หยุดกิจการชั่วคราว จ่าย 75% ได้เมื่อไร ต้องแจ้งใครบ้าง

หยุดกิจการชั่วคราวเป็นทางเลือกที่คุณอาจกำลังพิจารณาเมื่อคำสั่งซื้อหายหรือวัตถุดิบขาด ก่อนแจ้งพนักงานหยุดและจ่าย 75% ฝ่าย HR ต้องเชื่อมเหตุทางธุรกิจกับงานที่หยุดจริง บทความนี้ช่วยจัดหลักฐาน วันแจ้ง และงบเงินสำหรับกิจการเอกชนที่อยู่ภายใต้กฎหมายคุ้มครองแรงงานทั่วไป

หยุดกิจการชั่วคราว จ่าย 75% ได้ทุกกรณีไหม

ไม่ได้ทุกกรณี พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 75 ใช้เมื่อมีเหตุสำคัญกระทบการประกอบกิจการจนไม่สามารถดำเนินกิจการได้ตามปกติ จำเป็นต้องหยุดทั้งหมดหรือบางส่วนเป็นการชั่วคราว และเหตุนั้นไม่ใช่เหตุสุดวิสัย การต้องการประหยัดเงินเดือนอย่างเดียวจึงยังไม่ใช่คำอธิบายที่เพียงพอ

นายจ้างต้องจ่ายเงินไม่น้อยกว่า 75% ของค่าจ้างในวันทำงานที่ลูกจ้างได้รับก่อนหยุด ตลอดระยะเวลาที่ไม่ได้ให้ลูกจ้างทำงาน พร้อมแจ้งลูกจ้างและพนักงานตรวจแรงงานเป็นหนังสือล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 3 วันทำการ เงินส่วนนี้เป็นหน้าที่ตามกฎหมาย ไม่ใช่เงินช่วยเหลือที่จะเลือกจ่ายหรือไม่ก็ได้

HR ควรให้ฝ่ายผลิตหรือผู้บริหารอธิบายเป็นเหตุเป็นผลว่าเกิดอะไรขึ้น กระทบงานใด เริ่มกระทบเมื่อไร และเหตุใดวิธีอื่นยังไม่เพียงพอ ข้อมูลยอดขายที่ลดลงต้องเชื่อมกับปริมาณงาน กำลังผลิตหรือวัตถุดิบ ไม่ควรมีเพียงข้อความสั้นว่าภาวะเศรษฐกิจไม่ดีแล้วใช้กับพนักงานทุกฝ่าย

1. ตรวจว่าเหตุที่เกิดทำให้ดำเนินกิจการตามปกติไม่ได้จริงในส่วนใด
2. กำหนดหน่วยงานและพนักงานที่จำเป็นต้องหยุด โดยอธิบายเกณฑ์ให้ตรวจสอบได้
3. ทำแผนหยุดชั่วคราวและเงื่อนไขทบทวนการกลับมาทำงาน
4. คำนวณเงินจากฐานค่าจ้างก่อนหยุด และตรวจสิทธิที่บริษัทให้ดีกว่ากฎหมาย
5. แจ้งทั้งลูกจ้างและพนักงานตรวจแรงงานให้ครบกำหนดก่อนเริ่ม

ตัวอย่างสมมติ ลูกค้ารายใหญ่เลื่อนรับสินค้าสายผลิตหนึ่ง ทำให้วัตถุดิบและพื้นที่เก็บไม่รองรับการผลิตต่อ บริษัทวิเคราะห์แล้วจะหยุดเฉพาะสายนั้น 10 วัน โดยฝ่ายซ่อมบำรุงและฝ่ายขายยังทำงานตามปกติ บริษัทต้องอธิบายว่าทำไมสายดังกล่าวจึงหยุด และไม่ใช้การจ่าย 75% กับคนที่ยังถูกให้ทำงานตามเดิม

ตัวอย่างนี้ไม่ได้หมายความว่าลูกค้าเลื่อนรับสินค้าทุกครั้งเข้าเกณฑ์ ต้องดูขนาดผลกระทบและการดำเนินงานจริงประกอบ อ่านตัวบทที่ยกไว้ในเอกสารเผยแพร่บนเว็บไซต์กรมการจัดหางานเกี่ยวกับมาตรา 75ร่วมกับข้อมูลกิจการของคุณ

ยอดขายตก เหตุสุดวิสัย และลดคน ต่างกันอย่างไร

ต้องแยกสามเหตุนี้ก่อนเลือกเอกสาร เพราะมาตรา 75 ไม่ใช่เครื่องมือใช้แทนการเปลี่ยนค่าจ้างถาวรหรือเลิกจ้าง และตัวบทแยกเหตุสุดวิสัยออกจากเงื่อนไขของมาตรานี้โดยชัดแจ้ง

ถ้ายอดลดแต่ยังให้ทำงานตามเดิม

ถ้าบริษัทยังสั่งให้พนักงานทำงานปกติ ผลคือไม่ควรนำมาตรา 75 มาใช้ลดเงินของช่วงที่ทำงานนั้น การลดเวลาหรือรายได้ในระยะยาวต้องตรวจสัญญา ข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างและกฎหมายแรงงานสัมพันธ์แยก ไม่เปลี่ยนชื่อมาตรการเพื่อให้ดูเหมือนหยุดชั่วคราว

ถ้าอ้างว่าเป็นเหตุสุดวิสัย

ถ้าเหตุเข้าองค์ประกอบสุดวิสัยจริง ผลคือไม่ใช่กรณีตามมาตรา 75 ที่บทความนี้อธิบาย แต่ไม่ได้สรุปต่อได้ทันทีว่าบริษัทไม่ต้องจ่ายอะไร ต้องตรวจคำสั่งรัฐ ลักษณะอุปสรรค ความสามารถป้องกัน และกฎหมายที่ใช้กับสิทธิของแต่ละฝ่ายในเหตุการณ์นั้น

ถ้างานหายถาวรและไม่มีแผนกลับ

ถ้าข้อเท็จจริงเป็นการปิดกิจการหรือยุติการจ้าง ผลคือสิทธิเลิกจ้างอาจเกิดขึ้นตามลักษณะการกระทำ ไม่ใช่ดูเฉพาะชื่อหนังสือ การวางแผนระยะยาวควรตรวจเอกสารปรับโครงสร้างและลดคนแทนการต่อประกาศหยุดโดยไม่มีหลักฐานรองรับ

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: ประกาศหยุดแต่ยังสั่งงาน

คนมักเข้าใจว่า เมื่อออกประกาศมาตรา 75 แล้ว ทุกคนในรายชื่อจะรับ 75% ได้ แม้หัวหน้ายังให้ตอบลูกค้า ทำรายงานหรือเข้าประชุมทุกวัน

กฎหมายมองว่า มาตรา 75 ผูกการจ่ายเงินกับระยะเวลาที่นายจ้างไม่ได้ให้ลูกจ้างทำงาน ข้อเท็จจริงเรื่องคำสั่งและงานที่ทำจึงต้องตรงกับเอกสารที่บริษัทประกาศ

จุดเสี่ยงจริง คือ HR หยุดชื่อในระบบ แต่หัวหน้างานไม่ทราบขอบเขตหรือยังสั่งงานผ่านแชต ควรแจ้งแนวปฏิบัติแก่ผู้สั่งงานทุกระดับ และมีช่องทางแก้รายการเงินเมื่อเรียกคนกลับมาทำงานจริง

อีกจุดหนึ่งคือการเลือกคนหยุดเฉพาะผู้ที่เคยร้องเรียนหรือมีกิจกรรมแรงงาน ทั้งที่ทำงานเหมือนคนอื่น การกำหนดรายชื่อควรอิงหน่วยงานและความจำเป็นที่อธิบายได้ เก็บข้อมูลก่อนตัดสินใจไว้ด้วย ไม่สร้างเหตุผลย้อนหลังเมื่อถูกโต้แย้ง

มองสองฝั่ง: นายจ้างหยุดสายผลิต ลูกจ้างรายได้ลด

นายจ้างต้องพิสูจน์เหตุและปฏิบัติให้ตรงประกาศ ส่วนลูกจ้างมีสิทธิตรวจว่าตนอยู่ในช่วงหยุดจริงและได้รับเงินถูกต้อง การให้ข้อมูลที่พอต่อการตรวจช่วยลดข้อสงสัยโดยไม่ต้องเปิดความลับธุรกิจทั้งหมด

รายได้ที่ลดลงทำให้ลูกจ้างต้องวางแผนค่าใช้จ่าย บริษัทจึงควรบอกวันจ่าย ช่องทางสอบถามและวิธีเรียกกลับให้ชัด ส่วนลูกจ้างควรแยกการสอบถามสิทธิออกจากการปฏิเสธคำสั่งที่ชอบเมื่อบริษัทกลับมาเปิดงานแล้ว

มาตรา 75 ต้องแจ้งล่วงหน้ากี่วันทำการ

ต้องแจ้งเป็นหนังสือให้ทั้งลูกจ้างและพนักงานตรวจแรงงานทราบก่อนเริ่มหยุดไม่น้อยกว่า 3 วันทำการ การแจ้งเพียงในกลุ่มบริษัทหรือเพียงหน่วยงานรัฐฝ่ายเดียวจึงไม่ครบหน้าที่ตามตัวบท

ให้ทำปฏิทินโดยระบุวันที่ผู้รับแต่ละฝ่ายได้รับหนังสือจริง วันหยุดที่เกี่ยวข้องและวันเริ่มหยุด อย่าใช้การนับ 72 ชั่วโมงแทน 3 วันทำการ หรือถือว่าวันส่งเอกสารทุกช่องทางเท่ากับวันรับเสมอ หากวันหยุดของหน่วยงานกับบริษัทต่างกัน ควรจัดส่งเผื่อเวลาและตรวจวิธีนับกับหน่วยงานรับเรื่องก่อนกำหนดวันเริ่ม

มาตรา 75 ไม่ได้กำหนดจำนวนวันสูงสุดเป็นตัวเลขเดียว แต่ทุกช่วงที่ใช้ต้องมีเหตุจำเป็นรองรับและยังเป็นการชั่วคราว การไม่มีกำหนดเพดานไม่ได้ทำให้หยุดยาวได้โดยไม่ทบทวน ควรบันทึกเหตุที่ยังดำรงอยู่เป็นระยะตามสถานการณ์จริง

เงิน 75% ต้องเตรียมงบเท่าไรต่อพนักงาน

ต้องตรวจฐานค่าจ้างก่อนหยุดและจำนวนวันที่ต้องจ่ายของแต่ละคน ไม่ใช้ยอดสุทธิหลังหักหนี้หรือภาษีเป็นฐาน ตัวอย่างต่อไปนี้สมมติลูกจ้างรายเดือนค่าจ้าง 24,000 บาท ไม่มีค่าจ้างรายการอื่น และมีช่วงหยุดที่นำมาคิดเงิน 10 วัน

ถ้าทั้ง 50 คนมีสิทธิได้รับค่าจ้างเต็มในช่วงเดียวกัน ยอดเปรียบเทียบจะเป็น 400,000 บาท ต่างกัน 100,000 บาท ตัวเลขนี้แสดงขนาดเงินต้นที่ต้องทบทวนหากใช้มาตรการผิดเงื่อนไข ยังไม่รวมดอกเบี้ยหรือสิทธิอื่น และไม่ได้หมายความว่าทุกข้อพิพาทมีผลเรียกต่างเท่านี้เสมอ

เงินเดือนของช่วงที่ทำงานตามปกติต้องคิดแยกจากช่วงหยุด ส่วนลูกจ้างรายวัน งานเป็นกะ และวันหยุดที่คาบเกี่ยวต้องตรวจสิทธิของแต่ละประเภท ไม่คัดลอกสูตรรายเดือนไปใช้ทั้งบริษัท หากหยุดเปลี่ยนเป็นยุติการจ้าง ให้ใช้เครื่องมือประเมินความเสี่ยงก่อนเลิกจ้างเป็นตัวช่วยรวบรวมข้อมูล แล้วตรวจผลกับเอกสารจริง

แจ้งหยุดกิจการต้องมีหลักฐานชุดไหน

เอกสารต้องเชื่อมเหตุทางธุรกิจกับรายชื่อคนและช่วงเวลาที่หยุด ไม่ใช่มีประกาศฉบับเดียวแล้วจบ ควรทำเลขอ้างอิงและวันที่เอกสารเพื่อให้ตรวจย้อนความเปลี่ยนแปลงได้

• คำสั่งซื้อที่ยกเลิกหรือเลื่อน แผนวัตถุดิบ กำลังผลิตและสต็อกที่แสดงผลกระทบจริง
• บันทึกพิจารณาทางเลือกก่อนหยุด เช่น การจัดงานอื่นที่เหมาะสมและผลประเมิน
• แผนหน่วยงานที่หยุด รายชื่อ เหตุคัดเลือก และช่วงเริ่มสิ้นสุดหรือวันทบทวน
• ประกาศกับหนังสือแจ้งพนักงานตรวจแรงงาน พร้อมหลักฐานได้รับทั้งสองฝ่าย
• บัญชีฐานค่าจ้างก่อนหยุด ตารางเงินที่ต้องจ่าย และหลักฐานโอนแต่ละรอบ
• คำสั่งเรียกกลับหรือมอบงานระหว่างช่วงหยุด ซึ่งต้องนำมาปรับข้อมูลเงินเดือนตามจริง

หากฝ่ายผลิตแก้แผนภายหลัง ให้เก็บแผนเดิมและเหตุแก้ด้วย อย่าเขียนเอกสารย้อนหลังให้ดูเหมือนมีแผนตั้งแต่ก่อนหยุด การจัดแฟ้มให้ค้นได้ควรวางร่วมกับระบบเอกสารแรงงานสำหรับนายจ้าง ส่วนการตรวจภาพรวมรายปีอ่านรายการเอกสารที่ HR ควรตรวจทุกปี

หยุดกิจการกระทบสัญญาและข้อมูลพนักงานอย่างไร

การหยุดงานเชื่อมกับสัญญาทางธุรกิจและข้อมูลรายได้พนักงาน แต่สิทธิในแต่ละกฎหมายต้องพิจารณาแยกกัน เหตุที่คู่ค้าขอยกเลิกงานไม่ได้เป็นข้อยกเว้นทางแรงงานให้บริษัทโดยอัตโนมัติ

ด้านข้อมูลส่วนบุคคล รายชื่อคนหยุดและตารางเงินเดือนควรส่งให้เฉพาะผู้เกี่ยวข้อง หากต้องส่งให้บริษัทแม่หรือคู่ค้า ให้ลดข้อมูลที่ไม่จำเป็นและตรวจวัตถุประสงค์กับฐานการใช้ เรื่องนี้เชื่อมกับบริการกฎหมาย PDPA โดยไม่ควรประกาศยอดเงินของพนักงานเป็นรายคนต่อทั้งองค์กร

ด้านสัญญา ต้องแยกว่าบริษัทมีสิทธิเลื่อนส่งมอบหรือเรียกค่าเสียหายจากคู่ค้าหรือไม่ ข้อตกลงกับคู่ค้าไม่ได้แก้หน้าที่ต่อลูกจ้าง การตรวจสัญญาธุรกิจและเงื่อนไขการส่งมอบช่วยให้ฝ่ายบริหารเห็นภาระทั้งสองด้านก่อนวางงบช่วงหยุด

ทางไปต่อ: วางแผนหยุดงานก่อนส่งประกาศ

เริ่มจากทำบันทึกเหตุและตารางคนที่จะหยุด แล้วให้ผู้อนุมัติเห็นทั้งยอดเงินและเส้นตายแจ้ง การเตรียมข้อมูลทำเองได้ก่อนส่งให้ผู้ตรวจแรงงานหรือทนายพิจารณาจุดที่ยังโต้แย้ง

1. สรุปเหตุทางธุรกิจจากหลักฐานที่มีอยู่จริงวันนี้
2. แยกงานที่ต้องหยุดออกจากงานที่ยังทำต่อ
3. ทำรายชื่อและตรวจฐานค่าจ้างแต่ละคน
4. วางวันแจ้งทั้งสองฝ่ายให้ทัน 3 วันทำการก่อนเริ่ม
5. จัดเงินตามรอบจ่ายและแต่งตั้งผู้รับคำถามจากพนักงาน
6. ทบทวนเหตุและแผนกลับมาทำงานเมื่อข้อมูลเปลี่ยน

ควรให้ทนายตรวจเมื่อจะหยุดโดยแจ้งไม่ทัน ยังต้องเรียกคนในรายชื่อทำงาน มีการเลือกเฉพาะกลุ่มที่เคยร้องเรียน หรือผู้บริหารไม่มีแผนกลับมาเปิดงาน สถานการณ์เหล่านี้อาจทำให้ต้องเปลี่ยนวิธีดำเนินการก่อนส่งประกาศ

ถ้าคุณกำลังเตรียมหยุดสายผลิต ส่งแผนหยุด หลักฐานผลกระทบและตารางเงินเดือนให้ทีมกฎหมายแรงงานยอดทิพย์ธรรมตรวจเหตุ ขอบเขตและวันแจ้งในขั้นแรก แล้วนัดหมายประเมินแผนก่อนใช้จริงเพื่อให้เอกสารกับการปฏิบัติไปในทางเดียวกัน

ผู้เขียน นางสาวจุฑาทิพย์ เตี้ยบัวแก้ว ใบอนุญาตว่าความตั้งแต่ปี 2560

สาขาที่เชี่ยวชาญ: คดีแพ่งและการว่าความ · คดีอาญา · ที่ดินและอสังหาริมทรัพย์

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ