สัญญาจ้างพนักงานขาย ค่าคอมมิชชันต้องกำหนดอะไร

พนักงานแจ้งว่าปิดการขายแล้ว แต่ฝ่ายบัญชีบอกว่ายังไม่ถึงรอบคอมมิชชัน ถ้าสัญญาไม่แยกงานที่ทำครบกับวันจ่ายเงิน ทั้งสองฝ่ายอาจกำลังใช้คนละความหมายของคำว่ายอดขาย

สัญญาจ้างพนักงานขาย ต้องผูกเงินกับเหตุการณ์ใด

สัญญาจ้างพนักงานขายควรอธิบายว่าบริษัทจ้างให้ทำงานอะไรและเงินแต่ละรายการตอบแทนงานช่วงใด ตั้งแต่หาลูกค้า เสนอราคา ประสานส่งมอบ จนติดตามเอกสารรับชำระ ต้องระบุว่าใครอนุมัติราคา ส่วนลด หรือเครดิต และพนักงานมีอำนาจตกลงแทนบริษัทเพียงใด ก่อนเขียนสูตรเงินให้ตรวจวงจรขายจริง

ค่าคอมมิชชันอาจเป็นค่าจ้างตามมาตรา 5 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน หากมีลักษณะเป็นเงินที่ตกลงจ่ายตอบแทนการทำงานในเวลาปกติตามเงื่อนไขกฎหมาย ชื่อว่าโบนัส เงินจูงใจ หรือส่วนแบ่งไม่ได้ตัดสินโดยลำพัง การร่างจึงต้องระบุวัตถุประสงค์และเงื่อนไขจริง ไม่ใส่ประโยคว่าไม่ใช่ค่าจ้างแล้วจบ

ควรแยกอย่างน้อยวันเกิดสิทธิเมื่อทำเงื่อนไขที่ชอบครบ วันปิดบัญชีเพื่อคำนวณ และวันจ่าย การรอฝ่ายบัญชีตรวจข้อมูลไม่ใช่เหตุเลื่อนเงินที่ถึงกำหนดได้ไม่สิ้นสุด หากเลือกฐานรับเงินจากลูกค้า ต้องตรวจความเป็นธรรมและสิทธิเดิม ไม่ผลักหนี้ลูกค้าทั้งหมดเป็นภาระของพนักงานโดยไม่มีฐาน

ตัวอย่างสมมติ กิจการขายเครื่องมือกำหนดค่าคอม 2% จากยอดที่ส่งมอบและครบเงื่อนไขตามข้อตกลงที่ตรวจแล้ว ใบสั่งซื้อวันที่ 10 ยังไม่ใช่ข้อยุติว่าทุกเงื่อนไขครบ หากส่งมอบวันที่ 25 ต้องดูเอกสารรับงานและเกณฑ์ที่ตกลง ส่วนการจ่ายวันที่ 5 เดือนถัดไปเป็นอีกจุดหนึ่งซึ่งต้องสอดคล้องกับกฎหมายเรื่องรอบจ่าย

ผู้ร่างควรทำแผนผังหนึ่งรายการขายให้ทุกฝ่ายอ่านตรงกัน และมีบัญชีแนบท้ายอธิบายฐานยอด ภาษี ส่วนลด การคืนสินค้า และผู้มีสิทธิแต่ละคน หากมีส่วนที่ยังเจรจาไม่จบ ให้ระบุเป็นประเด็นค้างก่อนลงนาม ไม่ปล่อยช่องสำคัญว่างไว้ให้บริษัทเติมภายหลัง

ข้อยกเว้น: ฝ่ายขายไม่ได้มีรูปแบบเดียว

พนักงานประจำที่ทำงานภายใต้การบริหารของบริษัทต่างจากนายหน้าอิสระหรือผู้จัดจำหน่าย การใช้ชื่อสัญญานายหน้าไม่ทำให้พ้นกฎหมายแรงงานหากความสัมพันธ์จริงเป็นลูกจ้าง ส่วนฝ่ายขายที่ดูแลโครงการยาวกับพนักงานขายหน้าร้านอาจใช้จุดเกิดสิทธิคนละแบบ จึงไม่ควรคัดสูตรข้ามกิจการโดยไม่ตรวจขั้นตอน

งานที่มีผู้หาลูกค้า ผู้สาธิต และผู้ปิดการขายหลายคนควรกำหนดการแบ่งยอดล่วงหน้า พร้อมกรณีลูกค้าเดิมต่อสัญญาหรือย้ายเขต หากพนักงานมีอำนาจบริหารบางอย่าง ก็ไม่ควรสรุปจากชื่อตำแหน่งว่าหมดสิทธิแรงงานทุกเรื่อง ต้องตรวจอำนาจและงานจริงตามบทกฎหมายที่เกี่ยวข้องแยกกัน

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: สูตรต้องพิสูจน์ได้

คนมักเข้าใจว่า เขียนว่าค่าคอมขึ้นกับดุลพินิจบริษัทแล้วจะปรับอย่างไรก็ได้ หรือกำหนดให้ผู้จัดการอนุมัติเป็นเงื่อนไขสุดท้ายโดยไม่ต้องมีเกณฑ์

กฎหมายมองว่า ต้องพิจารณาข้อตกลง การทำงานจริง และความเป็นธรรม มาตรา 14/1 เปิดให้ศาลจำกัดข้อกำหนดที่ได้เปรียบเกินสมควร ลายเซ็นพนักงานไม่ได้ทำให้สูตรที่ริบสิทธิหรือเปลี่ยนย้อนหลังใช้ได้ทุกกรณี

จุดเสี่ยงจริง อยู่ที่ข้อมูลต้นทาง ใครแก้เจ้าของบัญชีลูกค้าได้ ใครออกใบลดหนี้ และยอดถูกปรับเมื่อใด ควรมีประวัติเปลี่ยนแปลงและให้พนักงานตรวจเฉพาะรายการที่เกี่ยวกับสิทธิของตน โดยไม่เปิดฐานลูกค้าทั้งระบบ การอนุมัติควรเป็นการตรวจเงื่อนไขที่ระบุไว้ ไม่เป็นทางเลือกว่าจะจ่ายหรือไม่โดยไร้เหตุผล

มองสองฝั่ง: ตั้งเป้าขายให้ตรงกับขอบเขตอำนาจ

เป้าหมายยอดขายควรสัมพันธ์กับทรัพยากรและเขตที่บริษัทให้ ไม่ใช้ KPI เป็นข้อกำหนดให้พนักงานรับผิดหนี้ลูกค้าทุกราย การอนุมัติเครดิตและการอนุมัติค่าคอมเป็นคนละงาน ควรระบุผู้รับผิดชอบแยกกัน หากพนักงานเสนอส่วนลดเกินอำนาจ ต้องตรวจข้อเท็จจริงและความเสียหาย ไม่ถือว่าสามารถยึดค่าตอบแทนทั้งหมดได้ทันที

เส้นเวลา: ก่อนเสนอราคาไปจนถึงปิดยอด

ก่อนเริ่มใช้สูตร ให้ระบุวันมีผลและรายการเก่าที่อยู่ระหว่างดำเนินการ ในแต่ละยอดให้บันทึกวันรับคำสั่งซื้อ วันส่งมอบ วันครบเงื่อนไข และวันจ่าย ส่วนวันปิดระบบภายในต้องไม่ตัดสิทธิที่ครบแล้วเพียงเพราะผู้บันทึกส่งเอกสารช้า ควรกำหนดขั้นตอนแก้ยอดตกหล่นและแจ้งผลให้ตรวจได้

มาตรา 70 วางรอบจ่ายค่าจ้างตามรูปแบบที่กฎหมายกำหนด และกรณีนายจ้างเลิกจ้างต้องจ่ายเงินที่ลูกจ้างมีสิทธิตามมาตรานี้ภายในสามวันนับแต่วันเลิกจ้าง ต้องแยกจากการลาออก ไม่เขียนใช้สามวันกับทุกกรณีโดยไม่ดูประเภทเงินและเหตุสิ้นสุดงาน

กำหนดตอบคำทักท้วง เช่น ภายในเจ็ดวันทำการ เป็นข้อตกลงบริหารสมมติที่กิจการเลือก ไม่ใช่ระยะผ่อนผันการจ่ายเงินตามกฎหมาย เมื่อจะเปลี่ยนสูตรรอบใหม่ ต้องตรวจสิทธิเดิมกับข้อผูกพันที่มีอยู่ก่อนประกาศ และเก็บสูตรเดิมสำหรับยอดในช่วงก่อนเปลี่ยน

ตัวอย่างเงิน: ฐานยอดและขั้นบันไดให้ผลต่างกัน

สมมติฐานที่ตรวจแล้วกำหนดยอดสุทธิเข้าเงื่อนไข 500,000 บาทและอัตราคงที่ 2% ค่าคอมเท่ากับ 500,000 × 0.02 = 10,000 บาท หากฐานยอดไม่รวมภาษี ต้องระบุให้ชัดและใช้ฐานเดียวกันทั้งในสัญญาและระบบ ไม่หยิบยอดรวมภาษีมาคูณแล้วค่อยเปลี่ยนชื่อรายการย้อนหลัง

หากตกลงขั้นบันไดแบบแยกส่วน 300,000 บาทแรกที่ 2% และส่วนเกินที่ 3% สำหรับยอด 500,000 บาท จะได้ 6,000 + 6,000 = 12,000 บาท ต่างจากการใช้อัตรา 3% กับยอดทั้งหมดซึ่งได้ 15,000 บาท ความต่าง 3,000 บาทเกิดจากนิยามสูตร จึงควรแนบตัวอย่างตรงจุดข้ามขั้นให้พนักงานตรวจได้ก่อนเซ็น

ถ้ามีเงินจ่ายไปแล้ว 4,000 บาทจากยอดสิทธิ 12,000 บาท ยอดตามสมมติฐานที่เหลือคือ 8,000 บาทก่อนหักที่ชอบด้วยกฎหมาย แต่ถ้าจะเรียกคืนเงินเพราะมีการคืนสินค้า ต้องแยกว่ามีสิทธิเรียกคืนจริงหรือไม่และหักค่าจ้างได้หรือไม่ มาตรา 76–77 มีข้อจำกัดเฉพาะ การใส่สิทธิหักคืนในสูตรไม่แทนการตรวจเงื่อนไขเหล่านั้น

หลักฐานสำหรับร่างสัญญาที่ตรงระบบขาย

• สัญญาจ้างเดิมและข้อเสนอค่าตอบแทนที่ตกลงกับพนักงาน
• ขั้นตอนขายจริงและผู้มีอำนาจราคา ส่วนลด เครดิต และส่งมอบ
• สูตรพร้อมตัวอย่างกรณียอดปกติ ข้ามขั้น และคืนสินค้า
• นิยามลูกค้าใหม่ ลูกค้าเดิม และยอดที่หลายคนร่วมงาน
• รายงานยอดและหลักฐานจ่ายจริงที่ปิดข้อมูลไม่เกี่ยวข้องแล้ว
• เกณฑ์ย้ายเขต ส่งต่องาน และสิทธิช่วงเปลี่ยนสูตร
• รายการข้อโต้แย้งที่ต้องการแก้โดยแยกจากข้อเสนอใหม่

ควรให้ฝ่ายบัญชีกับผู้ดูแลฝ่ายขายยืนยันข้อมูลต้นทางก่อนส่งให้ผู้ร่าง หากระบบไม่บันทึกวันที่เกิดเหตุการณ์ที่สัญญาใช้เป็นเกณฑ์ ต้องปรับวิธีเก็บข้อมูลด้วย มิฉะนั้นสัญญาอาจเขียนชัดแต่พิสูจน์ไม่ได้ ควรเก็บรุ่นสูตร วันที่อนุมัติ และรายการตัวอย่างไว้ด้วยกันเพื่อให้ตรวจย้อนหลังได้

เรื่องที่เชื่อมกัน: หลังลาออกและสิทธิในข้อมูล

ประเด็นเงินหลังออกจากงานอ่านต่อที่ นโยบายค่าคอมมิชชันเมื่อพนักงานลาออก ซึ่งแยกยอดเกิดสิทธิแล้วกับยอดรอตรวจ ส่วนการจัดเอกสารตั้งแต่รับคนใช้แนวทาง ชุดสัญญาจ้างงาน SME เพื่อให้สัญญาหลักและสูตรแนบท้ายไม่ขัดกัน

การเข้าถึงรายชื่อลูกค้าเกี่ยวกับทั้งความลับทางธุรกิจและข้อมูลส่วนบุคคล ควรใช้ ข้อตกลงรักษาความลับพนักงาน กำหนดสิ่งที่ต้องรักษาและวิธีส่งคืนอย่างพอดี ไม่ใช้การเรียกว่าฐานลูกค้าเป็นทรัพย์สินเป็นเหตุปิดข้อมูลที่จำเป็นต่อการตรวจสิทธิเงินของพนักงานทั้งหมด

ทางไปต่อ: ร่างจากหนึ่งรายการขายที่เห็นครบวงจร

1. เลือกประเภทพนักงานและวงจรขายที่จะใช้สูตร
2. ระบุอำนาจต่อรองกับจุดเกิดสิทธิที่ตรวจได้
3. ทดลองสูตรกับยอดปกติ ข้ามขั้น และย้ายผู้ดูแล
4. ตรวจสิทธิเดิม รอบจ่าย และข้อจำกัดการปรับคืน
5. จัดตารางแนบกับแบบแจ้งยอดก่อนลงนาม

หากคำว่ายอดขายหรือวันอนุมัติยังตีความได้หลายแบบ ส่งสัญญา สูตร และตัวอย่างหนึ่งรอบขายผ่าน หน้าติดต่อสำนักงาน เพื่อประเมิน งานร่างสัญญาพนักงานขายและเอกสารค่าตอบแทน ให้ตรงขั้นตอนของกิจการ

ผู้เขียน นางสาวจุฑาทิพย์ เตี้ยบัวแก้ว ใบอนุญาตว่าความตั้งแต่ปี 2560

สาขาที่เชี่ยวชาญ: คดีแพ่งและการว่าความ · คดีอาญา · ที่ดินและอสังหาริมทรัพย์

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ