ผู้จัดการมรดกเสียชีวิต ลาออก หรือทำหน้าที่ต่อไม่ได้ ต้องตั้งคนใหม่อย่างไร

ผู้จัดการมรดกอาจเสียชีวิตก่อนแบ่งทรัพย์ครบ ขอศาลลาออกเพราะสุขภาพ หรือกลายเป็นบุคคลที่ทำหน้าที่ไม่ได้ ปัญหาที่ตามมาคือไม่มีใครลงนามถอนเงิน จดทะเบียนโอนที่ดิน ชำระหนี้ หรือต่อสู้คดี การแก้ต้องดูสถานะงานและโครงสร้างผู้จัดการเดิม ไม่ใช่ตั้งคนใหม่ทุกกรณีโดยอัตโนมัติ

เมื่อใดต้องตั้งผู้จัดการมรดกคนใหม่?

มักต้องตั้งใหม่เมื่อการจัดการยังไม่เสร็จ มีทรัพย์หรือหนี้ค้าง และไม่มีบุคคลอื่นที่มีอำนาจทำหน้าที่แทน เช่น ผู้จัดการคนเดียวเสียชีวิต ผู้จัดการลาออกโดยศาลอนุญาต หรือถูกถอนจนไม่มีผู้ทำหน้าที่

หากมีผู้จัดการหลายคน ต้องอ่านพินัยกรรมและคำสั่งศาลว่าเมื่อคนหนึ่งทำต่อไม่ได้ ผู้ที่เหลือมีอำนาจต่อหรือไม่ กรณีผู้จัดการตามพินัยกรรมกับผู้จัดการที่ศาลตั้งหลายคนอาจมีผลต่างกัน จึงไม่ควรนำแนวทางของคดีหนึ่งมาใช้กับอีกคดีโดยไม่ตรวจเอกสาร

กรณีใดอาจไม่ต้องตั้งคนใหม่?

• งานจัดการมรดกเสร็จแล้ว แบ่งทรัพย์และชำระหนี้ครบ เพียงแต่ต้องเก็บหลักฐาน
• ยังมีผู้จัดการร่วมที่มีอำนาจดำเนินต่อภายใต้พินัยกรรมหรือคำสั่งศาล
• ทรัพย์บางประเภทเปิดทางให้ทายาทดำเนินการรับมรดกโดยไม่ต้องมีผู้จัดการใหม่ตามขั้นตอนเฉพาะ
• ทายาททุกฝ่ายเลือกดำเนินการเลิกชื่อผู้จัดการเดิมและรับโอนตามช่องทางที่กฎหมายทะเบียนเปิดให้

กรมที่ดินอธิบายความต่างระหว่าง “โอนเปลี่ยนนามผู้จัดการมรดก” เมื่อศาลตั้งคนใหม่ กับ “เลิกผู้จัดการมรดก” เมื่อผู้จัดการเดิมเสียชีวิตและทายาทไม่ประสงค์ตั้งใหม่ไว้ใน คู่มือประเภทการจดทะเบียนมรดกของกรมที่ดิน

ลาออกจากผู้จัดการมรดกได้เลยไหม?

การลาออกต้องได้รับอนุญาตจากศาลตามหลักกฎหมาย ไม่ควรเพียงทำหนังสือบอกทายาทแล้วหยุดทุกอย่าง ระหว่างรอคำสั่งยังต้องระวังทรัพย์ เอกสาร กำหนดเวลา และคดีที่กองมรดกเป็นคู่ความ

ผู้ขอลาออกควรจัดทำบัญชีงานคงค้าง ทรัพย์ เอกสาร เงินรับจ่าย และกำหนดสำคัญเพื่อส่งต่อ การขาดช่วงทำให้เกิดความเสียหายอาจนำไปสู่ความรับผิดได้

ทำหน้าที่ต่อไม่ได้มีกรณีใดบ้าง?

เหตุ	ประเด็นที่ต้องตรวจ	ทางออกที่อาจใช้
เสียชีวิต	มีผู้จัดการร่วมและงานค้างหรือไม่	ตั้งใหม่หรือให้ผู้ที่เหลือดำเนินตามอำนาจ
ลาออก	ศาลอนุญาตแล้วหรือยัง ส่งมอบงานหรือไม่	ขอศาลตั้งคนใหม่พร้อมแผนส่งต่อ
เจ็บป่วยหรือไร้ความสามารถ	ทำธุรกรรมและให้คำสั่งได้เพียงใด	ร้องขอถอนหรือเปลี่ยนผู้จัดการ
ล้มละลายหรือขาดคุณสมบัติ	เข้าลักษณะต้องห้ามตามกฎหมายหรือไม่	ขอศาลแก้คำสั่งและตั้งบุคคลเหมาะสม
สูญหายหรือติดต่อไม่ได้	มีหลักฐานการตามหาและงานเสียหายอย่างไร	ร้องศาลเมื่อเกิดข้อขัดข้องจริง
ไม่เต็มใจทำหน้าที่	เป็นเพียงล่าช้าหรือปฏิเสธทั้งหมด	หนังสือทวงถาม ขอถอน หรือตั้งคนใหม่

ขั้นตอนขอตั้งผู้จัดการคนใหม่ทำอย่างไร?

1. ตรวจคำสั่งศาล พินัยกรรม และสถานะผู้จัดการทุกคน
2. ทำบัญชีทรัพย์ หนี้ เอกสาร และงานที่ยังไม่เสร็จ
3. รวบรวมหลักฐานเหตุที่ผู้จัดการเดิมทำหน้าที่ไม่ได้ เช่น ใบมรณบัตรหรือคำสั่งลาออก
4. เลือกผู้ขอรับหน้าที่ใหม่ที่ไม่มีลักษณะต้องห้ามและพร้อมทำงาน
5. ขอความยินยอมจากทายาทเท่าที่ทำได้ แต่หากมีผู้คัดค้านต้องเตรียมเหตุและพยาน
6. ยื่นคำร้องต่อศาลที่มีอำนาจ พร้อมขอให้คำสั่งครอบคลุมงานจำเป็น
7. เมื่อคำสั่งถึงขั้นใช้ดำเนินการได้ ให้นำไปเปลี่ยนข้อมูลกับหน่วยงานต่าง ๆ

สำนักงานอัยการสูงสุดมีบริการและข้อมูลการยื่นคำร้องตั้งผู้จัดการมรดกสำหรับประชาชน ดูรายละเอียดเบื้องต้นได้ที่ สำนักงานอัยการพิเศษฝ่ายคุ้มครองสิทธิประชาชนระหว่างประเทศ

ต้องใช้เอกสารอะไร?

• ใบมรณบัตรเจ้ามรดกและผู้จัดการเดิม หากเสียชีวิต
• คำสั่งศาลเดิมและหลักฐานว่าถึงขั้นใช้ดำเนินการได้
• พินัยกรรมและเอกสารแก้ไขทุกฉบับ
• ทะเบียนบ้าน บัตรประชาชน และเอกสารความสัมพันธ์ของทายาท
• บัญชีทรัพย์ หนี้ และงานคงค้าง
• โฉนด สมุดบัญชี หนังสือหุ้น สัญญา และเอกสารคดี
• หนังสือยินยอมหรือคำคัดค้านของผู้มีส่วนได้เสีย
• เอกสารคุณสมบัติและความพร้อมของผู้เสนอเป็นคนใหม่

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรมวางคำร้องอย่างไร?

เราเริ่มจากงานที่ต้องทำ ไม่เริ่มจากตัวบุคคลเพียงอย่างเดียว หากมีที่ดินสองแปลง คดีหนึ่งเรื่อง และบัญชีธนาคารหนึ่งบัญชี คำร้องควรอธิบายเหตุขัดข้องและความจำเป็นของแต่ละงาน ศาลจึงเห็นว่าการตั้งใหม่มีประโยชน์ต่อกองมรดกจริง

จุดพลาดคือขอคำสั่งกว้างแต่ไม่เปิดเผยข้อพิพาทเดิม หรือไม่ได้แจ้งว่ามีผู้จัดการร่วมเหลืออยู่ ทางเลือกที่ดีกว่าคือแนบคำสั่งเดิมทั้งหมด แผนส่งมอบ และขอบเขตที่ต้องการให้ศาลแก้ให้ชัด ลดปัญหาเมื่อไปติดต่อธนาคารหรือสำนักงานที่ดิน

ตั้งคนใหม่แล้วต้องทำอะไรต่อ?

• รับมอบบัญชี เอกสาร กุญแจ และทรัพย์จากผู้จัดการเดิมหรือผู้ครอบครอง
• แจ้งธนาคาร สำนักงานที่ดิน บริษัท และคู่สัญญา
• ตรวจธุรกรรมช่วงเปลี่ยนผ่านและรักษากำหนดในคดี
• แก้รายชื่อผู้มีอำนาจในบัญชีหรือทะเบียนที่เกี่ยวข้อง
• ทำบัญชีงานเดิมกับงานใหม่แยกให้ตรวจสอบได้
• แจ้งทายาทถึงแผนและระยะเวลาที่คาดว่าจะเสร็จ

หากปัญหาเกิดจากผู้จัดการเดิมไม่ทำหน้าที่ อ่านเพิ่มที่ ถอนผู้จัดการมรดกได้เมื่อไร และถ้ามีหลายคนแต่ลงนามไม่ได้ ดู ผู้จัดการมรดกหลายคนทะเลาะกัน

สำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรมช่วยอะไรได้บ้าง?

ทนายคดีมรดกของสำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรม ช่วยตรวจว่าอำนาจเดิมสิ้นสุดหรือเหลืออยู่เพียงใด ทำบัญชีงานค้าง เตรียมคำร้องตั้งคนใหม่ และประสานการเปลี่ยนชื่อในทะเบียนทรัพย์ เราวางแผนส่งต่อเพื่อลดช่วงที่ไม่มีผู้รับผิดชอบ

สรุปเมื่อต้องเปลี่ยนผู้จัดการมรดก

ไม่ใช่ทุกกรณีต้องตั้งใหม่ แต่ถ้างานยังค้างและไม่มีผู้มีอำนาจดำเนินต่อ ควรรีบขอศาลแก้สถานะ พร้อมเตรียมบัญชีทรัพย์และแผนส่งมอบ คำสั่งใหม่เป็นจุดเริ่ม ไม่ใช่จุดจบ เพราะยังต้องอัปเดตหน่วยงานและทะเบียนทรัพย์ให้ครบ

หากคุณกำลังเจอปัญหาลักษณะนี้ ปรึกษาทีมทนายของสำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรม โทร 081-327-8551 | LINE @995iqtpa หรือนัดหมายปรึกษาที่นี่

ข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

• ป.พ.พ. มาตรา 1713 วางเหตุที่ผู้มีส่วนได้เสียร้องขอให้ศาลตั้งผู้จัดการมรดกเมื่อมีข้อขัดข้องหรือความจำเป็น
• ป.พ.พ. มาตรา 1718 กำหนดบุคคลที่ไม่อาจเป็นผู้จัดการมรดก
• ป.พ.พ. มาตรา 1719 และ 1724 กำหนดหน้าที่และฐานะผู้แทนของผู้จัดการมรดกในกิจการกองมรดก
• ป.พ.พ. มาตรา 1726 วางหลักการทำหน้าที่เมื่อมีผู้จัดการหลายคน
• ป.พ.พ. มาตรา 1727 การลาออกต้องได้รับอนุญาตจากศาล และผู้มีส่วนได้เสียอาจร้องขอถอนผู้จัดการเมื่อมีเหตุ

คำถามที่พบบ่อย

ผู้จัดการมรดกเสียชีวิต ต้องตั้งใหม่ทุกกรณีไหม?

ไม่ทุกกรณี ต้องดูว่างานเสร็จหรือยัง มีผู้จัดการร่วมที่มีอำนาจเหลือหรือไม่ และทรัพย์แต่ละประเภทดำเนินโดยทายาทได้หรือไม่ หากยังมีงานค้างและไม่มีผู้มีอำนาจ มักต้องตั้งใหม่

ผู้จัดการมรดกลาออกด้วยจดหมายได้เลยไหม?

ไม่ควรถือว่าสิ้นหน้าที่จากจดหมายเพียงอย่างเดียว การลาออกต้องได้รับอนุญาตจากศาลตามกฎหมาย และควรมีบัญชีส่งมอบเพื่อไม่ให้ทรัพย์หรือคดีขาดช่วง

ตั้งคนใหม่ต้องได้รับความยินยอมจากทายาททุกคนไหม?

ความยินยอมช่วยให้คดีง่ายขึ้น แต่หากมีเหตุจำเป็น ผู้มีส่วนได้เสียสามารถยื่นคำร้องและให้ศาลพิจารณาคำคัดค้านได้ ศาลจะดูคุณสมบัติและประโยชน์กองมรดก

คำสั่งตั้งคนใหม่ใช้โอนที่ดินได้ทันทีไหม?

ต้องนำคำสั่งและเอกสารที่หน่วยงานกำหนดไปจดทะเบียนโอนเปลี่ยนนามผู้จัดการมรดกหรือดำเนินการประเภทที่ถูกต้อง สำนักงานที่ดินจะตรวจสถานะคำสั่งและเอกสารทรัพย์อีกครั้ง

เอกสารอยู่กับครอบครัวผู้จัดการเดิม ทำอย่างไร?

ทำรายการเอกสารและทรัพย์ ส่งหนังสือขอส่งมอบ และเก็บหลักฐาน หากไม่คืน อาจต้องขอคำสั่งศาลหรือดำเนินคดีตามสิทธิ โดยเร่งรักษาเอกสารและกำหนดเวลาที่สำคัญ

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ