ผู้จัดการมรดกปกปิดทรัพย์ ไม่ทำบัญชีมรดก ทายาทตรวจสอบและดำเนินคดีอย่างไร

คำว่า “ไม่มีทรัพย์แล้ว” จากผู้จัดการมรดกยังไม่ใช่ข้อยุติ ทรัพย์บางอย่างอาจถูกถอน ขาย โอน หรือเปลี่ยนชื่อก่อนทายาททราบ บางรายการอาจเป็นสินสมรสหรือทรัพย์ที่มีเจ้าของร่วม จึงต้องตรวจทั้งทรัพย์ หนี้ และธุรกรรม ไม่ใช่ดูเฉพาะรายการที่ผู้จัดการมรดกยอมเปิดเผย

ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่ทำบัญชีทรัพย์หรือไม่?

มีหน้าที่ตามกฎหมายในการเริ่มและจัดทำบัญชีทรัพย์มรดกภายในกรอบเวลาที่กำหนด บัญชีควรสะท้อนทรัพย์ หนี้ เอกสาร และข้อมูลที่จำเป็นต่อการจัดการกองมรดก ไม่ใช่เพียงรายชื่อที่ดินซึ่งทราบอยู่แล้ว

เอกสารความรู้ของสำนักงานอัยการสูงสุดอธิบายหลักเบื้องต้นว่า ผู้จัดการมรดกต้องเริ่มทำบัญชีภายในสิบห้าวันตามจุดเริ่มที่กฎหมายกำหนด และทำให้เสร็จภายในหนึ่งเดือน เว้นแต่ศาลอนุญาตให้ขยายเวลา ดูข้อมูลได้จาก คู่มือความรู้กฎหมายมรดกของสำนักงานอัยการสูงสุด

แบบไหนเรียกว่าปกปิดทรัพย์?

• ไม่แจ้งบัญชีธนาคาร เงินฝาก หุ้น หรือรายได้ค่าเช่าที่พบจากเอกสารของผู้ตาย
• อ้างว่าทรัพย์เป็นของตน ทั้งที่มีหลักฐานซื้อหรือถือครองในชื่อผู้ตาย
• ถอนเงินหลังผู้ตายเสียชีวิตแล้วไม่แสดงว่านำไปใช้เรื่องใด
• ขายหรือโอนทรัพย์ แต่ไม่นำเงินค่าตอบแทนเข้าบัญชีกองมรดก
• ทำบัญชีทรัพย์โดยเว้นรายการสำคัญหรือใส่มูลค่าผิดปกติ
• ไม่ยอมส่งสัญญา สมุดบัญชี โฉนด หรือรายงานประชุมให้ทายาทตรวจ
• บอกทายาทแต่ละคนไม่ตรงกันและเร่งให้ลงนามรับส่วนแบ่งโดยไม่มีบัญชีรวม

ความผิดพลาดเล็กน้อยกับการปกปิดโดยจงใจมีน้ำหนักต่างกัน จึงต้องดูความสำคัญของรายการ คำชี้แจง ความต่อเนื่องของพฤติการณ์ และผลประโยชน์ที่ผู้จัดการมรดกหรือคนใกล้ชิดได้รับ

ทายาทตรวจสอบทรัพย์มรดกจากที่ใดได้บ้าง?

ทรัพย์หรือข้อมูล	จุดตรวจ	หลักฐานที่ควรหา
ที่ดินและห้องชุด	สำนักงานที่ดินและนิติบุคคลอาคารชุดตามสิทธิ	โฉนด สารบัญจดทะเบียน สัญญา ภาระจำนอง
เงินฝากและธุรกรรม	สถาบันการเงินผ่านผู้มีอำนาจหรือกระบวนการศาล	รายการเดินบัญชี ใบถอน โอน ปลายทางเงิน
หุ้นและกิจการ	ทะเบียนนิติบุคคล บริษัท และนายทะเบียนที่เกี่ยวข้อง	บัญชีผู้ถือหุ้น งบการเงิน เงินปันผล รายงานประชุม
รถและทรัพย์มีทะเบียน	หน่วยงานทะเบียน	รายการผู้ครอบครอง การโอน และภาระผูกพัน
รายได้จากทรัพย์	ผู้เช่า ผู้จัดการอาคาร คู่สัญญา	สัญญาเช่า ใบเสร็จ รายการรับเงิน
หนี้กองมรดก	เจ้าหนี้ สัญญา และหลักประกัน	สัญญา หลักฐานยอดคงเหลือ หนังสือทวงถาม

กรมที่ดินอธิบายว่าผู้จัดการมรดกมีหน้าที่รวบรวม ชำระหนี้ และแบ่งมรดก และมีแนวทางจดทะเบียนเกี่ยวกับที่ดินไว้ใน คู่มือการจดทะเบียนสิทธิเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์ซึ่งได้มาโดยมรดก

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรมตรวจทรัพย์ที่สงสัยอย่างไร?

เราไม่เริ่มจากการถามว่าผู้จัดการมรดกมีรายการอะไร แต่สร้าง “บัญชีเงา” จากหลักฐานของผู้ตายก่อน เช่น ภาษี รายรับค่าเช่า สมุดบัญชี หนังสือหุ้น สัญญาประกัน ภาพถ่ายทรัพย์ และข้อความสนทนา แล้วเปรียบเทียบกับบัญชีที่ผู้จัดการมรดกเปิดเผย

จุดเสี่ยงคือการขอข้อมูลแบบกว้างจนอีกฝ่ายตอบว่าไม่มีหน้าที่ส่ง หรือฟ้องขอถอนโดยยังระบุไม่ได้ว่าทรัพย์ใดหาย ทางเลือกที่มีน้ำหนักกว่าคือขอเป็นรายการ กำหนดช่วงเวลา และชี้เอกสารต้นทาง เช่น ขอรายการเดินบัญชีเลขที่ใดตั้งแต่วันตายถึงวันใด พร้อมคำอธิบายธุรกรรมที่เกินจำนวนหนึ่ง

ควรส่งหนังสือขอข้อมูลอย่างไร?

1. ระบุฐานะของผู้ขอและความเกี่ยวข้องกับกองมรดก
2. แนบหรืออ้างคำสั่งศาล พินัยกรรม และเอกสารทายาทที่จำเป็น
3. ขอบัญชีทรัพย์ รายรับ รายจ่าย หนี้ และเอกสารประกอบแยกเป็นข้อ
4. กำหนดช่วงเวลาตอบที่สมเหตุสมผลตามความเร่งด่วน
5. ขอให้ชี้แจงรายการที่ไม่ตรงกับหลักฐานอย่างเจาะจง
6. เก็บหลักฐานการส่งและคำตอบทั้งหมดไว้ใช้ต่อศาล

หนังสือไม่ควรกล่าวหาว่ายักยอกโดยไม่มีหลักฐาน ควรใช้ถ้อยคำข้อเท็จจริงเพื่อให้อีกฝ่ายอธิบาย หากคำตอบไม่ตรงกันหรือมีการย้ายทรัพย์หลังได้รับหนังสือ พฤติการณ์ดังกล่าวอาจมีน้ำหนักในการขอมาตรการเร่งด่วน

ไม่ทำบัญชีมรดก ขอถอนผู้จัดการได้ไหม?

อาจเป็นเหตุประกอบคำร้องขอถอนได้ โดยศาลจะดูว่าการไม่ทำบัญชีหรือบัญชีที่คลาดเคลื่อนกระทบประโยชน์กองมรดกเพียงใด มีเหตุอธิบายหรือไม่ และผู้จัดการมรดกยังเหมาะสมจะทำหน้าที่ต่อหรือไม่ การไม่ทำบัญชีเพียงประเด็นเดียวต้องวางร่วมกับพฤติการณ์อื่นและหลักฐานความเสียหาย

อ่านหลักเกณฑ์และหลักฐานได้ในบทความ ถอนผู้จัดการมรดกได้เมื่อไร หากมีการนำทรัพย์ไปใช้ส่วนตัว ควรอ่านเพิ่มเรื่อง ผู้จัดการมรดกยักยอกทรัพย์

ทางกฎหมายมีอะไรนอกจากการขอถอน?

• ขอให้ส่งมอบบัญชี เอกสาร เงิน และทรัพย์กองมรดก
• ขอเพิกถอนหรือแก้ไขรายการโอนที่เกิดโดยไม่มีอำนาจ
• เรียกค่าเสียหายจากการจัดการผิดหน้าที่
• ฟ้องแบ่งมรดกเมื่อทรัพย์และส่วนสิทธิชัดเจน
• ขอคุ้มครองชั่วคราวหากมีความเสี่ยงถอนหรือโอนต่อ
• ดำเนินคดีอาญาเมื่อมีหลักฐานการเบียดบังโดยทุจริตและไม่ขาดกรอบเวลา

การถอนผู้จัดการช่วยหยุดบุคคลเดิมจากทำหน้าที่ แต่ไม่ทำให้ทรัพย์ที่ถูกโอนกลับมาเอง คำขอเกี่ยวกับตัวผู้จัดการ ทรัพย์ และค่าเสียหายจึงต้องวางแยกกันให้ครบ

หลักฐานแบบไหนทำให้คำร้องมีน้ำหนัก?

• บัญชีทรัพย์ที่ผู้จัดการยื่น เทียบกับเอกสารก่อนเสียชีวิต
• ธุรกรรมหลังวันตายและหลักฐานปลายทางเงิน
• หนังสือขอข้อมูลหลายครั้งและคำตอบที่ไม่ครบหรือขัดกัน
• สัญญาโอนทรัพย์กับบุคคลใกล้ชิดหรือราคาผิดปกติ
• พยานจากผู้เช่า คู่สัญญา ผู้ทำบัญชี หรือผู้ดูแลทรัพย์
• หลักฐานว่าทรัพย์กำลังถูกขาย จำนอง หรือย้ายออก

สำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรมช่วยอะไรได้บ้าง?

ทนายคดีมรดกของสำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรม ช่วยสร้างบัญชีทรัพย์คู่ขนาน ตรวจช่องว่างของเอกสาร วางหนังสือขอข้อมูล และประเมินว่าจะขอถอน เรียกคืน ฟ้องแบ่ง หรือใช้มาตรการคุ้มครองใด เราอธิบายข้อจำกัดในการเข้าถึงข้อมูลและแนวทางขอผ่านกระบวนการศาลตามจริง

สรุปเมื่อผู้จัดการมรดกไม่ทำบัญชีหรือปกปิดทรัพย์

อย่าเริ่มด้วยข้อกล่าวหา ให้เริ่มด้วยรายการทรัพย์ เอกสาร และเส้นทางเงินที่ตรวจสอบได้ หากผู้จัดการไม่ชี้แจงหรือมีพฤติการณ์ย้ายทรัพย์ ทายาทควรประเมินคำร้องขอถอนและคำขอเกี่ยวกับทรัพย์พร้อมกันก่อนหลักฐานสูญหาย

หากคุณกำลังเจอปัญหาลักษณะนี้ ปรึกษาทีมทนายของสำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรม โทร 081-327-8551 | LINE @995iqtpa หรือนัดหมายปรึกษาที่นี่

ข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

• ป.พ.พ. มาตรา 1719 ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่จัดการกองมรดกตามกฎหมาย พินัยกรรม และคำสั่งศาล
• ป.พ.พ. มาตรา 1724 ผู้จัดการมรดกเป็นผู้แทนทายาทในกิจการเกี่ยวกับกองมรดก
• ป.พ.พ. มาตรา 1727 ผู้มีส่วนได้เสียอาจร้องขอให้ศาลถอนผู้จัดการมรดกก่อนการจัดการเสร็จเมื่อมีเหตุ
• ป.พ.พ. มาตรา 1728 ถึง 1731 วางหลักเรื่องการเริ่มและจัดทำบัญชีทรัพย์มรดกให้เสร็จภายในกำหนด ตลอดจนผลของการไม่ทำบัญชีหรือบัญชีบกพร่องตามเงื่อนไขกฎหมาย
• ป.พ.พ. มาตรา 1733 กำหนดกรอบเวลาคดีเกี่ยวกับความรับผิดในการจัดการมรดก

คำถามที่พบบ่อย

ผู้จัดการมรดกต้องส่งบัญชีให้ทายาททุกคนหรือไม่?

ผู้จัดการมีหน้าที่จัดทำบัญชีและบริหารเพื่อประโยชน์กองมรดก ทายาทผู้มีส่วนได้เสียควรขอตรวจข้อมูลและเอกสารเป็นลายลักษณ์อักษร หากถูกปฏิเสธอาจขอให้ศาลตรวจสอบตามข้อเท็จจริง

ไม่ทำบัญชีมรดก ศาลจะถอนทันทีหรือไม่?

ไม่ใช่อัตโนมัติ ศาลจะดูความร้ายแรง เหตุอธิบาย ความเสียหาย พฤติการณ์ปกปิด และความเหมาะสมในการทำหน้าที่ต่อ หลักฐานการทวงถามและรายการทรัพย์ที่ตกหล่นจึงสำคัญ

ทายาทขอข้อมูลบัญชีธนาคารผู้ตายเองได้ไหม?

การเปิดเผยขึ้นกับฐานะของผู้ขอ เอกสาร และระเบียบของสถาบันการเงิน หลายกรณีต้องดำเนินผ่านผู้จัดการมรดกหรือคำสั่งศาล ทนายช่วยกำหนดรายการข้อมูลและช่องทางขอให้ตรง

พบว่ามีที่ดินไม่อยู่ในบัญชี ต้องทำอย่างไร?

คัดเอกสารทะเบียนและประวัติการโอนก่อน แล้วส่งหนังสือขอคำชี้แจง หากถูกโอนไปแล้วต้องตรวจอำนาจผู้โอน ผู้รับโอน และคำขอเพิกถอนหรือเรียกคืนโดยเร็ว

ขอถอนผู้จัดการมรดกแล้วทรัพย์จะกลับมาหรือไม่?

ไม่โดยอัตโนมัติ การถอนเปลี่ยนผู้ทำหน้าที่ ส่วนการคืนทรัพย์ เพิกถอนการโอน หรือเรียกค่าเสียหายต้องมีคำขอและคู่ความที่ครอบคลุมอีกส่วนหนึ่ง

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ