตัวเพราะเป็นคนที่ยังติดต่อได้

การมีชื่อเจ้าหนี้ในเอกสารบริษัทกับการยอมรับยอดยังต้องตรวจหลักฐานส่งมอบงานและการรับชำระ หากผู้ชำระบัญชีโต้แย้งยอด ควรขอรายการที่ไม่ตรงกันเป็นหนังสือและประเมินการฟ้องภายในกำหนด ไม่ถือว่าเงียบแล้วเท่ากับยอมรับทั้งหมด หรือยอมรอจนชำระบัญชีเสร็จโดยไม่มีแผนรักษาสิทธิ

เลิกบริษัท เสร็จชำระบัญชี และบริษัทร้างต่างกันไหม

ต่างกันและมีผลต่อวิธีดำเนินเรื่อง การเลิกเป็นจุดเริ่มสะสางกิจการ ส่วนการเสร็จชำระบัญชีเป็นขั้นที่ต้องตรวจว่ารายงานและการจดทะเบียนดำเนินไปแล้วอย่างไร ไม่ใช้วันเลิกแทนวันสิ้นสุดการชำระบัญชีในการนับกำหนดทุกเรื่อง

ถ้าถูกขีดชื่อออกจากทะเบียนเป็นบริษัทร้าง บริษัทสิ้นสภาพตามมาตรา 1273/3 แต่ความรับผิดของบุคคลที่กฎหมายกำหนดไว้เท่าใดยังคงเท่านั้น ไม่ได้สร้างความรับผิดใหม่เต็มหนี้ให้กรรมการหรือผู้ถือหุ้นทุกคน มาตรา 1273/4 มีช่องทางให้ผู้เสียหายโดยไม่เป็นธรรมร้องต่อศาลขอคืนทะเบียนตามเงื่อนไข

ถ้าเป็นเพียงหยุดขายแต่ยังไม่เลิก ผลคือบริษัทไม่ได้เปลี่ยนผู้แทนเป็นผู้ชำระบัญชีเพียงเพราะปิดประตู ต้องตรวจผู้มีอำนาจปัจจุบัน ถ้าเป็นบริษัทมหาชนหรือกิจการภายใต้กฎหมายเฉพาะ ให้ตรวจบทเฉพาะเพิ่ม บทความนี้เน้นบริษัทจำกัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: กรรมการไม่ใช่ลูกหนี้แทนเสมอ

คนมักเข้าใจว่า เมื่อบริษัทไม่มีทรัพย์ กรรมการผู้ลงชื่อในใบสั่งซื้อหรือผู้ถือหุ้นใหญ่ต้องรับผิดจากทรัพย์ตนเองทั้งหมด และเมื่อเลิกบริษัทก็ต้องทวงเจ้าของคนเดิมแทนทันที

กฎหมายมองว่า บริษัทกับบุคคลเป็นคนละฐานความรับผิด การลงนามแทนตามอำนาจไม่เท่ากับค้ำประกันส่วนตัว หากจะเรียกจากกรรมการ ผู้ถือหุ้น หรือผู้ชำระบัญชีต้องมีฐานเฉพาะ เช่น หน้าที่ตามกฎหมายหรือการกระทำของบุคคลนั้นที่พิสูจน์ได้

จุดเสี่ยงจริง คือใช้โนติสฉบับเดียวเรียกทุกคนเต็มยอดโดยไม่แยกฐาน ทำให้ต้องเสียเวลาแก้ข้อกล่าวหาและผู้รับปฏิเสธได้ง่าย ควรทำตารางคนเกี่ยวข้องว่าใครเป็นลูกหนี้ ใครเป็นผู้แทน และใครอาจมีความรับผิดอีกฐาน ก่อนกำหนดข้อความและคำขอ

มองสองฝั่ง: เจ้าหนี้กับผู้ชำระบัญชีบริษัท

เจ้าหนี้ต้องการวันได้เงิน ส่วนผู้ชำระบัญชีอาจต้องตรวจหนี้หลายราย ควรแยกการขอข้อมูลเพิ่มเติมออกจากการปฏิเสธหนี้ แต่ไม่ปล่อยการตรวจภายในเป็นเหตุให้ละเลยกำหนดใช้สิทธิ

กำหนด 14 วันและสองปีเกี่ยวกับเจ้าหนี้อย่างไร

14 วันตามมาตรา 1253 เป็นหน้าที่ผู้ชำระบัญชีในการบอกกล่าวการเลิกตามเงื่อนไขกฎหมาย ไม่ใช่กฎว่าหากเจ้าหนี้ทวงไม่ทัน 14 วัน หนี้จะหายทันที ส่วนกำหนดฟ้องต้องตรวจอายุความหนี้และบทเฉพาะของการชำระบัญชี

มาตรา 1272 กำหนดสองปีนับแต่วันถึงที่สุดแห่งการชำระบัญชีสำหรับคดีเรียกหนี้สินที่บุคคลตามมาตราเป็นลูกหนี้อยู่ในฐานะนั้น ต้องตรวจวันและฐานความรับผิดจริง ไม่ถือเป็นเวลาเพิ่มให้หนี้เดิมที่ขาดอายุความกลับมาใช้ได้ หรือเริ่มนับจากวันที่เจ้าหนี้เห็นข่าวปิดบริษัท

การขอคืนทะเบียนกรณีถูกขีดชื่อมีกรอบสิบปีตามมาตรา 1273/4 นับแต่วันขีดชื่อ แต่กำหนดนี้เป็นเรื่องคำร้องคืนทะเบียน ไม่ใช่อายุความเรียกหนี้ทุกประเภท หากรอใกล้สิบปี หนี้เดิมอาจมีปัญหาไปก่อนแล้ว

ใช้ เครื่องมือช่วยจัดวันสำคัญ พร้อมเอกสารจากทะเบียน และอย่าให้กำหนดชำระที่เขียนเองในโนติสมาบดบังเวลาฟ้องที่เหลือจริง

บริษัทเหลือทรัพย์น้อยกว่าหนี้ควรประเมินยอดอย่างไร

ควรแยกยอดที่บริษัทมีหน้าที่ชำระออกจากวงเงินที่มีโอกาสเก็บได้ ทุนจดทะเบียนไม่ใช่เงินสดที่เก็บไว้ตลอด และยอดสินทรัพย์ในงบไม่ได้แปลว่าพร้อมจำหน่ายในราคานั้น

ตัวอย่างสมมติ บริษัทมีเงินและทรัพย์ที่คาดว่าจะรวบรวมได้ 500,000 บาท มีค่าใช้จ่ายและหนี้ที่ต้องชำระก่อนตามข้อสมมติ 200,000 บาท เหลือ 300,000 บาท ขณะที่หนี้อื่นรวม 700,000 บาท จึงมีส่วนขาด 400,000 บาท ตัวเลขนี้เป็นเพียงภาพความเสี่ยง ไม่ใช่สูตรแบ่งเจ้าหนี้หรือสิทธิเก็บจากผู้ถือหุ้นแทนส่วนขาด

เมื่อพบทรัพย์ไม่พอ ต้องประเมินหน้าที่และกระบวนการที่ผู้ชำระบัญชีควรดำเนินการ รวมถึงความเกี่ยวข้องกับล้มละลายตามข้อเท็จจริง เจ้าหนี้ควรขอคำชี้แจงยอดและแผนที่มีหลักฐาน ไม่ยอมลงชื่อรับเงินครบก่อนจ่ายจริงเพียงเพื่อให้บริษัทจดทะเบียนเสร็จง่ายขึ้น

ก่อนทวงบริษัทที่เลิก ต้องขอเอกสารอะไร

ควรมีเอกสารทะเบียนล่าสุดควบคู่กับหลักฐานหนี้ เพราะสัญญาเก่าอาจระบุผู้แทนและสำนักงานที่เปลี่ยนไปแล้ว

• หนังสือรับรองและเลขทะเบียนบริษัทที่ตรงกับคู่สัญญา
• รายการเลิก ชื่อผู้ชำระบัญชี อำนาจลงนาม และที่ตั้งสำนักงานผู้ชำระบัญชี
• รายการเสร็จชำระบัญชีหรือขีดชื่อถ้าปรากฏในสถานะ
• สัญญา ใบสั่งซื้อ ใบส่งของ ใบตรวจรับ และยอดหักชำระ
• หนังสือที่บริษัทแจ้งเลิกหรือเชิญยื่นคำทวง พร้อมซองและวันรับ
• ข้อความตอบโต้และการเสนอชำระ โดยแยกผู้ส่งกับฐานะที่ใช้อำนาจ

ตรวจเบื้องต้นผ่าน DBD DataWarehouse+ และขอเอกสารรับรองเมื่อจำเป็น อย่าใช้ภาพผลค้นเก่าที่ไม่มีวันที่แทนข้อมูลผู้มีอำนาจล่าสุด หากซองถูกตีกลับ ให้เก็บเหตุส่งคืนแล้วตรวจที่อยู่ใหม่ ไม่ทิ้งซองเพราะคิดว่าไม่มีประโยชน์

ปิดบริษัทเกี่ยวกับแรงงานและล้มละลายอย่างไร

ด้านแรงงาน การปิดกิจการอาจเกิดหน้าที่ต่อลูกจ้างที่ต้องใช้หลักเฉพาะ เงินเดือนและสิทธิจากการเลิกจ้างไม่ควรถูกจัดเหมือนใบแจ้งหนี้ทั่วไปทุกกรณี ผู้เกี่ยวข้องควรให้ ทนายกฎหมายแรงงาน ตรวจสิทธิและช่องทางเรียกร้องของลูกจ้างแยกจากเจ้าหนี้การค้า

ด้านล้มละลาย ถ้ามีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดแล้ว ต้องเปลี่ยนไปตรวจการขอรับชำระหนี้ อ่าน ลูกหนี้ล้มละลายและกำหนดยื่นคำขอ ประกอบ ไม่ถือว่าการส่งหนังสือถึงผู้ชำระบัญชีเดิมเท่ากับยื่นต่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์

ทางไปต่อ: ตรวจทะเบียนแล้วเลือกผู้รับให้ตรง

เริ่มจากเอกสารทะเบียนที่บอกสถานะจริง แล้วให้หนังสือและขั้นต่อไปสอดคล้องกับสถานะนั้น ไม่ใช้ข้อความทวงบริษัทที่ยังดำเนินงานกับทุกกรณี

1. ยืนยันชื่อบริษัทและเลขทะเบียนจากสัญญา
2. ตรวจสถานะล่าสุดและขอข้อมูลผู้แทนหรือผู้ชำระบัญชี
3. จัดยอดคงค้างพร้อมเอกสารส่งมอบและการรับชำระ
4. แยกกรอบเวลาของหนี้กับการเลิกหรือขีดชื่อ
5. ส่งหนังสือให้ถูกฐานะ และประเมินขั้นศาลหากไม่ชำระหรือเวลาใกล้สิ้นสุด

ควรให้ทนายตรวจทันทีเมื่อ

• ทะเบียนระบุเสร็จชำระบัญชีทั้งที่หนี้ยังค้าง
• มีการขอให้ลงชื่อปลดหนี้ก่อนรับเงิน
• ชื่อผู้ชำระบัญชีหรืออำนาจลงนามมีข้อโต้แย้ง
• พบประกาศขีดชื่อหรือพิทักษ์ทรัพย์แล้ว

ยอดทิพย์ธรรมมี บริการตรวจเอกสารและส่งหนังสือบอกกล่าวทวงถาม โดยพิจารณาสถานะบริษัทกับฐานะผู้รับก่อนร่าง นำหนังสือรับรอง สัญญา และยอดค้างมา ติดต่อประเมินขั้นตอน เพื่อให้งานทวงเดินต่อไปสู่ช่องทางที่ใช้ได้จริง

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ