ตรวจสัญญาที่คู่ค้าส่งมาให้เซ็น ต้องดูและแก้ตรงไหน

ต้องตรวจสัญญาที่คู่ค้าส่งมาให้เซ็น โดยเฉพาะเมื่อบอกว่าเป็นแบบมาตรฐานและขอให้ลงชื่อก่อนเริ่มงาน บทความนี้ช่วยแยกข้อที่ต้องแก้ วิธีส่งร่างกลับ และสิ่งที่ควรให้ทนายเทียบก่อนลงชื่อฉบับสุดท้าย

ทนายความรับตรวจสัญญาที่คู่ค้าส่งมาและร่างข้อแก้ไข · ใบเสนอราคาโดยทั่วไปภายใน 1–2 ชั่วโมงในเวลาทำการ

ตรวจทานโดย นายเอกราช ทิพย์แมม · ใบอนุญาตให้เป็นทนายความเลขที่ 2114/2569

ตรวจสัญญาที่คู่ค้าร่างมา ต้องเริ่มจากข้อตกลงจริง

เริ่มจากเทียบร่างกับราคา ขอบเขตงาน และคำรับปากจริง ส่งใบเสนอราคาและเอกสารการคุยให้ทนายด้วย พร้อมบอกว่างานนี้ต้องได้สิ่งใดและยอมรับความเสี่ยงใดไม่ได้

ป.พ.พ. มาตรา 171 ให้มองเจตนาที่แท้จริง และมาตรา 368 ให้ตีความสัญญาตามความประสงค์ในทางสุจริตโดยพิเคราะห์ปกติประเพณีด้วย แต่ไม่ใช่เหตุให้เซ็นข้อความที่ไม่ตรงแล้วหวังอธิบายแก้ภายหลัง ควรทำเอกสารให้ตรงก่อนตกลง

เอกสารหลักหนึ่งฉบับอาจอ้างถึงเงื่อนไขอีกหลายชุด

สัญญาสั้นอาจอ้างใบสั่งซื้อ ข้อกำหนดบนเว็บไซต์ และนโยบายอีกหลายชุด ต้องขอเอกสารเหล่านั้น พร้อมตรวจลำดับใช้เมื่อข้อความขัดกันและสิทธิแก้เงื่อนไขภายหลัง

ตารางนี้เป็นคำถามเพื่อตรวจ ไม่ได้สรุปว่าข้อความเหล่านั้นผิดกฎหมายทั้งหมด ผู้ลงชื่อควรเห็นผลก่อนยอมรับความเสี่ยง

แบบมาตรฐานของคู่ค้าแก้ได้ไหม และเมื่อไรต้องตรวจเป็นกรณีพิเศษ

ขอแก้หรือทำข้อตกลงแนบท้ายได้ แต่อีกฝ่ายต้องยอมรับด้วย ระบุว่าแก้ข้อใด เมื่อขัดกันใช้อะไร และผู้ลงชื่อมีอำนาจหรือไม่ คำว่า “ทุกบริษัทใช้แบบนี้” ไม่รับรองว่าร่างเหมาะกับงานคุณ

แบบมาตรฐานที่คู่ค้ากำหนดสาระสำคัญไว้ล่วงหน้าเป็นลายลักษณ์อักษรและนำมาใช้ในการประกอบกิจการ อาจเข้านิยามสัญญาสำเร็จรูปตามมาตรา 3 แม้คู่สัญญาทั้งสองฝ่ายเป็นธุรกิจ ไม่จำเป็นต้องเป็นสัญญาผู้บริโภคทุกกรณี

พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 4 มีหลักควบคุมข้อตกลงที่ทำให้ฝ่ายหนึ่งได้เปรียบเกินสมควรในสัญญาที่อยู่ในขอบเขตกฎหมาย เช่น สัญญาผู้บริโภคและสัญญาสำเร็จรูป โดยอาจบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณี แต่ไม่ได้แปลว่าสัญญาทุกฉบับที่เสียเปรียบจะเป็นโมฆะทั้งฉบับ หรือเจ้าของธุรกิจจะหยุดทำตามข้อที่ไม่ชอบเองได้ทันที

ถ้าอีกฝ่ายบอกว่าแก้ตัวสัญญาไม่ได้

เสนอเอกสารขอบเขตงานหรือเกณฑ์ตรวจรับแทนการแก้ตัวหลักได้ แต่ต้องตกลงลำดับเอกสารด้วย มิฉะนั้นข้อที่สัญญาหลักกำหนดให้เหนือกว่าอาจทำให้ข้อเสนอใหม่ไม่ช่วยแก้ความเสี่ยง

สัญญาบางประเภทต้องตรวจมากกว่าถ้อยคำ

สัญญาเกี่ยวกับที่ดิน หลักประกัน การค้ำประกัน การจ้างแรงงาน หรือบริการที่มีกฎหมายควบคุม อาจมีแบบ หลักฐาน การจดทะเบียน หรือข้อห้ามเฉพาะ สัญญาที่อ่านราบรื่นจึงยังอาจใช้บังคับไม่ได้ตามวัตถุประสงค์ หากเป็นสัญญาต่างประเทศต้องตรวจข้อเลือกกฎหมาย ภาษา ศาลหรืออนุญาโตตุลาการ และขอบเขตที่ต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญกฎหมายนั้น

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: ตรวจแล้วต้องใช้ตัดสินใจได้

คนมักเข้าใจว่า การตรวจคือใส่คอมเมนต์ทุกข้อที่เสียเปรียบ

ผลตรวจควรบอกว่าข้อไหนต้องแก้ก่อนเซ็น ข้อไหนต่อรองได้ และข้อไหนรับได้เมื่อจัดการหน้างานเพิ่ม พร้อมอธิบายผล เช่น งวดสุดท้ายอาจติดการอนุมัติไม่มีกำหนด ไม่ใช่เพียงใส่คอมเมนต์ว่าเสียเปรียบ

กฎหมายมองว่า ต้องอ่านทั้งข้อความและผลของการตกลง

อ่านว่ารับผิดเพราะอะไร ครอบคลุมใคร มีเพดานหรือไม่ และมีข้ออื่นยกเว้นเพดานอีกหรือเปล่า เช่น จำกัดวงเงินไว้ แต่ยกเว้นข้อชดใช้จนความเสี่ยงส่วนใหญ่กลับไม่มีเพดาน

เช่น ป.พ.พ. มาตรา 373 ทำให้ข้อตกลงล่วงหน้าที่ยกเว้นความรับผิดเพื่อกลฉ้อฉลหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของตนเป็นโมฆะ เพดานที่เขียนครอบทุกเหตุจึงอาจใช้ไม่ได้ในบางกรณี ไม่มีตัวเลขมาตรฐานสำหรับทุกสัญญา การขอจำกัดเท่าค่าจ้างเป็นข้อเสนอเจรจา ไม่ใช่สิทธิของผู้รับจ้างทุกคน

จุดเสี่ยงจริงอยู่ที่ร่างสุดท้ายซึ่งส่งให้ลงชื่อ

ไฟล์สุดท้ายอาจเป็นฉบับเก่าหรือมีข้อเปลี่ยนใหม่ ต้องเทียบกับข้อที่ตกลง ไม่ดูเพียงคำตอบว่า “แก้แล้ว” คอมเมนต์และรอยแก้ยังเป็นข้อเสนอจนกว่าจะได้รับการยอมรับที่มีผลตามกฎหมาย ป.พ.พ. มาตรา 359 วรรคสอง ให้ถือคำสนองที่มีข้อเพิ่มเติม ข้อจำกัด หรือข้อแก้ไข เป็นการปฏิเสธพร้อมคำเสนอใหม่ การส่งร่างกลับพร้อมรอยแก้จึงยังไม่ทำให้ข้อความใหม่เป็นข้อตกลงจนกว่าอีกฝ่ายจะรับ ทั้งนี้ ต้องแยกจากข้อตกลงที่ผูกพันกันไปก่อนแล้ว

หากต้องการให้ทนายช่วยจัดลำดับข้อที่ควรต่อรอง ส่งร่างล่าสุดกับรายการที่คุณยอมเปลี่ยนไม่ได้มาทาง LINE ยอดทิพย์ธรรม พร้อมวันนัดเซ็น สำนักงานจะประเมินงานและเสนอราคาเป็นหนังสือโดยทั่วไปภายใน 1–2 ชั่วโมงในเวลาทำการ จำนวนรอบแก้และการจัดทำข้อเสนอให้คุณนำไปคุยกับคู่ค้าจะระบุในขอบเขต ไม่ถือว่ารวมทุกอย่างเพียงเพราะใช้คำว่า “ตรวจสัญญา”

มองสองฝั่งเพื่อเสนอข้อแก้ที่คู่ค้ายังใช้ทำงานได้

ให้ถามว่าคู่ค้าป้องกันความเสี่ยงอะไร แล้วเสนอวิธีที่ทั้งสองฝ่ายควบคุมและพิสูจน์ได้ แทนการขอลบความรับผิดทั้งหมด

แนวเจรจาต้องปรับตามงาน เช่น ระบบที่ส่งมอบพร้อมใช้ทั้งชุดอาจแยกเงินส่วนที่ไม่มีข้อพิพาทได้ยากกว่างานที่แบ่งส่งเป็นชิ้น

ตัวอย่างข้อความอีเมลประกอบการส่งร่างแก้:

ขอเสนอปรับข้อ [ ] เพื่อให้เกณฑ์รับมอบตรงกับรายการส่งมอบในเอกสารแนบ และระบุขั้นตอนแจ้งข้อบกพร่องให้ชัด ส่วนที่เสนอแก้แสดงไว้ในไฟล์ชื่อ [ ] ลงวันที่ [ ] กรุณายืนยันข้อความที่ตกลงร่วมกันและฉบับสุดท้ายที่จะใช้ลงนาม โดยประเด็นที่ยังอยู่ระหว่างพิจารณาระบุไว้ในตารางแนบ

ข้อความนี้ไม่ยกเลิกข้อตกลงที่เกิดก่อนแล้ว หากเคยตอบรับงานหรือราคา ต้องส่งประวัติการคุยให้ทนายด้วย

ต้องตรวจเมื่อไร ถ้ายังไม่เซ็นแต่ตอบตกลงทางแชตแล้ว

ตรวจตั้งแต่ได้ร่างและก่อนตอบรับที่อาจผูกพัน สัญญาบางประเภทเกิดได้โดยไม่มีลายเซ็นบนกระดาษ บางประเภทมีแบบหรือหลักฐานเฉพาะ ต้องแยกว่าสัญญาเกิดแล้วหรือยังออกจากมีหลักฐานใช้ฟ้องได้เพียงใด

พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ มาตรา 13 รองรับการทำคำเสนอและคำสนองในรูปข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ และห้ามปฏิเสธผลทางกฎหมายเพียงเพราะใช้รูปแบบนั้น ข้อความ “ตกลง เริ่มงานได้” จึงอาจต้องพิจารณาร่วมกับราคา ขอบเขต ผู้ส่ง และพฤติการณ์ ไม่ใช่ถือว่าแชตไม่มีผลจนกว่าจะเซ็นกระดาษ

มาตรา 366 มีหลักเกี่ยวกับกรณีที่ยังตกลงข้อสำคัญไม่ครบและกรณีตกลงว่าจะทำเป็นหนังสือ ซึ่งต้องอ่านตามเงื่อนไขของมาตรา ไม่ควรใช้ประโยคว่า “ยังมีจุดที่คุยไม่จบจึงไม่มีสัญญาแน่นอน” แทนการตรวจข้อเท็จจริง

คิดตัวเลขก่อนเซ็น: เบี้ยปรับในร่างกินกำไรทั้งงานได้อย่างไร

ลองคำนวณผลของค่าปรับเทียบกับส่วนต่างที่ธุรกิจคาดว่าจะได้จากงาน ก่อนตัดสินใจรับเงื่อนไขนั้น

ตัวอย่างสมมติ: รับงาน 300,000 บาท ต้นทุนประมาณ 240,000 บาท เหลือ 60,000 บาทก่อนค่าใช้จ่ายอื่น หากร่างคิดเบี้ยปรับวันละ 2,000 บาท การช้า 30 วันจะคูณได้ 60,000 บาท นี่คือผลทางการเงินตามสูตร ไม่ใช่ข้อสรุปว่าคู่ค้ามีสิทธิเรียกครบ

มาตรา 383 ให้ศาลลดเบี้ยปรับที่สูงเกินส่วนได้ตามเงื่อนไข แต่ผลไม่แน่นอนและมีต้นทุนคดี อีกทั้งต้องระวังผลเมื่อใช้เงินตามเบี้ยปรับแล้ว จึงควรต่อรองสูตร เพดาน และเหตุขยายเวลาตั้งแต่ก่อนเซ็น

ส่งเอกสารอะไรให้ทนายตรวจ และเก็บฉบับสุดท้ายอย่างไร

ส่งไฟล์ครบทุกหน้า รวมส่วนที่คิดว่าเป็นมาตรฐาน เพราะท้ายสัญญาอาจมีข้อเลือกศาล ต่ออายุ หรือลำดับเอกสาร หากมีแต่ภาพสแกนให้แจ้งเพื่อประเมินความชัดเจน

1. ร่างล่าสุดจากคู่ค้า พร้อมชื่อไฟล์และวันที่ได้รับ หากมี Word ให้ส่งคู่กับ PDF เพื่อเทียบรูปแบบและเอกสารแนบ
2. ข้อตกลงทางการค้า ใบเสนอราคา ใบสั่งซื้อ ขอบเขตงาน และอีเมลที่อธิบายเงื่อนไขสำคัญ รวมข้อความที่รับปากเพิ่มเติม
3. ข้อมูลคู่สัญญาและผู้ลงชื่อ ชื่อนิติบุคคลที่ทำธุรกรรมจริง หนังสือรับรองและอำนาจลงนามตามที่จำเป็น ไม่อาศัยชื่อแบรนด์อย่างเดียว
4. สิ่งที่รับได้และรับไม่ได้ เช่น ต้องได้รับเงินก่อนซื้อวัสดุ ห้ามโอนสิทธิในเครื่องมือเดิม หรือทำงานได้เฉพาะช่วงที่ลูกค้าส่งข้อมูลครบ
5. กำหนดและขั้นตอนอนุมัติ ใครเป็นผู้ตัดสินใจ วันเริ่มงาน วันนัดเซ็น และใครในฝ่ายคุณจะนำข้อเสนอแก้ไขไปคุยกับคู่ค้า

แยกไฟล์แสดงรอยแก้จากฉบับสะอาดที่จะลงชื่อ ใส่เลขรุ่นหรือวันที่และเก็บคำยืนยันของอีกฝ่าย ไม่ใช้ชื่อ final ซ้ำจนแยกฉบับที่ตรวจแล้วไม่ได้

ก่อนเซ็น ตรวจจำนวนหน้า เอกสารแนบ ช่องว่าง ผู้ลงชื่อ และไฟล์ของทั้งสองฝ่ายให้ตรงกัน หากลงชื่ออิเล็กทรอนิกส์ เก็บหลักฐานตัวผู้ลงชื่อ เจตนา และความครบถ้วนของเอกสาร ไม่อาศัยภาพลายเซ็นอย่างเดียว โดยตรวจเงื่อนไขลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ตามมาตรา 9 และการรับฟังข้อมูลเป็นพยานหลักฐานตามมาตรา 11 ด้วย

ตรวจว่าสัญญาเป็นตราสารที่ต้องเสียอากรหรือไม่ และตกลงว่าใครเป็นผู้ดำเนินการและรับค่าใช้จ่าย ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 118 ตราสารที่ปิดแสตมป์ไม่บริบูรณ์ยังใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียอากรให้ครบตามกฎหมาย โดยอาจมีเงินเพิ่มอากร กรณีทำเป็นตราสารอิเล็กทรอนิกส์ ให้ตรวจประเภทตราสารและชำระผ่านระบบ e-Stamp Duty ตามหลักเกณฑ์กรมสรรพากร พร้อมเก็บใบเสร็จและรหัสรับรองคู่กับไฟล์สัญญา

กฎหมายและเอกสารข้างเคียงที่สัญญาหลักอาจไม่ครอบคลุม

ผู้ให้บริการจะเข้าถึงข้อมูลลูกค้าหรือพนักงานหรือไม่

ถ้าจ้างระบบเงินเดือน CRM หรือผู้ประมวลผลข้อมูลแทน ต้องตรวจบทบาทและเงื่อนไขข้อมูลเพิ่มเติม ข้อรักษาความลับทั่วไปอาจไม่พอ ดูรับร่างและตรวจ DPA ที่ผู้ให้บริการส่งมา

สัญญาแต่ละประเภทมีข้อที่ต้องตรวจเฉพาะ

แต่ละประเภทมีข้อเฉพาะ อ่านคู่มือข้อสัญญาเช่า หรือคู่มือสัญญากู้ยืมเงิน ตามเรื่อง ไม่ใช้รายการเดียวตัดสินทุกฉบับ

วิธีระงับข้อพิพาทต้องเหมาะกับมูลค่างาน

ข้อเลือกศาลหรืออนุญาโตตุลาการต่างประเทศต้องตรวจผลและต้นทุนให้เหมาะกับมูลค่างาน ส่วนเงื่อนไขเจรจาก่อนดำเนินคดีต้องปฏิบัติได้ และไม่ทำให้เข้าใจว่าการเจรจาหยุดอายุความเอง

ขั้นตอนจ้างตรวจสัญญาก่อนเซ็น และเลือกขอบเขตให้ตรงงาน

เลือกว่าจะจ้างตรวจความเสี่ยงหรือร่างถ้อยคำแก้ไขเพื่อนำไปคุยกับคู่ค้า และระบุให้ชัดว่ารวมการเทียบฉบับสุดท้ายด้วยหรือไม่ เพื่อไม่ให้มีช่วงที่ไม่มีผู้รับผิดชอบ

ส่งร่างที่คู่ค้าให้มา พร้อมบอกว่าเป็นฝ่ายผู้ว่าจ้าง ผู้รับจ้าง ผู้ซื้อ หรือผู้ขาย และแจ้งวันนัดเซ็นผ่าน LINE สำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรม ทีมจะประเมินและเสนอขอบเขตเป็นหนังสือ โดยทั่วไปภายใน 1–2 ชั่วโมงในเวลาทำการ ร่างแรกอยู่ภายใน 3–5 วันทำการหลังได้รับข้อมูลครบและชำระค่าบริการ จำนวนรอบแก้และงานเทียบฉบับสุดท้ายเป็นไปตามใบเสนอราคา

ดูบริการรับร่างและตรวจสัญญา ได้ ผลตรวจช่วยเลือกข้อที่จะต่อรอง แต่ไม่รับประกันว่าคู่ค้าจะยอมรับหรือไม่มีข้อพิพาท

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก หนี้สิน และ PDPA

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี · คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA)

ดูประวัติและช่องทางติดต่อผู้เขียน →

ทนายในทีมที่ดูแลเรื่องธุรกิจและสัญญา: ทนายรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์ · ทนายจุฑาทิพย์ เตี้ยบัวแก้ว

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ