สัญญา OEM เครื่องสำอางและอาหารเสริม แบ่งหน้าที่อย่างไร

สัญญา OEM เครื่องสำอางและอาหารเสริมไม่ควรเขียนรวมว่าโรงงานดูแล อย. ทั้งหมด ต้องระบุว่าดูแลขั้นตอนใด ใช้ชื่อใครยื่น และแบรนด์จะได้รับเอกสารอะไร เพราะหน้าที่ตามกฎหมายไม่ได้ย้ายไปทั้งหมดด้วยประโยคในสัญญา

สัญญา OEM ต้องแบ่งงานผลิตกับงานกำกับดูแล

เครื่องสำอางกับผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอยู่ภายใต้กฎหมายคนละชุด การตัดสินประเภทต้องดูส่วนประกอบ รูปแบบ วิธีใช้ และวัตถุประสงค์ของผลิตภัณฑ์ ไม่ดูเพียงชื่อทางการตลาด สำหรับเครื่องสำอาง พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 มาตรา 14 กำหนดให้ผู้ประสงค์ผลิตเพื่อขาย นำเข้าเพื่อขาย หรือรับจ้างผลิต จดแจ้งรายละเอียดและได้รับใบรับจดแจ้งก่อนจึงผลิตหรือนำเข้าได้ โดยต้องอ่านร่วมกฎหมายแก้ไขและหลักเกณฑ์ที่ใช้กับกรณีจริง การให้โรงงานยื่นแทนจึงต้องมีข้อมูลและอำนาจที่ถูกต้อง

งานเอกสารควรแยกเป็นสถานที่ผลิตหรือเก็บ ผลิตภัณฑ์และสูตร ฉลาก และข้อความโฆษณา แต่ละงานอาจต้องใช้หลักฐานหรือขั้นตอนต่างกัน สัญญาควรระบุชื่อผู้รับผิดชอบ ผู้มีสิทธิถือและใช้เอกสาร ผู้จัดค่าใช้จ่าย และผู้แก้เมื่อถูกขอข้อมูลเพิ่ม เจ้าของแบรนด์ควรมีสำเนาฉบับที่เกี่ยวข้องกับสินค้าของตนและสิทธิขอข้อมูลที่จำเป็น ไม่รับเพียงภาพเลขที่แจ้งทางแชตแล้วถือว่าเอกสารครบทุกส่วน

มาตรา 41 ของกฎหมายเครื่องสำอางห้ามโฆษณาเท็จ เกินจริง หรือทำให้เข้าใจผิด รวมถึงข้อความรักษาโรคหรือเกินจุดมุ่งหมายเครื่องสำอาง ส่วนอาหารต้องแยกหลักห้ามโฆษณาเท็จตามพระราชบัญญัติอาหาร มาตรา 40 และการขออนุญาตข้อความที่เข้าเกณฑ์ตามมาตรา 41 ปัจจุบันมีประกาศหลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 ซึ่งกำหนดทั้งลักษณะที่ไม่ต้องขอพิจารณาก่อนและลักษณะที่ต้องขอ การมีเลขสารบบอาหารจึงไม่ใช่ใบอนุญาตให้ใช้ทุกคำขาย

ตัวอย่างสมมติ โรงงานผลิตครีมตามสูตรและฉลากที่ตกลง แต่แบรนด์จ้างผู้รีวิวพูดเพิ่มว่าสามารถรักษาโรคได้ แม้โรงงานดำเนินการจดแจ้งสินค้าแล้ว ข้อความใหม่ก็ยังต้องถูกตรวจตามกฎหมายโฆษณา สัญญาที่ดีจึงกำหนดว่าใครเป็นผู้จัดข้อความ ใครตรวจหลักฐาน และใครอนุมัติฉบับที่จะเผยแพร่จริง พร้อมวิธีระงับหรือแก้สื่อเมื่อพบปัญหา ไม่ปล่อยให้คนทำตลาดเข้าใจว่าเอกสารผลิตภัณฑ์อนุญาตคำพูดทั้งหมด

ข้อยกเว้น: ข้อสัญญาไม่แทนใบอนุญาตและหน้าที่รัฐ

การตกลงให้โรงงานรับผิดค่าใช้จ่ายหรือจัดเอกสารเป็นเรื่องระหว่างคู่สัญญา ไม่ทำให้ผลิตภัณฑ์ที่ยังขาดขั้นตอนตามกฎหมายสามารถผลิตหรือขายได้ และไม่ทำให้หน่วยงานต้องยอมรับการแบ่งหน้าที่นั้นแทนผู้มีหน้าที่ตามตัวบท หากรายละเอียดสินค้าเปลี่ยน ต้องตรวจว่าต้องแก้จดแจ้ง ขออนุญาตใหม่ หรือดำเนินการใดก่อนเริ่มผลิตรุ่นใหม่

ข้อตกลงว่าโรงงานรับผิดผู้บริโภคทั้งหมดก็ไม่ตัดสิทธิของผู้เสียหายตามกฎหมายสินค้าไม่ปลอดภัย ซึ่งนิยามผู้ประกอบการรวมผู้ว่าจ้างให้ผลิตไว้ด้วย การแบ่งเงินชดใช้ภายในจึงต้องแยกจากความรับผิดภายนอก สำหรับผลิตภัณฑ์ที่มีลักษณะคาบเกี่ยวอาหาร ยา สมุนไพร หรือเครื่องสำอาง ควรให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจประเภทก่อนร่างรายการเอกสาร ไม่บังคับทุกสินค้าเข้ากระบวนการเดียวกัน

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: เลขผลิตภัณฑ์ไม่ใช่คำขาย

คนมักเข้าใจว่า โรงงานให้เลข อย. มาแล้ว แบรนด์สามารถใช้ภาพก่อนหลังหรือคำกล่าวอ้างใดก็ได้ และหากสื่อผิดโรงงานต้องรับผิดเพราะเป็นคนผลิต ความเข้าใจนี้ข้ามขั้นตอนตรวจข้อความที่แบรนด์ เอเจนซี หรือผู้รีวิวสร้างเพิ่มหลังรับสินค้าไปแล้ว

กฎหมายมองว่า การผลิต การแสดงฉลาก และการโฆษณามีหน้าที่และข้อห้ามของตนเอง เอกสารขั้นหนึ่งไม่แทนอีกขั้นทั้งหมด ประกาศโฆษณาอาหารปี 2569 ข้อ 6 และ 7 แยกลักษณะข้อความที่ไม่ต้องนำมาพิจารณาก่อนกับที่ต้องขออนุญาตไว้ แต่แม้อยู่ในข้อยกเว้นการขอก็ยังต้องไม่ใช้ข้อความต้องห้ามหรือหลอกลวง

จุดเสี่ยงจริง คือฉบับสื่อที่เผยแพร่ไม่ตรงกับฉบับที่ตรวจแล้ว สัญญาควรมีเลขรุ่นไฟล์ รายชื่อผู้อนุมัติ และหน้าที่ของผู้ว่าจ้างสื่อให้ควบคุมการแก้ข้อความ รวมทั้งกระบวนการเรียกคืนไฟล์เก่าจากตัวแทนจำหน่าย ไม่เก็บเฉพาะไฟล์อนุมัติในสำนักงานขณะที่ร้านค้าใช้ฉบับอื่นอยู่

มองสองฝั่ง: ตารางเจ้าของงานก่อนเปิดขาย

ตารางนี้เป็นจุดเริ่มต้นการต่อรอง ไม่ใช่การกำหนดว่าโรงงานทุกแห่งมีหน้าที่ทำงานทุกช่องโดยไม่มีค่าตอบแทน หากจ้างผู้เชี่ยวชาญกำกับดูแลแยกต่างหาก ต้องระบุผู้ส่งข้อมูลและผู้ประสานให้ครบ แบรนด์ควรมีผู้ตรวจว่าข้อมูลในใบเสนอราคา ฉลาก และเอกสารยื่นตรงกันก่อนอนุมัติพิมพ์บรรจุภัณฑ์จำนวนมาก เพื่อให้ความผิดพลาดถูกแก้ก่อนกลายเป็นสินค้าคงคลัง

ไทม์ไลน์: อย่าให้วันเปิดตัวนำหน้าขั้นตอนจำเป็น

ก่อนวางเงินผลิตให้ตรวจประเภทสินค้าและสถานะสถานที่ที่เกี่ยวข้อง ช่วงพัฒนาให้กำหนดเงื่อนไขอนุมัติสูตรและเอกสารที่ต้องพร้อมก่อนเริ่มผลิตเพื่อขาย ช่วงพิมพ์ฉลากต้องระบุผู้รับรองฉบับสุดท้ายและผลของการเปลี่ยนข้อมูล ส่วนวันเริ่มโฆษณาควรผูกกับการได้รับอนุญาตเมื่อข้อความเข้าเกณฑ์ ไม่กำหนดวันยิงสื่อโดยถือว่าการยื่นคำขอเท่ากับอนุมัติแล้ว

ประกาศหลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา 27 กรกฎาคม 2569 และใช้วันถัดไป พร้อมยกเลิกประกาศปี 2564 การเตรียมสื่อใหม่จึงควรตรวจฉบับปัจจุบัน ส่วนการใช้ใบอนุญาตเดิมต้องตรวจเงื่อนไขและบทที่เกี่ยวข้องเฉพาะใบ ไม่สรุปว่าใบเก่าทุกใบหมดผลหรือใช้ต่อได้ทุกกรณีจากชื่อประกาศอย่างเดียว

เมื่อเปลี่ยนสูตร โรงงาน หรือรายละเอียดสำคัญ ให้มีจุดหยุดตรวจเอกสารก่อนใช้ล็อตใหม่ หากเกิดเหตุร้องเรียนต้องระบุช่องทางแจ้งเร่งด่วนและผู้ตัดสินใจตามความร้ายแรง ระยะตอบกลับที่ตกลงในสัญญาไม่ตัดกำหนดตามกฎหมายหรือคำสั่งเจ้าหน้าที่ ใช้ เครื่องมือเรียงวันและเอกสาร จัดลำดับการอนุมัติเพื่อไม่ให้ไฟล์เก่าหลุดไปผลิต

ตัวเลขสมมติ: ฉลากผิดก่อนและหลังพิมพ์ต่างกัน

สมมติสั่งกล่อง 10,000 ใบ ใบละ 8 บาท รวม 80,000 บาท หากตรวจพบข้อความที่ใช้ไม่ได้หลังพิมพ์ และต้องพิมพ์ใหม่ทั้งชุด ต้นทุนพิมพ์เพิ่มตามสมมติฐานคือ 80,000 บาท ยังไม่รวมขนส่งหรือการจัดการกล่องเดิม หากตรวจและแก้ไฟล์ก่อนพิมพ์โดยมีค่าแก้แบบ 3,000 บาท ความต่างของค่าใช้จ่ายสองทางคือ 77,000 บาท ตัวเลขนี้ใช้แสดงผลของจุดตรวจ ไม่ใช่ราคามาตรฐานบริการ

หากการผลิตเลื่อนและมีค่ายกเลิกสื่อที่พิสูจน์ได้ 20,000 บาท ต้องแยกว่าเกิดจากฝ่ายใดส่งข้อมูลช้า ข้อความของใครผิด และคู่สัญญาเคยทราบกำหนดเปิดตัวหรือไม่ ไม่ใช่นำค่าใช้จ่ายทางตลาดทั้งหมดไปบวกให้โรงงานรับโดยไม่มีฐาน ส่วนค่าธรรมเนียมรัฐ ค่าแล็บ ค่าผู้เชี่ยวชาญ และค่าร่างสัญญาควรแยกใบเสนอราคาให้ชัดว่าใครจัดและใครจ่าย

การกำหนดเพดานความรับผิดภายในต้องตรวจผลใช้บังคับและข้อยกเว้น ไม่ใช้เพดานค่าจ้างไปสรุปว่าผู้เสียหายภายนอกเรียกร้องได้แค่นั้น การทำประกันควรอ่านความคุ้มครอง ข้อยกเว้น และหน้าที่แจ้งเหตุจริง ไม่ถือว่ามีกรมธรรม์แล้วทุกค่าเรียกคืนจะเบิกได้

หลักฐานที่แบรนด์ควรขอก่อนอนุมัติผลิตขาย

• ข้อมูลนิติบุคคลและสถานที่ผลิต พร้อมหลักฐานอนุญาตหรือรับรองที่ตรงประเภทงาน
• เอกสารผลิตภัณฑ์และสูตรฉบับที่เกี่ยวข้องกับสินค้าที่จะจำหน่าย ไม่ใช้เลขของสินค้าอื่น
• ฉลากฉบับอนุมัติและที่มาข้อมูลที่ต้องแสดง รวมถึงวิธีใช้และคำเตือนตามกรณี
• หลักฐานสนับสนุนข้อความโฆษณาและใบอนุญาตเมื่อเข้าเกณฑ์ พร้อมฉบับสื่อจริง
• ข้อมูลล็อตผลิต ผู้รับผิดชอบข้อร้องเรียน และรายการเอกสารที่จะส่งเมื่อเปลี่ยนโรงงาน

ควรตรวจชื่อสินค้า ชื่อผู้ประกอบการ สถานที่ และสถานะในเอกสารให้ตรงกัน รวมทั้งวันที่ตรวจสอบ ไม่ใช้เพียงโลโก้มาตรฐานในโบรชัวร์แทนหลักฐานขอบเขตการรับรอง หากเอกสารเป็นความลับ ให้กำหนดสิทธิอ่านและผู้รับข้อมูลเท่าที่จำเป็น แต่ไม่ยอมรับเงื่อนไขที่ทำให้แบรนด์ไม่สามารถได้ข้อมูลที่ต้องใช้ปฏิบัติหน้าที่ตามกฎหมาย

ต่อเอกสารกำกับดูแลเข้ากับสัญญาและการตรวจรับ

อ่าน สัญญา OEM เรื่องสิทธิในสูตรและเอกสารส่งมอบ เพื่อไม่ให้การย้ายโรงงานติดข้อจำกัดที่เพิ่งพบภายหลัง และใช้ เงื่อนไขตรวจรับและเรียกคืนสินค้า OEM เชื่อมข้อมูลอนุมัติกับล็อตที่ผลิตจริง การมีเอกสารยื่นถูกต้องไม่ได้พิสูจน์ว่าสินค้าทุกล็อตผลิตตรงเอกสารโดยอัตโนมัติ

คู่สัญญาควรกำหนดลำดับเอกสารเมื่อข้อความขัดกัน เช่น สัญญาหลัก ภาคผนวกสูตร สเปก และใบสั่งผลิต พร้อมระบุวิธีเปลี่ยนแปลงที่ต้องมีผู้มีอำนาจอนุมัติ เอกสารกำกับดูแลที่มีผลบังคับตามกฎหมายต้องถูกนำมาพิจารณาด้วย ไม่ให้ใบสั่งงานเร่งด่วนลบข้อกำหนดที่จำเป็นต่อการผลิตและจำหน่ายอย่างถูกต้อง

ทางไปต่อ: ให้สัญญาระบุคน งาน และหลักฐาน

1. ยืนยันประเภทสินค้าและขั้นตอนกำกับดูแลที่ใช้จริง
2. ทำตารางผู้จัด ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้ถือเอกสารแต่ละรายการ
3. กำหนดเงื่อนไขก่อนเริ่มผลิต พิมพ์ฉลาก และเผยแพร่สื่อ
4. เตรียมการเปลี่ยนสูตร เปลี่ยนโรงงาน และยุติโครงการ
5. เชื่อมข้อร้องเรียนกับข้อมูลล็อตและแผนเรียกคืน

หากร่างเดิมใช้คำว่าโรงงานดูแล อย. โดยไม่แจกแจงงาน หรือกำลังจะจ่ายเงินพิมพ์ฉลากจำนวนมาก ส่งร่าง ใบเสนอราคา ประเภทสินค้า และกำหนดเปิดตัวผ่าน ติดต่อประเมินงานสัญญา OEM สำหรับแบรนด์ พร้อมดู บริการร่างและตรวจสัญญา เพื่อกำหนดงานกฎหมายและประสานข้อมูลกับผู้เชี่ยวชาญผลิตภัณฑ์ให้ครบก่อนดำเนินการ

ผู้เขียน นางสาวจุฑาทิพย์ เตี้ยบัวแก้ว ใบอนุญาตว่าความตั้งแต่ปี 2560

สาขาที่เชี่ยวชาญ: คดีแพ่งและการว่าความ · คดีอาญา · ที่ดินและอสังหาริมทรัพย์

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ