เลิกจ้างพนักงานที่ทำข้อมูลรั่ว เป็นการเลิกจ้างที่เป็นธรรมหรือไม่

ภาพรวม PDPA กับข้อมูลพนักงานทั้งวงจรอยู่ที่คู่มือนายจ้างและ HR · เมื่อเกิดเหตุข้อมูลลูกค้าหรือข้อมูลพนักงานรั่วไหล ปฏิกิริยาแรกขององค์กรจำนวนมากคือหาว่าใครเป็นคนทำ แล้วดำเนินการทางวินัยกับคนนั้นทันที ซึ่งเข้าใจได้ทั้งในแง่ความรู้สึกและในแง่การแสดงความรับผิดชอบต่อผู้เสียหาย แต่การเลิกจ้างเพราะทำข้อมูลรั่วเป็นเรื่องที่ต้องคิดสองชั้น เพราะการชี้ว่าพนักงานผิด มักเท่ากับการยอมรับไปพร้อมกันว่าองค์กรปล่อยให้เรื่องนี้เกิดขึ้นได้

คำถามที่ศาลแรงงานถาม ไม่ใช่คำถามที่นายจ้างคิด

นายจ้างมักเตรียมตัวตอบคำถามว่าข้อมูลรั่วจริงหรือไม่ และพนักงานคนนั้นเป็นคนทำหรือเปล่า ซึ่งเป็นคำถามที่ตอบได้ไม่ยากถ้ามีหลักฐาน แต่คำถามที่ตัดสินผลจริงมักเป็นอีกชุดหนึ่ง

• องค์กรเคยกำหนดแนวปฏิบัติเรื่องนี้ไว้เป็นลายลักษณ์อักษรหรือไม่ และแจ้งพนักงานเมื่อใด
• องค์กรเคยจัดอบรมหรือสื่อสารเรื่องนี้หรือเปล่า และมีหลักฐานหรือไม่
• องค์กรจัดช่องทางที่ปลอดภัยให้พนักงานใช้แทนหรือยัง หรือปล่อยให้ทุกคนทำแบบเดิมมาตลอด
• เคยมีพนักงานคนอื่นทำแบบเดียวกันมาก่อนหรือไม่ และองค์กรทำอย่างไรกับคนเหล่านั้น
• กระบวนการสอบสวนได้ให้โอกาสพนักงานชี้แจงหรือเปล่า
• โทษที่ลงได้สัดส่วนกับพฤติการณ์หรือไม่ เมื่อเทียบกับความเสียหายที่เกิดขึ้นจริง

สังเกตว่าคำถามส่วนใหญ่ไม่ได้ถามถึงตัวพนักงาน แต่ถามถึงตัวองค์กร นี่คือเหตุผลที่การรีบเลิกจ้างโดยไม่ตรวจสถานะของตัวเองก่อน มักทำให้เรื่องแย่ลงแทนที่จะจบ

สามระดับพฤติการณ์ที่ให้คำตอบต่างกัน

ระดับ	พฤติการณ์	สิ่งที่องค์กรต้องพิสูจน์ให้ได้
ระดับที่ 1	ผิดพลาดโดยสุจริต เช่น ส่งอีเมลผิดคน หรือแนบไฟล์ผิด ในสภาพแวดล้อมที่องค์กรไม่เคยวางมาตรการไว้	ยากที่จะพิสูจน์ว่าเป็นความผิดร้ายแรงของพนักงาน เพราะช่องว่างเกิดจากระบบขององค์กรเอง
ระดับที่ 2	ประมาทเลินเล่อซ้ำ ทั้งที่องค์กรมีแนวปฏิบัติชัดเจน เคยอบรม และเคยตักเตือนเป็นลายลักษณ์อักษรมาแล้ว	ต้องมีเอกสารครบทั้งแนวปฏิบัติ หลักฐานการอบรม และหนังสือตักเตือนครั้งก่อน
ระดับที่ 3	จงใจนำข้อมูลออกไปใช้ประโยชน์ส่วนตัวหรือส่งให้คู่แข่ง	ต้องมีหลักฐานที่แสดงเจตนา และต้องระวังเรื่องที่มาของหลักฐานเป็นพิเศษ เพราะมักได้จากการตรวจอุปกรณ์หรือระบบ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือองค์กรปฏิบัติกับระดับที่ 1 เหมือนระดับที่ 3 เพราะความเสียหายที่เกิดขึ้นดูรุนแรง ทั้งที่ความรุนแรงของผลลัพธ์กับความร้ายแรงของพฤติการณ์เป็นคนละเรื่องกัน

บทเรียนจากคำสั่งจริง องค์กรเองก็ถูกวินิจฉัยว่าบกพร่องได้

มีคดีที่หน่วยงานแห่งหนึ่งถูกสั่งลงโทษปรับทางปกครองจากเหตุข้อมูลรั่วไหล โดยข้อเท็จจริงคือเจ้าหน้าที่ส่งต่อไฟล์ข้อมูลผ่านแอปพลิเคชันแชทเพื่อความสะดวกในการปฏิบัติงาน เพราะระบบหลักมีอุปสรรค

ประเด็นที่น่าสนใจสำหรับนายจ้างคือ คำสั่งระบุว่าองค์กรไม่มีการตกลงหรือกำหนดมาตรการรักษาความปลอดภัยในการรับส่งข้อมูลอย่างเป็นทางการ มีเพียงการกำชับด้วยวาจาหรือการใช้ความระมัดระวังส่วนบุคคล ซึ่งเห็นว่าไม่เพียงพอตามมาตรฐานที่กฎหมายกำหนด

ข้อสังเกตในเชิงคดีแรงงานคือ ถ้อยคำลักษณะนี้เป็นสิ่งที่พนักงานหยิบไปใช้ได้ทันที เพราะเป็นการยืนยันว่าองค์กรไม่เคยวางมาตรการที่ชัดเจน การอ้างในภายหลังว่าพนักงานฝ่าฝืนระเบียบจึงอ่อนลงมาก และการที่ระบบหลักใช้งานไม่ได้จนพนักงานต้องเลี่ยงไปใช้ช่องทางอื่น ยังเป็นข้อเท็จจริงที่ชี้กลับมาที่องค์กรอีกด้วย

บทเรียนที่ใช้ได้ทันทีคือ ก่อนจะลงโทษพนักงานเรื่องข้อมูล องค์กรควรตอบตัวเองให้ได้ก่อนว่าถ้าถูกถามในชั้นชี้แจงว่ามีมาตรการอะไร จะยกอะไรขึ้นแสดง

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม

คนทั่วไปมักเข้าใจว่า… พนักงานทำข้อมูลลูกค้ารั่วจนบริษัทเสียหาย ย่อมเป็นความผิดร้ายแรงที่เลิกจ้างได้อยู่แล้ว

แต่ในทางคดี กฎหมายและศาลมักมองว่า… ความร้ายแรงวัดจากพฤติการณ์ของผู้กระทำและบริบทที่องค์กรสร้างไว้ ไม่ได้วัดจากมูลค่าความเสียหายเพียงอย่างเดียว องค์กรที่ไม่เคยวางมาตรการ ไม่เคยอบรม และไม่เคยจัดช่องทางที่ปลอดภัยให้ ย่อมมีส่วนในการทำให้เหตุเกิด

จุดเสี่ยงจริงอยู่ตรงนี้… เมื่อองค์กรเลิกจ้างแล้วต้องไปชี้แจงเรื่องข้อมูลส่วนบุคคลด้วย จะเจอทางแยกที่ลำบาก เพราะถ้าชี้แจงว่ามาตรการครบถ้วนแล้วแต่พนักงานฝ่าฝืนเอง จะถูกถามหาเอกสาร แต่ถ้าชี้แจงว่ามาตรการยังไม่ครบเพื่อขอลดโทษ ถ้อยคำนั้นก็ย้อนกลับไปทำลายเหตุผลการเลิกจ้างในศาลแรงงาน

ทางเลือกที่ควรทำต่อคือ… ตัดสินใจเรื่องโทษหลังจากเห็นภาพทั้งสองสนามแล้วเท่านั้น และในหลายกรณีทางที่ปลอดภัยกว่าคือใช้โทษที่เบากว่าการเลิกจ้าง พร้อมเร่งวางมาตรการที่ขาดไป ซึ่งช่วยทั้งในชั้นชี้แจงและลดความเสี่ยงคดีแรงงานไปพร้อมกัน

ปลายทางถ้าตัดสินใจผิด

1. พนักงานฟ้องศาลแรงงาน โดยยกประเด็นว่าองค์กรไม่เคยวางมาตรการและไม่เคยอบรม
2. องค์กรถูกเรียกให้แสดงเอกสารที่พิสูจน์ว่าเคยมีระเบียบและเคยแจ้ง ซึ่งเป็นเอกสารชุดเดียวกับที่ต้องใช้ในชั้นชี้แจงเรื่องข้อมูลส่วนบุคคล
3. ในสนามข้อมูลส่วนบุคคล องค์กรยังคงเป็นผู้ควบคุมข้อมูลและมีหน้าที่ตามกฎหมายอยู่ การเลิกจ้างพนักงานไม่ได้ทำให้หน้าที่นั้นหมดไป
4. คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญพิจารณาว่าจะสั่งให้แก้ไข ตักเตือน หรือลงโทษปรับ โดยดูปัจจัยตามที่ประกาศกำหนด ซึ่งรวมถึงมาตรฐานขององค์กรในขณะที่มีการกระทำความผิด
5. และผู้เสียหายจากข้อมูลรั่วยังฟ้องแพ่งเรียกค่าสินไหมทดแทนจากองค์กรได้อีกทางหนึ่ง

ประเด็นที่ต้องเน้นคือ ข้อ 3 เป็นสิ่งที่องค์กรมักลืม คือการหาคนรับผิดภายในไม่ได้ทำให้ความรับผิดขององค์กรต่อภายนอกหมดไป

หลักฐานที่ต้องมี ก่อนคิดเรื่องโทษ

• แนวปฏิบัติหรือระเบียบเรื่องการจัดการข้อมูลที่เป็นลายลักษณ์อักษร พร้อมวันที่ประกาศใช้
• หลักฐานการแจ้งหรืออบรมพนักงาน พร้อมรายชื่อผู้เข้าอบรมและวันที่
• ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานที่ระบุว่าการกระทำลักษณะนี้เป็นความผิดระดับใด
• หลักฐานว่าองค์กรจัดช่องทางที่ปลอดภัยให้ใช้จริง และช่องทางนั้นใช้งานได้
• ประวัติการลงโทษกรณีทำนองเดียวกันที่เคยเกิดในองค์กร เพื่อแสดงว่าไม่ได้เลือกปฏิบัติ
• บันทึกกระบวนการสอบสวน ตั้งแต่การแจ้งข้อกล่าวหาจนถึงคำชี้แจงของพนักงาน
• หลักฐานที่มาของพยานหลักฐานทุกชิ้น โดยเฉพาะที่ได้จากระบบหรืออุปกรณ์
• บันทึกการประเมินความเสียหายจริงที่เกิดกับเจ้าของข้อมูล

ถ้าเป็นฝ่ายนายจ้าง ต้องทำอะไรก่อนตัดสินใจ

• ตรวจก่อนว่าองค์กรมีแนวปฏิบัติเรื่องนี้เป็นลายลักษณ์อักษรหรือไม่ ถ้าไม่มี ให้ยอมรับข้อเท็จจริงนี้ในการประเมิน
• ตรวจว่าพนักงานคนนี้เคยได้รับการอบรมหรือแจ้งเตือนมาก่อนหรือเปล่า
• ตรวจว่าเคยมีคนอื่นทำแบบเดียวกันหรือไม่ และองค์กรทำอย่างไร
• ประเมินว่าพฤติการณ์อยู่ในระดับใดจากสามระดับข้างต้น
• ประเมินว่าเหตุเกิดเพราะระบบขององค์กรใช้งานยากจนพนักงานต้องเลี่ยงหรือไม่
• แยกให้ชัดระหว่างความรุนแรงของผลลัพธ์กับความร้ายแรงของพฤติการณ์
• ตรวจว่ากระบวนการสอบสวนของตนเองครบถ้วนตามข้อบังคับการทำงานหรือยัง
• ให้ทนายประเมินทั้งสองสนามก่อนตัดสินใจเรื่องโทษ ไม่ใช่หลังจากตัดสินใจไปแล้ว

อีกฝ่ายอาจโต้แย้งอย่างไร

• "บริษัทไม่เคยมีระเบียบเรื่องนี้" — คำถามแรกที่ถูกถามเสมอ และเป็นจุดที่องค์กรจำนวนมากตอบไม่ได้
• "ทุกคนก็ทำแบบนี้กันมาตลอด" — ใช้ได้ผลมาก โดยเฉพาะเมื่อมีข้อความในกลุ่มแชทที่แสดงว่าเป็นวิธีทำงานปกติ รวมถึงของหัวหน้างานเอง
• "ระบบของบริษัทใช้ไม่ได้ จึงต้องทำแบบนี้" — เป็นข้อเท็จจริงที่ชี้กลับมาที่องค์กร และเคยปรากฏเป็นข้อเท็จจริงในคำสั่งจริงมาแล้ว
• "ไม่เคยได้รับการอบรม" — ตรวจสอบได้ง่ายจากหลักฐานการอบรม ซึ่งถ้าไม่มีก็เท่ากับไม่เคย
• "เลือกปฏิบัติ" — เมื่อเคยมีกรณีคล้ายกันแต่ลงโทษต่างกันมาก
• "โทษหนักเกินเหตุ" — โดยเทียบความเสียหายจริงกับโทษที่ลง
• "หลักฐานได้มาโดยมิชอบ" — โจมตีที่มาของข้อมูลจากอุปกรณ์หรือระบบ

ลำดับที่ควรทำถ้าเกิดเหตุ

1. จัดการเหตุข้อมูลรั่วก่อนตามหน้าที่ตามกฎหมาย ทั้งการระงับเหตุและการประเมินหน้าที่แจ้งเหตุ
2. แยกเรื่องวินัยออกจากเรื่องการรับมือเหตุ อย่าให้สองเรื่องปนกันในสัปดาห์แรก
3. สำรวจสถานะเอกสารขององค์กรเองอย่างตรงไปตรงมา ว่ามีมาตรการอะไรอยู่จริงบ้าง
4. ดำเนินกระบวนการสอบสวนตามข้อบังคับการทำงาน โดยให้โอกาสพนักงานชี้แจงและบันทึกไว้
5. ประเมินระดับพฤติการณ์ และเทียบกับกรณีที่เคยเกิดในองค์กร
6. ให้ทนายประเมินผลกระทบต่อทั้งสองสนามก่อนกำหนดโทษ

กรณีแบบไหนที่ควรปรึกษาทนายก่อนลงโทษ

• กำลังจะเลิกจ้างโดยอ้างเหตุที่เกี่ยวกับข้อมูลหรือความลับของบริษัท
• องค์กรไม่มีแนวปฏิบัติเรื่องการจัดการข้อมูลเป็นลายลักษณ์อักษร
• เหตุเกิดจากการที่ระบบขององค์กรใช้งานยากจนพนักงานเลี่ยงไปใช้ช่องทางอื่น
• มีพนักงานคนอื่นเคยทำแบบเดียวกันแต่ไม่ถูกลงโทษ
• หลักฐานหลักได้มาจากการตรวจอุปกรณ์ อีเมล แชท หรือภาพจากกล้องวงจรปิดของพนักงาน
• องค์กรกำลังต้องชี้แจงต่อหน่วยงานไปพร้อมกับคดีแรงงาน
• พนักงานคนนั้นมีข้อพิพาทกับองค์กรอยู่ก่อนแล้ว

สำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรม ช่วยอะไรได้บ้าง

เรื่องนี้คือจุดที่สองสายงานมาบรรจบกันพอดี · เราดูแลทั้งงาน PDPAและงานคดีแรงงานในที่เดียว จึงประเมินได้ว่าการลงโทษระดับใดที่องค์กรรับความเสี่ยงไหวในทั้งสองสนาม ไม่ใช่ประเมินทีละสนามแล้วมาพบภายหลังว่าขัดกันเอง ทั้งงานวางระบบข้อมูลพนักงาน และงานคดีแรงงาน

เราสื่อสารตรงไปตรงมาและประเมินความคุ้มค่าให้ก่อนเสมอ ในหลายกรณีคำแนะนำที่ตรงที่สุดคือไม่ควรเลิกจ้าง แต่ควรใช้โทษที่เบากว่าพร้อมเร่งวางมาตรการที่ขาดไป เพราะได้ผลดีกว่าทั้งในแง่ต้นทุนคดีและในแง่ที่ใช้แสดงต่อหน่วยงานว่าองค์กรแก้ไขจริง

สรุป

การเลิกจ้างเพราะทำข้อมูลรั่วไม่ได้เป็นธรรมโดยอัตโนมัติ เพราะสิ่งที่ถูกตรวจไม่ใช่เพียงว่าพนักงานทำหรือไม่ทำ แต่คือองค์กรเคยวางมาตรการไว้หรือยัง แจ้งพนักงานหรือเปล่า จัดช่องทางที่ปลอดภัยให้แล้วหรือไม่ และเคยปฏิบัติกับกรณีเดียวกันอย่างไร

คำถามที่ควรถามก่อนตัดสินใจคือ ถ้าองค์กรต้องชี้แจงเรื่องเดียวกันนี้ต่อหน่วยงานในสัปดาห์หน้า คำอธิบายที่ใช้กับพนักงานกับคำอธิบายที่ใช้กับหน่วยงานจะตรงกันหรือไม่ ถ้าไม่ตรง แปลว่ายังไม่ควรตัดสินใจ

หากคุณกำลังเจอปัญหาลักษณะนี้ ปรึกษาทีมทนายของสำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรม โทร 081-327-8551 | LINE @995iqtpa หรือนัดหมายปรึกษาที่นี่

ข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

• พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 มาตรา 37 (1) — ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลมีหน้าที่จัดให้มีมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยที่เหมาะสม ซึ่งเป็นหน้าที่ขององค์กร ไม่ใช่ของพนักงานรายบุคคล และไม่หมดไปเพราะการลงโทษพนักงาน
• มาตรา 37 (4) — หน้าที่แจ้งเหตุการละเมิดข้อมูลส่วนบุคคลภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบเหตุ ซึ่งเป็นหน้าที่ที่ต้องทำคู่ขนานไปกับเรื่องวินัย
• ประกาศ กคส. เรื่อง หลักเกณฑ์การพิจารณาออกคำสั่งลงโทษปรับทางปกครองของคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญ พ.ศ. 2565 ข้อ 8 — ปัจจัยที่นำมาพิจารณา ซึ่งรวมถึงระดับความรับผิดชอบและมาตรฐานขององค์กรในขณะที่มีการกระทำความผิด และการดำเนินการตามมาตรฐานการรักษาความมั่นคงปลอดภัยในขณะนั้น
• ประกาศฯ ข้อ 9 — กรณีไม่ร้ายแรงให้สั่งแก้ไขหรือตักเตือนก่อน กรณีร้ายแรงหรือคำสั่งไม่เป็นผลจึงสั่งลงโทษปรับ
• มาตรา 23 · มาตรา 39 — หน้าที่แจ้งวัตถุประสงค์และจัดทำบันทึกกิจกรรมการประมวลผล ซึ่งเป็นเอกสารที่ถูกเรียกดูทั้งในชั้นชี้แจงและในคดีแรงงาน
• มาตรา 77 และมาตรา 78 — ความรับผิดทางแพ่งต่อเจ้าของข้อมูล และค่าสินไหมทดแทนเพื่อการลงโทษซึ่งศาลสั่งเพิ่มได้ไม่เกินสองเท่าของค่าสินไหมทดแทนที่แท้จริง
• กฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองแรงงาน · กฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งศาลแรงงานฯ · และข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานขององค์กร — หลักเกณฑ์เรื่องการสอบสวนทางวินัย การลงโทษ การเลิกจ้าง ค่าชดเชย และการเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรม ⚠️ มีการแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายคุ้มครองแรงงานในระยะหลัง ควรตรวจตัวบทฉบับที่บังคับใช้อยู่และข้อบังคับการทำงานขององค์กรประกอบเป็นรายกรณี

คำถามที่พบบ่อย

พนักงานทำข้อมูลลูกค้ารั่วจนบริษัทถูกปรับ เลิกจ้างได้เลยไหม

ไม่ได้เป็นเหตุเลิกจ้างโดยอัตโนมัติ เพราะการที่องค์กรถูกสั่งลงโทษปรับ แสดงว่าองค์กรในฐานะผู้ควบคุมข้อมูลถูกวินิจฉัยว่ามีข้อบกพร่องด้วย ซึ่งเป็นข้อเท็จจริงที่พนักงานหยิบไปใช้โต้แย้งได้ในศาลแรงงาน สิ่งที่ต้องพิจารณาคือระดับพฤติการณ์ของพนักงาน องค์กรเคยวางมาตรการและอบรมไว้หรือไม่ กระบวนการสอบสวนชอบหรือเปล่า และโทษได้สัดส่วนหรือไม่ ควรให้ทนายประเมินทั้งสองสนามก่อนตัดสินใจ

บริษัทเคยกำชับด้วยวาจาแล้ว ถือว่าพนักงานฝ่าฝืนระเบียบหรือยัง

ในคำสั่งลงโทษปรับที่เคยมี การมีเพียงการกำชับด้วยวาจาหรือการใช้ความระมัดระวังส่วนบุคคล ถูกเห็นว่าไม่เพียงพอตามมาตรฐานที่กฎหมายกำหนด ในทางคดีแรงงาน การอ้างว่าพนักงานฝ่าฝืนระเบียบจึงมักถูกถามหาว่าระเบียบนั้นอยู่ที่ไหน ประกาศใช้เมื่อใด และแจ้งพนักงานอย่างไร องค์กรที่ไม่มีเอกสารมาแสดงจะอยู่ในตำแหน่งที่เสียเปรียบ แม้พนักงานจะทำผิดจริงก็ตาม

ถ้าเลิกจ้างพนักงานไปแล้ว บริษัทยังต้องรับผิดเรื่องข้อมูลรั่วอยู่ไหม

ยังต้องรับผิดตามหน้าที่ของตนเอง เพราะหน้าที่จัดให้มีมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยและหน้าที่แจ้งเหตุตามมาตรา 37 เป็นหน้าที่ของผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล ซึ่งก็คือองค์กร การลงโทษหรือเลิกจ้างพนักงานภายในจึงไม่ทำให้ความรับผิดขององค์กรต่อหน่วยงานและต่อเจ้าของข้อมูลหมดไป องค์กรควรดำเนินการทั้งสองเรื่องคู่ขนานกัน ไม่ใช่ใช้เรื่องหนึ่งแทนอีกเรื่องหนึ่ง

พนักงานจงใจเอาข้อมูลลูกค้าออกไป ทำอะไรได้บ้าง

กรณีที่มีพฤติการณ์จงใจจะต่างจากกรณีผิดพลาดโดยสุจริตอย่างมีนัยสำคัญ และองค์กรอาจมีทางดำเนินการได้หลายทางทั้งทางวินัย ทางแพ่ง และในบางกรณีอาจเกี่ยวข้องกับความผิดตามกฎหมายอื่น แต่สิ่งที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือที่มาของพยานหลักฐาน เพราะมักได้จากการตรวจอุปกรณ์หรือระบบของพนักงาน ซึ่งหากได้มาโดยไม่มีหลักเกณฑ์รองรับ อาจถูกโต้แย้งและเปิดประเด็นใหม่ย้อนกลับมาที่องค์กร ควรปรึกษาทนายก่อนเริ่มเก็บหลักฐาน

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ