ร่างบันทึกข้อตกลงหย่า ต้องตกลงอะไรก่อนจดทะเบียน

คู่สมรสตกลงหย่ากันได้แล้ว แต่คำว่า “แบ่งกันเรียบร้อย” อาจยังไม่ตอบว่าใครผ่อนบ้าน ใครออกค่าเทอม และต้องโอนทรัพย์วันไหน บันทึกที่ดีควรเปลี่ยนข้อยุติในการพูดคุยให้เป็นหน้าที่ที่ติดตามได้

ร่างบันทึกข้อตกลงหย่า ต้องทำให้ข้อตกลงปฏิบัติได้

การร่างบันทึกข้อตกลงหย่าต้องแยกความยินยอมหย่าออกจากรายละเอียดหลังหย่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1514 กำหนดว่าหย่าได้โดยความยินยอมทั้งสองฝ่ายหรือคำพิพากษาศาล การหย่าโดยยินยอมต้องเป็นหนังสือและมีพยานลงลายมือชื่ออย่างน้อย 2 คน ส่วนมาตรา 1515 กำหนดว่าเมื่อจดทะเบียนสมรสตามประมวลกฎหมายนี้ การหย่าโดยยินยอมสมบูรณ์เมื่อจดทะเบียนหย่าแล้ว การลงชื่อในเอกสารที่บ้านจึงยังไม่เปลี่ยนสถานะทะเบียนสมรส

ในเอกสารควรจัดเรื่องทรัพย์สิน หนี้ และบุตรเป็นส่วนที่แยกตรวจได้ ระบุทรัพย์ด้วยข้อมูลจำเพาะ เช่น เลขที่ดินหรือรายละเอียดบัญชี ไม่ใช้คำว่า “ทรัพย์ทั้งหมด” โดยไม่มีรายการประกอบ แล้วระบุวิธีแบ่ง วันโอน ผู้รับค่าใช้จ่าย และวิธีจัดการหากเงื่อนไขภายนอกไม่สำเร็จ เช่น ธนาคารไม่อนุมัติเปลี่ยนผู้กู้

เรื่องบุตรต้องตรวจสถานะบิดามารดาตามกฎหมายและแยกอำนาจปกครองออกจากค่าอุปการะ มาตรา 1520 ให้ทำความตกลงเป็นหนังสือว่าฝ่ายใดใช้อำนาจปกครองบุตรคนใด หากไม่ตกลงหรือตกลงไม่ได้ให้ศาลชี้ขาด ส่วนมาตรา 1522 ให้กำหนดในสัญญาหย่าว่าฝ่ายใดออกค่าเลี้ยงดูจำนวนเท่าใด จึงไม่ควรเขียนเพียงว่าเด็กอยู่กับคนหนึ่งแล้วถือว่าเรื่องเงินสิ้นสุด

ตัวอย่างสมมติ ทั้งคู่ตกลงให้ฝ่ายหนึ่งรับรถและจ่ายเงินชดเชย 200,000 บาทแก่อีกฝ่าย ร่างควรระบุรถคันใด วันส่งมอบ วันจ่ายเงิน และการจัดการสินเชื่อที่เหลือ หากรถยังติดไฟแนนซ์ ต้องตรวจสิทธิและเงื่อนไขของผู้ให้สินเชื่อด้วย การเซ็นรับรถไม่ทำให้คู่สมรสอีกฝ่ายหลุดจากสัญญากู้หรือเช่าซื้อที่ลงชื่อไว้โดยอัตโนมัติ

ข้อยกเว้น: ยินยอมหย่าไม่ได้แปลว่ายุติทุกสิทธิ

กรณีฝ่ายหนึ่งไม่ยินยอมหย่า ไม่ควรใช้เอกสารที่ร่างฝ่ายเดียวเสมือนเป็นการหย่าโดยยินยอม ต้องพิจารณาเหตุและขั้นตอนทางศาลแยกต่างหาก หากมีคำพิพากษาหรือข้อตกลงในคดีเดิมแล้ว ต้องตรวจว่าบันทึกใหม่จะสัมพันธ์กับคำสั่งเดิมอย่างไร ไม่เขียนให้ผู้ใช้เข้าใจว่าสัญญาเอกชนแก้คำสั่งศาลได้ทุกเรื่องทันที

ข้อตกลงที่กระทบทรัพย์หรือสิทธิของบุตร ผู้ถือกรรมสิทธิ์ร่วม หรือเจ้าหนี้ที่ไม่ได้เข้าร่วม ต้องตรวจข้อจำกัดเฉพาะ การตกลงระหว่างคู่สมรสไม่ควรถูกใช้เพื่อลดสิทธิบุคคลภายนอกที่กฎหมายคุ้มครอง และสิทธิรับค่าอุปการะเลี้ยงดูมีข้อจำกัดเรื่องการสละตามมาตรา 1598/41 จึงควรแยกการจัดสรรภาระระหว่างผู้ใหญ่กับการตัดสิทธิของบุตร ไม่เขียนว่าเด็กหมดสิทธิเรียกในอนาคตอย่างครอบจักรวาล

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: อย่าให้คำว่าจบกลบงานค้าง

คนมักเข้าใจว่า เมื่อระบุว่าไม่ติดใจเรียกร้องกันอีก ทุกเรื่องจะยุติและไม่ต้องทำอะไรต่อ แต่บ้านที่ยังไม่โอน บัญชีร่วมที่ยังไม่ปิด หรือค่าเลี้ยงดูที่ยังไม่มีกำหนดจ่ายยังสร้างภาระได้

กฎหมายมองว่า ต้องดูว่าคู่สัญญาตกลงเรื่องใด และการเปลี่ยนสิทธิประเภทนั้นต้องทำตามแบบหรือจดทะเบียนอย่างไร การตกลงโอนกับการโอนสำเร็จเป็นคนละขั้น บันทึกจึงต้องรองรับการดำเนินการจริง

จุดเสี่ยงจริง คือการลงนามก่อนทราบยอดหนี้และมูลค่าทรัพย์ หรือใช้ถ้อยคำสละสิทธิกว้างเกินสิ่งที่เจรจา ควรแยกรายการที่ตรวจแล้วกับที่ยังต้องยืนยัน และกำหนดวิธีจัดการทรัพย์ที่ตกหล่นโดยตรวจผลทางกฎหมายก่อนใส่ข้อความ ไม่ปล่อยให้คำกว้างแทนข้อมูลที่ขาด

มองสองฝั่ง: สิ่งที่แต่ละฝ่ายต้องทำหลังหย่า

ควรให้เวลาทั้งสองฝ่ายอ่านเอกสารครบและตรวจยอดอย่างอิสระ โดยเฉพาะกรณีที่ฝ่ายหนึ่งถือเอกสารทางการเงินทั้งหมด หากมีข้อขัดแย้งสำคัญให้ระบุว่ารายการใดยังไม่ยุติ ไม่เร่งใส่ข้อความว่ารับทราบครบถ้วนทั้งที่ยังไม่ได้เห็นเอกสาร การวางลำดับส่งมอบและจ่ายเงินให้สัมพันธ์กันช่วยให้ข้อตกลงไม่พึ่งเพียงความไว้วางใจที่อาจลดลงหลังแยกกันอยู่

เส้นเวลา: แยกวันเซ็น วันหย่า และวันโอน

จัดตารางอย่างน้อยวันลงนาม วันนัดจดทะเบียนหย่า และวันดำเนินการทรัพย์หรือเงินหลังหย่า หากกำหนดผ่อนชำระ ให้ระบุวันของแต่ละงวดและวิธีแจ้งเมื่อผิดนัด ไม่ใช้เพียงข้อความว่า “จะจ่ายให้ภายหลัง” ซึ่งไม่ช่วยให้วางแผนติดตาม ส่วนการนัดที่สำนักทะเบียนควรตรวจรายการเอกสารและรูปแบบบริการกับสำนักงานที่จะดำเนินการก่อน

มาตรา 1532 แยกจุดเวลาจัดแบ่งทรัพย์ระหว่างคู่สมรสไว้ การหย่าโดยยินยอมใช้ทรัพย์ที่มีอยู่ในเวลาจดทะเบียนหย่า ส่วนกรณีคำพิพากษา ข้อบังคับทรัพย์ระหว่างคู่สมรสมีผลย้อนหลังไปวันฟ้องหย่า จึงไม่ควรใช้วันย้ายออกจากบ้านแทนจุดเวลาตามกฎหมายโดยอัตโนมัติ

ถ้าข้อตกลงต้องรอธนาคารหรือเจ้าหน้าที่ ให้กำหนดวันยื่นเอกสาร วันแจ้งผล และทางออกเมื่อไม่สำเร็จ ระยะติดตามที่คู่สัญญาตกลงไม่ใช่คำรับรองว่าหน่วยงานจะอนุมัติทันวันนั้น และไม่ควรปล่อยให้การรอผลทำให้พลาดกำหนดใช้สิทธิอื่นซึ่งต้องตรวจเป็นเรื่อง ๆ ไป

ตัวอย่างเงิน: บัญชีแบ่งทรัพย์ต้องไม่ปนค่าเลี้ยงดู

สมมติตรวจแล้วมีสินสมรสเงินฝากสุทธิที่ตกลงนำมาแบ่ง 600,000 บาท หากใช้หลักแบ่งเท่ากันตามมาตรา 1533 แต่ละฝ่ายได้ 300,000 บาท และมีภาระค่าเลี้ยงดูบุตรที่ตกลงอีกเดือนละ 8,000 บาท ควรบันทึกแยกคนละรายการ ไม่เขียนว่าเงินแบ่งทรัพย์ 300,000 บาทรวมค่าเลี้ยงดูไปตลอดโดยยังไม่ตรวจขอบเขตและผลต่อสิทธิของบุตร

หากตกลงผ่อนเงินแบ่งทรัพย์ 300,000 บาท เป็น 6 งวดเท่ากัน งวดละ 50,000 บาท ให้รวมยอดในตารางตรวจว่า 50,000 × 6 = 300,000 บาท และแยกบัญชีรับหรือคำอธิบายรายการโอนให้ทราบว่าเป็นงวดใด ส่วนค่าเลี้ยงดูให้ใช้ตารางอีกชุดพร้อมค่าใช้จ่ายพิเศษที่ตกลง เพื่อไม่เกิดข้ออ้างว่าการจ่ายงวดหนึ่งหักอีกหน้าที่ไปแล้ว

ตัวเลขนี้ใช้กับข้อเท็จจริงสมมติที่ตรวจทรัพย์และหนี้แล้วเท่านั้น ไม่ใช่สูตรว่าทุกเงินในชื่อคู่สมรสต้องแบ่งครึ่ง ต้องแยกสินส่วนตัว สินสมรส และภาระหนี้ตามหลักฐานก่อนคำนวณยอดที่นำมาเจรจา

เช็กลิสต์ก่อนส่งเรื่องให้ร่างข้อตกลง

• ทะเบียนสมรส ข้อมูลคู่สมรส และร่างหรือข้อตกลงเดิม
• บัญชีทรัพย์ พร้อมวันที่ได้มาและหลักฐานแหล่งเงิน
• เอกสารหนี้ ยอดคงเหลือ ผู้กู้ ผู้ค้ำ และหลักประกัน
• ข้อมูลบุตร สถานะทางกฎหมาย และคำสั่งศาลที่เกี่ยวข้อง
• รายจ่ายบุตรและข้อเสนอค่าเลี้ยงดูที่แต่ละฝ่ายรับได้
• รายการสิ่งที่ตกลงแล้วกับประเด็นที่ยังไม่ยุติ
• กำหนดนัดหย่าและเงื่อนไขการโอนที่ต้องขอความยินยอม

เอกสารครอบครัวมีข้อมูลส่วนตัวมาก ควรจัดส่งผ่านช่องทางที่ตกลงกับสำนักงานและจำกัดคนเข้าถึง ไม่เผยแพร่เลขบัญชีหรือข้อมูลบุตรในโพสต์สาธารณะ หากมีเอกสารต่างประเทศให้แจ้งตั้งแต่แรกเพื่อประเมินการแปลและการรับรองที่อาจต้องใช้ ผู้ร่างควรทราบข้อเท็จจริงที่ขัดแย้งด้วย ไม่รับเฉพาะรายการที่ฝ่ายหนึ่งเลือกให้เห็นจนข้อสัญญาอาศัยข้อมูลไม่ครบ

เรื่องที่เชื่อมกัน: แบ่งทรัพย์และดูแลบุตร

ก่อนคำนวณส่วนแบ่ง อ่าน หลักแยกสินสมรสกับสินส่วนตัวเมื่อหย่า เพื่อจัดหมวดบัญชีให้ถูก และอ่าน อำนาจปกครองและค่าเลี้ยงดูบุตรหลังหย่า เพื่อแยกสิทธิหน้าที่แต่ละด้าน

กรณีไม่ได้จดทะเบียนสมรส ไม่ควรใช้แบบหย่ากับทรัพย์ที่ถือร่วมโดยไม่ตรวจฐานสิทธิ ดู สิทธิของคู่ที่อยู่กินโดยไม่จดทะเบียน ประกอบ ส่วนข้อตกลงบ้านที่ติดจำนองต้องจัดขั้นตอนกับเจ้าหนี้ควบคู่กับทะเบียนกรรมสิทธิ์ การมีบันทึกหนึ่งฉบับไม่แทนเอกสารทุกหน่วยงาน

กรณีมีภาระเฉพาะ อ่าน ข้อตกลงแบ่งบ้านติดธนาคาร และ ข้อตกลงค่าเลี้ยงดูบุตรและรายการค่าใช้จ่าย เพื่อจัดรายละเอียดให้สัมพันธ์กับบันทึกหย่าฉบับหลัก

ทางไปต่อ: ทำรายการข้อตกลงก่อนนัดจดทะเบียน

1. ตรวจสถานะสมรสและวิธีหย่าที่จะดำเนินการ
2. ทำบัญชีทรัพย์ หนี้ และหน้าที่เกี่ยวกับบุตร
3. แยกประเด็นยุติแล้วกับที่ยังต้องเจรจา
4. กำหนดวันทำหน้าที่และหลักฐานการสำเร็จแต่ละข้อ
5. ตรวจแบบ ลายมือชื่อ พยาน และขั้นตอนจดทะเบียน

หากมีบ้านผ่อนร่วม เงินแบ่งทรัพย์หลายงวด หรือบุตรที่ต้องจัดค่าใช้จ่ายระยะยาว ส่งรายการทรัพย์–หนี้ ร่างเดิม และประเด็นที่ตกลงแล้วผ่าน หน้าติดต่อสำนักงาน เพื่อประเมิน บริการร่างบันทึกข้อตกลงและตรวจสัญญา โดยกำหนดขอบเขตงานให้ตรงกับสิ่งที่ต้องดำเนินการก่อนและหลังจดทะเบียนหย่า

ผู้เขียน นางสาวจุฑาทิพย์ เตี้ยบัวแก้ว ใบอนุญาตว่าความตั้งแต่ปี 2560

สาขาที่เชี่ยวชาญ: คดีแพ่งและการว่าความ · คดีอาญา · ที่ดินและอสังหาริมทรัพย์

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ