ข้อตกลงค่าเลี้ยงดูบุตร กำหนดวันจ่ายและค่าใช้จ่ายอย่างไร

ตกลงจ่ายค่าเลี้ยงดูเดือนละ 8,000 บาท แต่เมื่อโรงเรียนเรียกค่าเทอมกลับไม่แน่ใจว่ารวมในยอดนั้นหรือยัง ข้อพิพาทลักษณะนี้ลดได้ด้วยการแยกประเภทค่าใช้จ่ายและวิธีชำระตั้งแต่ก่อนลงนาม

ข้อตกลงค่าเลี้ยงดูบุตร ต้องระบุหน้าที่ที่วัดได้

ข้อตกลงค่าเลี้ยงดูบุตรควรระบุว่าผู้มีหน้าที่คนใดจ่ายให้บุตรคนใด จำนวนเท่าใด วันไหน และผ่านช่องทางใด รวมทั้งเงินรายเดือนครอบคลุมค่าอะไรบ้าง ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1522 กำหนดให้คู่สมรสที่หย่าโดยยินยอมตกลงในสัญญาหย่าว่าทั้งสองฝ่ายหรือฝ่ายใดจะออกค่าอุปการะบุตรจำนวนเท่าใด ถ้าไม่ได้กำหนดไว้หรือหย่าโดยคำพิพากษาให้ศาลกำหนด

มาตรา 1564 วางหน้าที่บิดามารดาอุปการะและให้การศึกษาตามสมควรแก่บุตรระหว่างเป็นผู้เยาว์ และยังมีกรณีบุตรบรรลุนิติภาวะที่ทุพพลภาพหาเลี้ยงตนเองไม่ได้ การเขียนวันสิ้นสุดจึงต้องตรวจสถานะและเงื่อนไขจริง ไม่ใช้วันเกิดอายุ 18 ปีเป็นคำตอบทั่วไปว่าหน้าที่ทั้งหมดสิ้นสุด เพราะการบรรลุนิติภาวะตามหลักทั่วไปของไทยคือ 20 ปีบริบูรณ์และมีกรณีบรรลุโดยสมรสตามกฎหมาย

ส่วนจำนวนเงินไม่มีตัวเลขมาตรฐานที่ใช้กับทุกครอบครัว มาตรา 1598/38 ให้คำนึงถึงความสามารถของผู้มีหน้าที่ ฐานะผู้รับ และพฤติการณ์ การร่างควรเริ่มจากค่าใช้จ่ายบุตรที่มีหลักฐานกับความสามารถของแต่ละฝ่าย ไม่อาศัยยอดที่เห็นในคดีอื่นหรือกำหนดเปอร์เซ็นต์เงินเดือนเป็นกฎตายตัว

ตัวอย่างสมมติ ทั้งคู่ตกลงเงินรายเดือน 8,000 บาทสำหรับอาหารและค่าใช้จ่ายประจำ ส่วนค่าเทอมกับค่ารักษาที่ไม่อยู่ในความคุ้มครองให้แบ่งตามสัดส่วนที่ระบุ ต้องเขียนวิธีส่งใบแจ้งหนี้ ผู้ชำระก่อน และกำหนดคืนส่วนแบ่ง รวมถึงกรณีรักษาฉุกเฉินที่รออนุมัติไม่ได้ การเขียนเพียงว่า “ช่วยกันออกตามสมควร” ยังไม่ตอบว่าจะจ่ายจริงอย่างไร

ข้อยกเว้น: ตรวจสถานะบุตรและคำสั่งเดิมก่อน

ก่อนใช้แบบต้องตรวจความเป็นบิดามารดาตามกฎหมาย ไม่สรุปจากการเลี้ยงดูหรือชื่อที่ใช้เรียกกันเพียงอย่างเดียว กรณีไม่ได้จดทะเบียนสมรส มีการรับรองบุตร รับบุตรบุญธรรม หรือมีเอกสารต่างประเทศ อาจต้องตรวจฐานหน้าที่และผู้มีอำนาจดำเนินการเพิ่มเติม หากมีคำพิพากษาหรือคำสั่งค่าเลี้ยงดูอยู่แล้ว ต้องดูผลของเอกสารใหม่ต่อคำสั่งนั้นโดยเฉพาะ

ค่าเลี้ยงดูบุตรต่างจากค่าเลี้ยงชีพอดีตคู่สมรสและเงินแบ่งสินสมรส การโอนก้อนเดียวควรระบุว่าเป็นการชำระหน้าที่ใด ไม่เขียนให้การรับเงินของผู้ใหญ่กลายเป็นสละสิทธิของเด็กโดยอัตโนมัติ มาตรา 1598/41 จำกัดการสละหรือโอนสิทธิที่จะได้ค่าอุปการะ จึงต้องแยกการตกลงว่าใครรับภาระมากน้อยเท่าใดออกจากการตัดสิทธิรับอุปการะในอนาคตทั้งหมด

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: อย่าให้เรื่องลูกเป็นข้อแลกเปลี่ยน

คนมักเข้าใจว่า หากอีกฝ่ายไม่ให้พบบุตรก็หยุดค่าเลี้ยงดูได้ หรือจ่ายเงินแล้วต้องได้ตัดสินใจทุกเรื่องของเด็ก แต่หน้าที่เงิน อำนาจปกครอง และการติดต่อบุตรมีฐานกฎหมายต่างกัน

กฎหมายมองว่า ประโยชน์ของบุตรต้องได้รับความคุ้มครอง มาตรา 1584 ระบุว่าการถอนอำนาจปกครองไม่ทำให้พ้นหน้าที่อุปการะ และมาตรา 1584/1 รับรองการติดต่อบุตรตามควรแก่พฤติการณ์ ไม่ว่าบุคคลใดใช้อำนาจปกครอง จึงไม่ควรใส่เงื่อนไขตัดเงินเพื่อลงโทษข้อขัดแย้งระหว่างผู้ใหญ่

จุดเสี่ยงจริง คือการไม่ระบุค่าใช้จ่ายพิเศษหรือเปลี่ยนโรงเรียนโดยไม่มีกระบวนการแจ้ง ทำให้ยอดเกินความสามารถและหยุดจ่ายทั้งก้อน ควรกำหนดวิธีหารือรายการใหญ่ ข้อยกเว้นฉุกเฉิน และหลักฐาน โดยไม่ให้ขั้นตอนเอกสารเป็นเหตุขัดขวางการรักษาหรือความจำเป็นเร่งด่วนของบุตร

มองสองฝั่ง: ผู้จ่ายและผู้ดูแลต้องเห็นข้อมูลใด

การขอหลักฐานควรพอให้ตรวจรายการได้ ไม่กลายเป็นการติดตามชีวิตส่วนตัวของอีกฝ่ายเกินจำเป็น ฝ่ายดูแลอาจมีค่าใช้จ่ายย่อยที่ไม่มีใบเสร็จทุกครั้ง จึงควรตกลงขอบเขตรายเดือนที่เหมาะสม ส่วนรายการก้อนใหญ่ควรใช้เอกสารจริงเพื่อไม่โต้แย้งภายหลัง การออกแบบวิธีแจ้งที่ทำได้ในชีวิตประจำวันมีผลต่อความต่อเนื่องมากกว่าการเขียนข้อกำหนดละเอียดแต่ไม่มีใครทำตาม

เส้นเวลา: วันเริ่มจ่าย วันทบทวน และกรณีค้างชำระ

ระบุงวดแรกและวันจ่ายประจำ เช่น ภายในวันที่ 5 ของทุกเดือน รวมถึงวิธีคิดงวดแรกที่ไม่เต็มเดือนถ้าตกลงเช่นนั้น ค่าเทอมให้ผูกกับใบแจ้งหนี้และกำหนดโรงเรียน ส่วนการคืนเงินที่อีกฝ่ายสำรองจ่ายควรเริ่มนับจากการส่งหลักฐานครบตามที่ตกลง ไม่ปล่อยให้มีเงื่อนไขอนุมัติที่ไม่มีผู้รับผิดชอบหรือเวลาตอบ

อาจกำหนดทบทวนทุกปีหรือเมื่อรายได้และความจำเป็นเปลี่ยน แต่การถึงวันทบทวนไม่ได้แปลว่ายอดเดิมยกเลิกทันที มาตรา 1598/39 เปิดทางให้ศาลแก้ไขค่าอุปการะเมื่อพฤติการณ์ รายได้ หรือฐานะเปลี่ยน การขอลดเพราะตกงานจึงต้องใช้ข้อมูลและกระบวนการที่เหมาะสม ไม่หยุดจ่ายฝ่ายเดียวแล้วถือว่าหนังสือแจ้งทำให้พ้นหน้าที่

เมื่อค้างชำระ ให้ทำตารางแยกกำหนดแต่ละงวด ยอดจ่ายบางส่วน และวันที่ติดตาม เอกสารเอกชนกับคำพิพากษามีขั้นตอนบังคับต่างกัน จึงควรตรวจทางดำเนินการและกำหนดเวลาตามฐานสิทธิจริง เครื่องมือ จัดลำดับเหตุการณ์ ช่วยรวบรวมข้อมูลได้ แต่ไม่แทนการเลือกฐานกฎหมายของข้อเรียกร้อง

ตัวอย่างเงิน: แยกรายเดือนกับค่าเทอมไม่คิดซ้ำ

สมมติข้อตกลงระบุเงินประจำเดือนละ 8,000 บาท ไม่รวมค่าเทอม และแบ่งค่าเทอมฝ่ายละ 50% หากใบแจ้งค่าเทอม 24,000 บาท แต่ละฝ่ายรับ 12,000 บาท เดือนที่ถึงกำหนดและฝ่ายหนึ่งต้องจ่ายส่วนของตนพร้อมรายเดือน ยอดรวมคือ 8,000 + 12,000 = 20,000 บาท ต้องบันทึกว่า 8,000 บาทเป็นงวดประจำและ 12,000 บาทเป็นส่วนค่าเทอม ไม่รวมเป็นเงินจ่ายล่วงหน้าหลายเดือนโดยไม่มีข้อตกลง

ถ้าค่ารักษา 6,000 บาท มีประกันชำระให้แล้ว 4,000 บาท และทั้งคู่ตกลงแบ่งส่วนที่ไม่ได้รับความคุ้มครองคนละครึ่ง ฐานแบ่งคือ 2,000 บาท แต่ละฝ่ายจ่าย 1,000 บาท ไม่คิด 50% จากยอด 6,000 บาทแล้วรับเงินจากประกันซ้ำอีก ต้องเก็บหลักฐานยอดที่ชำระจริงและยอดที่ได้รับชดใช้

ตัวอย่างนี้แสดงวิธีทำบัญชีตามเงื่อนไขสมมติ ไม่ใช่คำแนะนำว่าทุกครอบครัวต้องแบ่งครึ่งหรือจ่ายเดือนละเท่านี้ สัดส่วนที่เหมาะต้องพิจารณาความสามารถ หน้าที่ดูแลจริง และความจำเป็นของบุตร หากมีบุตรหลายคนควรแยกยอดแต่ละคนให้ติดตามได้

เอกสารสำหรับกำหนดค่าใช้จ่ายที่เหมาะสม

• เอกสารสถานะบุตรและบิดามารดาตามกฎหมาย
• ทะเบียนหย่า ข้อตกลงเดิม หรือคำพิพากษาที่มีอยู่
• ค่าใช้จ่ายประจำกับใบแจ้งค่าเทอมและรายการก้อนใหญ่
• ข้อมูลรายได้และภาระจำเป็นที่เกี่ยวกับความสามารถจ่าย
• สิทธิประกันและหลักฐานส่วนที่ชำระหรือได้รับคืนแล้ว
• ตารางเงินที่จ่ายจริงและยอดที่อ้างว่าค้าง
• ข้อเสนอเรื่องวันจ่าย วิธีแจ้ง และเหตุที่ควรทบทวน

ข้อมูลสุขภาพและการศึกษาของเด็กควรส่งเท่าที่จำเป็นผ่านช่องทางที่ตกลงกับผู้ตรวจ ไม่เผยแพร่บนสื่อสาธารณะเพื่อกดดันอีกฝ่าย หากยังไม่มีใบเสร็จครบสามารถทำประมาณการแยกจากรายการที่มีหลักฐานได้ แต่ต้องบอกว่าเป็นประมาณการเพื่อไม่ให้ตัวเลขถูกนำไปใช้เสมือนจ่ายแล้วทั้งหมด ควรเก็บทั้งข้อเสนอและคำตอบของแต่ละฝ่ายเพื่อให้เห็นว่าข้อใดยังต้องตกลง

เรื่องที่เชื่อมกัน: เงิน อำนาจปกครอง และบ้าน

อ่าน อำนาจปกครองและการดูแลบุตรหลังหย่า เพื่อแยกประเด็นที่ต้องตกลงอีกส่วน และใช้ โครงบันทึกข้อตกลงหย่า จัดหน้าที่ทางการเงินให้ไม่ขัดกับเอกสารหลัก

หากจะให้บ้านเป็นส่วนหนึ่งของแผนดูแลบุตรหรือยังผ่อนร่วม ให้ตรวจ ข้อตกลงแบ่งบ้านที่ติดสินเชื่อหลังหย่า ด้วย เพราะการให้สิทธิอยู่บ้านต่างจากการโอนกรรมสิทธิ์และการพ้นหนี้ธนาคาร ไม่ควรแทนค่าใช้จ่ายทั้งหมดด้วยคำว่าให้บ้านแล้วโดยไม่ตรวจว่าบุตรได้รับประโยชน์อย่างไรและภาระที่เหลืออยู่กับใคร

ทางไปต่อ: วางระบบจ่ายที่ใช้ได้ต่อเนื่อง

1. ตรวจสถานะบุตรและคำสั่งหรือข้อตกลงเดิม
2. แยกเงินประจำกับรายการพิเศษและฐานคำนวณ
3. กำหนดวันจ่าย ผู้รับ และหลักฐานของแต่ละรายการ
4. จัดขั้นตอนเหตุฉุกเฉินและการทบทวนเมื่อฐานะเปลี่ยน
5. ตรวจสิทธิของบุตรและผลต่อเอกสารเดิมก่อนลงนาม

หากข้อตกลงเดิมใช้คำว่า “ตามสมควร” หรือไม่ชัดว่าค่าเทอมรวมอยู่แล้ว ส่งเอกสารเดิม งบค่าใช้จ่าย และข้อเสนอของแต่ละฝ่ายผ่าน หน้าติดต่อสำนักงาน เพื่อประเมิน งานร่างและตรวจข้อตกลงค่าเลี้ยงดู ให้ระบุหน้าที่ได้ชัดและสอดคล้องกับสิทธิของบุตร

ผู้เขียน นางสาวจุฑาทิพย์ เตี้ยบัวแก้ว ใบอนุญาตว่าความตั้งแต่ปี 2560

สาขาที่เชี่ยวชาญ: คดีแพ่งและการว่าความ · คดีอาญา · ที่ดินและอสังหาริมทรัพย์

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ