ลูกหนี้จ่ายบางส่วนหลังรับโนติส ต้องปรับยอดอย่างไร

ลูกหนี้จ่ายบางส่วนหลังรับโนติสเป็นข้อมูลใหม่ที่ต้องปรับในแฟ้มหนี้ทันที แต่ก่อนหักจากยอดรวม ต้องรู้ว่าเงินนั้นชำระหนี้รายการไหนและมีเงื่อนไขประกอบหรือไม่ เพื่อไม่ให้หนังสือรอบต่อไปเรียกเงินซ้ำหรือใบรับเงินสื่อว่าหนี้จบแล้วทั้งที่ยังไม่ตกลง

ลูกหนี้จ่ายบางส่วน ต้องแยกการรับกับการตัดหนี้

เริ่มจากตรวจรายการเดินบัญชีจริง ไม่อาศัยภาพสลิปเพียงอย่างเดียว แล้วจับคู่ชื่อผู้จ่าย วันที่ จำนวน และข้อความแจ้งชำระ หากบุคคลอื่นโอนแทน ต้องมีข้อมูลว่าจ่ายแทนใครและหนี้ใด ไม่ลงบัญชีจากชื่อที่คุ้นเพราะอาจมีหลายสัญญาระหว่างคู่กรณี

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 328 ใช้กับกรณีลูกหนี้มีหนี้หลายรายที่ต้องชำระเป็นการอย่างเดียวกันและจ่ายไม่ครบทั้งหมด โดยพิจารณาการระบุหนี้ที่ลูกหนี้ชำระ และถ้าไม่ระบุจึงใช้ลำดับตามบทกฎหมาย เช่น หนี้ที่ถึงกำหนดก่อนตามเงื่อนไข ไม่ใช่ให้เจ้าหนี้เลือกตัดรายการใดก็ได้เอง

มาตรา 329 เป็นอีกขั้นหนึ่ง เมื่อมีหนี้ประธาน ดอกเบี้ย และค่าฤชาธรรมเนียมที่ต้องชำระ แต่เงินไม่พอทั้งหมด หลักจัดสรรคือค่าฤชาธรรมเนียมก่อน ตามด้วยดอกเบี้ย และหนี้ประธาน หากลูกหนี้ระบุให้ใช้ต่างออกไป บทนี้ให้เจ้าหนี้บอกปัดไม่ยอมรับได้ จึงควรตรวจข้อตกลงและการตอบรับจริง ไม่ใช้สูตรตัดต้นเสมอหรือตัดดอกเสมอโดยไม่ดูบริบท

ตัวอย่างสมมติ บริษัทค้างใบแจ้งหนี้ A และ B โอน 20,000 บาทพร้อมระบุว่าชำระ A เจ้าหนี้ไม่ควรย้ายไปตัด B เพียงเพราะอยากให้ A ดูค้างนานเพื่อใช้ต่อรอง ต้องตรวจเงื่อนไขที่ใช้และลงบัญชีให้โยงกับการชำระนั้นได้

หลังตัดยอดแล้วควรออกหลักฐานรับเงินตามมาตรา 326 และแจ้งยอดคงเหลือพร้อมวันที่คำนวณ การรับบางส่วนไม่ได้หมายความว่ายอมผ่อนระยะยาวหรือลดหนี้ส่วนที่เหลือโดยอัตโนมัติ แต่ข้อความที่คู่กรณีตกลงและพฤติการณ์อาจมีผล จึงต้องอ่านคำเสนอและคำตอบก่อนสรุป

ข้อยกเว้น: จ่ายพร้อมเงื่อนไขต้องหยุดอ่านก่อน

หากลูกหนี้โอนพร้อมข้อความว่าจ่ายเพื่อยุติข้อพิพาททั้งหมด หรือเจ้าหนี้เคยเสนอรับยอดลดเพื่อปิดบัญชี ต้องตรวจว่ามีการตกลงผูกพันเพียงใด การออกใบรับแบบสำเร็จรูปว่ารับครบถ้วนอาจไม่ตรงเจตนาที่ต้องการ และคำสงวนสิทธิฝ่ายเดียวภายหลังไม่จำเป็นต้องลบข้อตกลงที่เกิดขึ้นแล้วได้

มาตรา 327 มีข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับใบเสร็จบางประเภท เช่น ออกใบเสร็จชำระต้นเงินอาจมีข้อสันนิษฐานว่าได้รับดอกเบี้ยแล้ว จึงต้องระบุรายการให้ตรงจริง ไม่ออกใบรับต้นเงินทั้งหมดทั้งที่ตั้งใจหักดอกเบี้ยบางส่วน

หากอัตราดอกเบี้ยหรือค่าธรรมเนียมเดิมมีปัญหาความชอบด้วยกฎหมาย ต้องตรวจฐานก่อนตัดยอด การตั้งชื่อว่าดอกเบี้ยค้างในตารางไม่ได้ทำให้เรียกได้เสมอ ส่วนหนี้สินเชื่อที่มีเกณฑ์เฉพาะต้องใช้เกณฑ์ที่ครอบคลุมกรณีนั้นร่วมด้วย

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: อย่าให้บัญชีสวนทางหนังสือ

คนมักเข้าใจว่า รับเงินน้อยกว่าที่ทวงก็เพียงนำยอดเดิมลบยอดโอนแล้วส่งต่อได้เลย วิธีนี้อาจผิดเมื่อยอดเดิมรวมดอกเบี้ยหลายช่วง มีหลายหนี้ หรือมีข้อเสนอปิดบัญชีประกอบการโอน

กฎหมายมองว่า ต้องระบุว่าหนี้ใดระงับเพียงใดและมีหลักฐานรับชำระตามจริง การจัดสรรเงินมีหลักเฉพาะ ขณะที่ผลต่ออายุความต้องตรวจอีกชุด ไม่ควรใช้เลขคงเหลือที่คำนวณได้แทนคำตอบทางกฎหมายทุกเรื่อง

จุดเสี่ยงจริง คือฝ่ายบัญชีรับเงินแล้วแต่ฝ่ายส่งโนติสยังใช้ยอดเก่า หรือทนายได้รับเพียงยอดรวมโดยไม่รู้ว่าเงินเข้าวันไหน ควรกำหนดให้แจ้งรายการชำระใหม่ก่อนส่งทุกฉบับและก่อนดำเนินคดี พร้อมวันตัดยอดที่ทุกคนใช้ร่วมกัน

มองสองฝั่ง: รับเงินให้มีหลักฐานตรงกัน

เมื่อสองฝ่ายใช้ยอดไม่ตรงกัน ควรส่งตารางเปรียบเทียบรายแถวแทนการส่งเพียงยอดรวมใหม่ ลูกหนี้จะเห็นว่าความต่างอยู่ที่ดอกเบี้ย การหักเงิน หรือรายการที่ยังไม่รับรอง และเจ้าหนี้จะตรวจข้อผิดพลาดได้เร็วขึ้น

การตกลงรับเงินบางส่วนควรใช้ถ้อยคำสุภาพและเฉพาะข้อเท็จจริง เช่น รับเงินจำนวนเท่าใดเพื่อหนี้รายการใด ส่วนรายการอื่นยังอยู่ระหว่างตรวจ หากมีข้อพิพาทเรื่องการจัดสรรจริง ให้ระบุว่ากำลังขอข้อยืนยัน ไม่เขียนว่าอีกฝ่ายยอมรับแล้วโดยไม่มีหลักฐาน

เส้นเวลา: แบ่งช่วงที่ยอดเงินต้นเปลี่ยน

เก็บวันรับเงินตามรายการจริงและวันแจ้งจากลูกหนี้แยกกัน หากมีดอกเบี้ยต่อเนื่อง ต้องแบ่งช่วงก่อนและหลังการชำระตามยอดที่จัดสรรแล้ว ไม่ใช้เงินต้นเดิมคิดต่อทั้งเดือนทั้งที่มีส่วนตัดต้นไปแล้ว และไม่ใช้เงินต้นลดก่อนวันที่มีผลโดยไม่มีฐาน

การชำระบางส่วนก่อนครบอายุความอาจเป็นเหตุรับสภาพหนี้ตามมาตรา 193/14 และมีผลตามมาตรา 193/15 แต่ต้องโยงกับสิทธิเรียกร้องที่ชำระจริง ไม่รีเซ็ตหนี้ทุกบัญชีพร้อมกัน ส่วนเงินที่จ่ายหลังขาดอายุความต้องตรวจบทอื่นแยก อ่าน โนติสกับอายุความ ประกอบ

ถ้าลูกหนี้ขอผ่อนต่อ ให้ระบุว่าข้อเสนออยู่ระหว่างพิจารณาหรือได้ตกลงแล้ว วันครบกำหนดใหม่ต้องมีฐานที่ตรวจได้ ไม่เปลี่ยนปฏิทินคดีเพียงเพราะรับเงินหนึ่งครั้งและคาดว่าจะมีงวดถัดมา

ตัวอย่างตัดยอด: เงินต้นอาจลดไม่เท่าที่โอน

ตัวอย่างสมมติ หนี้เงินต้น 100,000 บาท ดอกเบี้ยที่ตรวจว่ามีสิทธิเรียกถึงวันชำระ 2,000 บาท ไม่มีค่าฤชาธรรมเนียม ไม่มีเกณฑ์เฉพาะหรือข้อตกลงที่เปลี่ยนผล และรับเงิน 12,000 บาท หากจัดสรรตามมาตรา 329 ให้ตัดดอกเบี้ย 2,000 บาท เหลือตัดต้น 10,000 บาท เงินต้นคงเหลือจึงเป็น 90,000 บาท

หากนำ 12,000 บาทไปหักต้นทั้งหมดโดยยังแสดงดอกเบี้ยค้าง 2,000 บาท จะเป็นผลจัดสรรอีกแบบหนึ่ง ต้องมีฐานให้ทำเช่นนั้น ไม่ใช่เลือกตัวเลขตามความสะดวก และหากดอกเบี้ย 2,000 บาทไม่ชอบด้วยกฎหมาย ตัวอย่างนี้ใช้ไม่ได้ ต้องคำนวณใหม่จากฐานที่ถูกต้อง

หลังวันรับเงิน หากยังมีดอกเบี้ยต่อ ให้คำนวณจากฐานคงเหลือที่ใช้ได้ตามช่วงนั้น ดู สูตรดอกเบี้ยในหนังสือทวงถาม โดยตรวจทั้งจำนวนวัน อัตรา และเงื่อนไขผิดนัด ไม่คิดดอกเบี้ยซ้อนจากยอดดอกเดิมระหว่างผิดนัด

หลักฐานรับชำระที่ควรเก็บเป็นชุด

• รายการเดินบัญชีหรือหลักฐานรับเงินจริงที่ตรวจได้
• ข้อความจากผู้จ่ายระบุหนี้และเงื่อนไขการชำระ
• ใบรับเงินที่ระบุการจัดสรรและยอดคงเหลืออย่างถูกต้อง
• ตารางก่อนรับและหลังรับ เพื่อย้อนตรวจรายการเปลี่ยน
• โนติสเดิมและข้อความตอบกลับที่อ้างการชำระครั้งนั้น

เงินกู้ที่มีหลักฐานเป็นหนังสือยังต้องระวังวิธีพิสูจน์การชำระตามมาตรา 653 จึงควรขอหลักฐานจากผู้ให้กู้ที่มีลายมือชื่อหรือรูปแบบที่เข้าเงื่อนไข ไม่เก็บเพียงภาพสลิปแล้วทิ้งเอกสารอื่นทั้งหมด การชำระบางส่วนควรบันทึกในเอกสารตามลักษณะที่กฎหมายกำหนดด้วย

ถ้าโอนไปยังตัวแทน ให้ตรวจอำนาจรับเงินและหลักฐานรับชำระตามกฎหมายที่ใช้ อ่าน ขอบเขตหนังสือมอบอำนาจส่งโนติส เพื่อแยกคนที่มีหน้าที่ส่งคำทวงออกจากคนที่รับชำระแทนได้

เรื่องใกล้เคียง: หลายบัญชีและหลายฐานะ

หนี้ค่าสินค้าอาจมีใบลดหนี้หรือรายการคืนสินค้าเกิดพร้อมเงินโอน ต้องแยกเงินรับจริงออกจากการลดราคาหรือยกเลิกยอด อ่าน การทวงค่าสินค้า เพื่อจับคู่เอกสารให้ครบก่อนสรุปคงเหลือ

หากผู้ค้ำจ่ายแทน ต้องตรวจว่าชำระในขอบเขตค้ำใดและลดภาระลูกหนี้เพียงใด พร้อมหลักฐานสิทธิไล่เบี้ย ไม่ควรเรียกยอดเดียวกันเต็มจำนวนซ้ำจากอีกฝ่ายหลังได้รับแล้ว ประเด็นค้ำและการเรียกคืนอาจต้องประเมินต่อในงาน คดีแพ่ง

ธุรกิจที่รับชำระหลายครั้งต่อเดือนควรมีแบบใบรับและตารางที่สื่อสารกับฝ่ายกฎหมายตรงกัน งาน ตรวจเอกสารและสัญญาธุรกิจ ช่วยกำหนดวิธีรับข้อเสนอผ่อนและการส่งต่อข้อมูล เพื่อไม่ให้การตอบของคนละฝ่ายขัดกัน

ทางไปต่อหลังได้รับเงินบางส่วน

1. ยืนยันเงินเข้าและผู้ชำระจากหลักฐานจริง
2. อ่านเงื่อนไขประกอบและระบุหนี้ที่จะตัด
3. ตรวจฐานดอกเบี้ยกับลำดับจัดสรรที่ใช้ได้
4. ออกหลักฐานรับและปรับยอดให้ทุกฝ่ายใช้ฉบับเดียว
5. ตรวจอายุความกับข้อเสนอผ่อนก่อนกำหนดขั้นติดตามต่อ

ควรให้ตรวจเมื่อโอนพร้อมคำว่าปิดบัญชี ดอกเบี้ยมีข้อโต้แย้ง เงินมาจากผู้ค้ำ หรือฝ่ายบัญชีมียอดต่างจากโนติส ดู โครงหนังสือทวงถาม และ บริการตรวจยอดและร่างหนังสือบอกกล่าว แล้ว ติดต่อยอดทิพย์ธรรม พร้อมตารางเดิมและหลักฐานเงินเข้าทุกรายการที่เกี่ยวข้อง

ผู้เขียน นางสาวจุฑาทิพย์ เตี้ยบัวแก้ว ใบอนุญาตว่าความตั้งแต่ปี 2560

สาขาที่เชี่ยวชาญ: คดีแพ่งและการว่าความ · คดีอาญา · ที่ดินและอสังหาริมทรัพย์

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ