ยืมเงินไม่คืน แจ้งความได้ไหม เมื่อไรเป็นฉ้อโกง เมื่อไรต้องฟ้องแพ่ง

คุณให้คนรู้จักยืมเงิน ตอนยืมเขาเล่าเหตุผลน่าเห็นใจ สัญญาว่าจะคืนภายในเดือนเดียว แต่หลังได้เงินกลับเงียบหายและบล็อกทุกช่องทาง คุณไปสถานีตำรวจแต่ได้คำตอบว่าเป็นเรื่องทางแพ่ง ความรู้สึกว่าถูกโกงกับสิ่งที่กฎหมายเรียกว่าฉ้อโกงไม่ใช่เรื่องเดียวกันเสมอไป บทความนี้ช่วยแยกให้ชัด

ทำไมยืมเงินไม่คืนส่วนใหญ่แจ้งความไม่ได้

การกู้ยืมเงินเป็นสัญญาทางแพ่ง ผู้ยืมได้เงินไปโดยความยินยอมของผู้ให้ยืม และมีหน้าที่คืนตามสัญญา การผิดสัญญาไม่คืนเงินเป็นการผิดนัดชำระหนี้ ซึ่งกฎหมายให้เจ้าหนี้ฟ้องเรียกเงินคืนและดอกเบี้ย แต่ไม่ได้กำหนดโทษอาญาสำหรับการไม่คืนเงินเพียงอย่างเดียว

สิ่งที่ตำรวจทำได้ในกรณีหนี้แพ่งมักเป็นการลงบันทึกประจำวันไว้เป็นหลักฐาน ซึ่งต่างจากการร้องทุกข์เพื่อให้ดำเนินคดีอาญา การลงบันทึกประจำวันไม่ได้ทำให้ผู้ยืมต้องคืนเงิน

เมื่อไรการยืมเงินอาจเป็นความผิดฐานฉ้อโกง

ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341 เอาผิดผู้ที่โดยทุจริตหลอกลวงผู้อื่นด้วยการแสดงข้อความอันเป็นเท็จ หรือปกปิดข้อความจริงซึ่งควรบอกให้แจ้ง จนได้ทรัพย์สินไป หัวใจคือการหลอกลวงต้องเกิดก่อนหรือขณะได้เงิน และเป็นเหตุให้ผู้ให้ยืมยอมให้เงิน

• ใช้ชื่อปลอม ตัวตนปลอม หรือเอกสารปลอมเพื่อให้ได้เงิน
• อ้างเหตุผลที่เป็นเท็จทั้งหมด เช่น อ้างว่าป่วยหนักพร้อมส่งเอกสารโรงพยาบาลที่ทำปลอมขึ้น
• ยืมจากหลายคนด้วยเรื่องเล่าเดียวกันที่ไม่มีอยู่จริง แล้วหายไปพร้อมกัน

ในทางกลับกัน ถ้าผู้ยืมตั้งใจจะคืนในตอนยืม แต่ภายหลังไม่มีเงินหรือเปลี่ยนใจไม่คืน กรณีนี้มักเป็นหนี้แพ่ง แม้จะผิดสัญญาอย่างชัดเจนก็ตาม การที่ผู้ยืมเคยโอนคืนบางส่วนก็มักถูกมองว่าไม่ได้มีเจตนาหลอกตั้งแต่ต้น

ถ้าการหลอกลวงทำต่อประชาชนทั่วไป เช่น ประกาศชักชวนคนจำนวนมาก อาจเข้ามาตรา 343 ฉ้อโกงประชาชน ซึ่งไม่ใช่ความผิดอันยอมความได้ และการหลอกลวงผ่านระบบคอมพิวเตอร์อาจมีกฎหมายเฉพาะเกี่ยวข้องด้วย ควรให้ทนายประเมินจากพยานหลักฐานจริง

จ่ายคืนด้วยเช็คแล้วเช็คเด้ง

อีกกรณีที่อาจเป็นคดีอาญาคือผู้ยืมออกเช็คเพื่อชำระหนี้ แล้วธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน พระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 อาจใช้บังคับได้ แต่มีเงื่อนไขสำคัญ เช่น เช็คต้องออกเพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามกฎหมาย และต้องมีพฤติการณ์ตามที่กฎหมายกำหนด ถ้าเงินกู้ไม่มีหลักฐานตามมาตรา 653 ประเด็นนี้อาจถูกยกขึ้นต่อสู้

เก็บเช็คตัวจริงและใบคืนเช็คจากธนาคารไว้ให้ครบ และอย่ารอนาน เพราะกำหนดเวลาร้องทุกข์สั้นมาก

ร้องทุกข์ภายใน 3 เดือน และสิ่งที่ต้องรู้ก่อนไปสถานีตำรวจ

ฉ้อโกงตามมาตรา 341 และความผิดตามกฎหมายเช็คเป็นความผิดอันยอมความได้ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 96 กำหนดให้ผู้เสียหายร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด ถ้าพ้นกำหนดคดีอาญาจะขาดอายุความ แม้สิทธิเรียกเงินคืนทางแพ่งยังอยู่

• เตรียมลำดับเหตุการณ์ วันที่ และข้อความที่ผู้ยืมใช้ตอนขอยืม
• หลักฐานที่แสดงว่าข้อความนั้นเป็นเท็จ ไม่ใช่เพียงหลักฐานว่าไม่คืนเงิน
• สลิปโอนเงิน บัญชีปลายทาง และข้อมูลตัวตนของผู้ยืม

นอกจากการร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวน ผู้เสียหายยังมีสิทธิฟ้องคดีอาญาต่อศาลเองได้ และในคดีอาญายื่นคำร้องขอให้จำเลยชดใช้เงินได้ด้วย แต่ทางเลือกนี้ต้องวางพยานหลักฐานให้ดี เพราะภาระพิสูจน์ในคดีอาญาสูงกว่าคดีแพ่ง

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: ขู่ว่าจะแจ้งความ อาจย้อนเป็นปัญหา

คนมักเข้าใจว่า ถ้าบอกผู้ยืมว่าจะแจ้งความให้ติดคุก เขาจะรีบหาเงินมาคืน

กฎหมายมองว่า ถ้าข้อเท็จจริงเป็นเพียงหนี้แพ่ง การเอาคดีอาญามาขู่เพื่อเร่งชำระหนี้ไม่ได้เพิ่มสิทธิของเจ้าหนี้ และถ้าใช้ถ้อยคำข่มขู่หรือประจาน เจ้าหนี้อาจกลายเป็นฝ่ายถูกกล่าวหาเสียเอง

จุดเสี่ยงจริง คือเสียเวลาหลายเดือนไปกับการพยายามทำให้เป็นคดีอาญา ระหว่างนั้นผู้ยืมย้ายที่อยู่ โอนทรัพย์สิน หรือหลักฐานในแชทหายไป การส่งหนังสือทวงถามและเตรียมฟ้องคู่กันไปตั้งแต่ต้นจึงมักได้ผลกว่า

มองสองฝั่ง: หนี้แพ่งกับฉ้อโกง

ประเด็น	หนี้แพ่ง (ยืมแล้วไม่คืน)	อาจเป็นฉ้อโกง
ตอนได้เงิน	ผู้ยืมพูดความจริง ตั้งใจคืน	ใช้ข้อความเท็จหรือปกปิดความจริงเพื่อให้ได้เงิน
หลังได้เงิน	ไม่มีเงินคืน หรือผัดผ่อน	หายตัว เปลี่ยนชื่อ หรือหลอกคนอื่นซ้ำ
ช่องทาง	ฟ้องแพ่ง บังคับคดี	ร้องทุกข์ภายใน 3 เดือน และเรียกเงินคืนได้
สิ่งที่ต้องพิสูจน์	การกู้ยืม และยอดที่ค้าง	เจตนาทุจริตและการหลอกลวงตั้งแต่แรก

ทางที่ได้เงินคืนจริงเมื่อเป็นหนี้แพ่ง

เมื่อเรื่องเป็นหนี้แพ่ง ทางที่ได้ผลคือส่งหนังสือบอกกล่าวทวงถาม แล้วฟ้องคดีถ้ายังไม่ได้รับชำระ หนี้ไม่เกิน 300,000 บาทเป็นคดีมโนสาเร่ที่พิจารณากระชับกว่า และเมื่อชนะคดีแล้วบังคับคดีได้ภายใน 10 ปี อ่านลำดับขั้นในฟ้องเรียกเงินกู้คืน มีขั้นตอนอะไรบ้าง หรือดูบริการออกโนติสและฟ้องคดีกู้ยืมเงินถ้าต้องการให้ทนายตรวจหลักฐานให้ก่อน

ถ้าผู้ยืมยังติดต่อได้ เริ่มจากตรวจว่าคุณมีหลักฐานการยืมพอหรือยัง ตามยืมเงินไม่มีสัญญา ฟ้องได้ไหม และอย่าลืมว่าคดีอาญากับคดีแพ่งเดินคู่กันได้ ไม่ต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง

ข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

ตรวจประกอบบทความ ณ ตุลาคม 2569

• ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341 และ 343 ฉ้อโกง และฉ้อโกงประชาชน
• ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 96 และ 348 กำหนดร้องทุกข์ 3 เดือน และความผิดอันยอมความได้
• พระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534
• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 653 หลักฐานการกู้ยืมเงิน
• ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 28 และ 44/1 สิทธิฟ้องคดีอาญาเอง และการเรียกค่าสินไหมทดแทนในคดีอาญา

คำถามที่พบบ่อย

ตำรวจไม่รับแจ้งความ บอกว่าเป็นเรื่องแพ่ง ต้องทำอย่างไร

ขอให้ลงบันทึกประจำวันไว้เป็นหลักฐาน แล้วให้ทนายประเมินว่ามีพยานหลักฐานเรื่องการหลอกลวงตั้งแต่แรกหรือไม่ ถ้าเป็นหนี้แพ่งจริง ให้เดินทางส่งโนติสและฟ้องคดีแพ่งทันที อย่าเสียเวลาจนหลักฐานหาย

ยืมเงินผ่านโซเชียลแล้วหายไป เป็นฉ้อโกงไหม

อาจเป็นได้ถ้าผู้ยืมใช้ตัวตนหรือเรื่องราวที่เป็นเท็จเพื่อให้ได้เงิน แต่ต้องมีหลักฐานว่าข้อความนั้นเท็จตั้งแต่ตอนขอยืม ควรเก็บโปรไฟล์ ข้อความ และบัญชีปลายทางให้ครบ แล้วร้องทุกข์ภายใน 3 เดือน

ผู้ยืมคืนมาบางส่วนแล้วเงียบ ยังเป็นฉ้อโกงไหม

การคืนบางส่วนมักถูกมองว่าผู้ยืมไม่ได้มีเจตนาหลอกตั้งแต่ต้น จึงมักเป็นหนี้แพ่ง อย่างไรก็ตาม การชำระบางส่วนช่วยเรื่องอายุความทางแพ่ง และเป็นหลักฐานว่ามีหนี้อยู่จริง

แจ้งความแล้ว ยังฟ้องแพ่งเรียกเงินคืนได้ไหม

ได้ คดีอาญากับคดีแพ่งเดินคู่กันได้ และในคดีอาญาผู้เสียหายยื่นคำร้องขอให้จำเลยชดใช้เงินได้ด้วย ควรให้ทนายวางแผนทั้งสองทางให้สอดคล้องกัน

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ