ทวงหนี้ในเฟซบุ๊กหรือกลุ่มไลน์ ผิดหมิ่นประมาทได้ไหม

ทวงส่วนตัวแล้วเงียบ แต่พอโพสต์ชื่อ ลูกหนี้กลับตอบทันที วิธีนี้อาจสร้างแรงกดดันได้ในระยะสั้น แต่เจ้าหนี้ต้องถามต่อว่ากำลังแลกสิทธิเรียกเงินกับความเสี่ยงอีกคดีหรือไม่

ทวงหนี้ในเฟซบุ๊กหรือกลุ่มไลน์ผิดกฎหมายไหม

อาจเข้าข่ายผิดได้ แม้หนี้จะมีอยู่จริง ต้องดูว่าข้อความเป็นการใส่ความต่อบุคคลที่สามในลักษณะที่น่าจะทำให้เสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชังหรือไม่ รวมถึงวิธีเผยแพร่และเหตุยกเว้นตามกฎหมาย การมีสลิปหรือสัญญาเงินกู้จึงไม่ใช่ใบอนุญาตให้ประจานผู้กู้ต่อสาธารณะ

มาตรา 326 วางองค์ประกอบหมิ่นประมาท ส่วนมาตรา 328 เกี่ยวกับการโฆษณาตามวิธีที่กฎหมายระบุ การโพสต์เฟซบุ๊กสาธารณะกับส่งข้อความในกลุ่มไลน์ต้องดูผู้รับรู้และรูปแบบจริง ไม่ใช่เรียกทุกกลุ่มว่าเป็นที่ส่วนตัวแล้วปลอดภัย สมาชิกกลุ่มอาจเป็นบุคคลที่สาม และบางกรณียังมีปัญหาวิธีเผยแพร่เพิ่มเติม

คำว่าเป็นเรื่องจริงต้องอ่านกับมาตรา 330 ซึ่งมีข้อจำกัดเรื่องส่วนตัวที่พิสูจน์แล้วไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน ส่วนการป้องกันส่วนได้เสียโดยสุจริตตามมาตรา 329 ต้องประเมินความจำเป็น ถ้อยคำ และวงผู้รับรู้ ไม่ใช่เพียงเขียนท้ายโพสต์ว่าเพื่อเตือนภัยก็ทำให้ได้รับยกเว้นเสมอ

การทวงเป็นการส่วนตัวด้วยข้อความสุภาพ ระบุที่มาของหนี้ ยอดคงเหลือ และวันชำระที่มีฐานรองรับ เป็นทางเริ่มต้นที่ควบคุมความเสี่ยงได้มากกว่า หากติดต่อไม่สำเร็จ ควรตรวจที่อยู่และส่งหนังสือพร้อมหลักฐาน แทนการแท็กครอบครัว นายจ้าง หรือคนรู้จักให้ช่วยกดดัน ดูหลัก การเขียนหนังสือบอกกล่าวทวงถาม เพื่อเปลี่ยนข้อพิพาทให้เป็นเรื่องเอกสารที่ตรวจสอบได้

หากเผลอโพสต์ไปแล้ว ต้องแยกงานรักษาสิทธิเรียกเงินออกจากงานหยุดการเผยแพร่และประเมินความรับผิด การลบโพสต์ช่วยลดการกระจายต่อได้ แต่ไม่ทำให้ข้อความที่มีคนเห็นหรือเก็บไว้หายไปจากข้อเท็จจริงย้อนหลัง

ข้อความและผู้รับแบบใดเพิ่มความเสี่ยง

• เรียกว่ามิจฉาชีพหรือโกง: การไม่ชำระหนี้ตามนัดไม่ได้พิสูจน์เจตนาฉ้อโกงเสมอ การติดป้ายอาชญากรรมจึงอาจเกินข้อเท็จจริงที่มี
• ลงรูป ชื่อ หรือที่ทำงาน: แม้ไม่พิมพ์ชื่อเต็ม ถ้าบริบททำให้คนที่อ่านรู้ว่าเป็นใคร ก็ยังต้องตรวจความเสี่ยง ไม่ควรเชื่อว่าปิดตาหรือใช้ชื่อย่อแล้วหมดปัญหา
• ส่งแชตลงกลุ่มญาติหรือเพื่อนร่วมงาน: คนในกลุ่มอาจไม่มีหน้าที่ชำระหนี้ และการเปิดเผยต่อเขาไม่ได้จำเป็นต่อการทวงเสมอ
• ลงบัตรประชาชน เลขบัญชี หรือข้อมูลครอบครัว: เพิ่มประเด็นข้อมูลส่วนบุคคลและความเสียหายเกินเรื่องยอดเงินที่เรียก
• แชร์โพสต์ของคนอื่นพร้อมยืนยันข้อกล่าวหา: ต้องพิจารณาการกระทำของผู้แชร์ด้วย ไม่ใช่ปลอดภัยเพราะไม่ได้เป็นผู้เขียนต้นทาง

การร้องเรียนต่อเจ้าหน้าที่หรือส่งหลักฐานให้ทนายเพื่อใช้สิทธิมีบริบทต่างจากโพสต์สาธารณะ แต่ยังควรส่งเฉพาะผู้มีหน้าที่และข้อมูลที่จำเป็น ไม่ขยายสำเนาไปหาคนที่ไม่เกี่ยวข้อง หากไม่แน่ใจว่าต้องส่งเอกสารเท่าใด อ่าน การใช้ข้อมูลส่วนบุคคลเพื่อดำเนินคดี ประกอบ

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม

ตรวจสิทธิเรียกเงินแยกจากวิธีทวง: เจ้าหนี้อาจมีหลักฐานหนี้ที่ดี แต่ยังเลือกวิธีสื่อสารที่สร้างความรับผิดของตนได้ การตรวจจึงต้องดูสองแฟ้ม คือสัญญาและการชำระหนี้ กับข้อความและผู้รับรู้ที่เกิดขึ้นแล้ว การชนะประเด็นหนึ่งไม่ได้ตัดสินอีกประเด็นให้โดยอัตโนมัติ

อ่านทั้งบทสนทนา: ภาพแชตหนึ่งหน้าอาจไม่แสดงการคืนเงินบางส่วน การตกลงเลื่อน หรือข้อโต้แย้งเรื่องยอด การนำภาพที่ตัดบริบทออกไปเผยแพร่เสี่ยงทำให้คนอ่านเข้าใจคลาดเคลื่อน ควรเก็บชุดเต็มไว้ตรวจ และจำกัดสำเนาที่ส่งต่อให้ตรงกับผู้รับและวัตถุประสงค์

ให้หนังสือมีข้อเรียกร้องที่ทำได้: ระบุหนี้จากอะไร ยอดคงเหลือคำนวณอย่างไร และให้ตอบหรือชำระภายในกำหนดที่เหมาะสม ไม่ใช้คำขู่ว่าจะทำให้เสียงานหรือเปิดข้อมูลครอบครัว การเตรียมหลักฐานรับส่งช่วยให้เดินเรื่องต่อได้มากกว่าจำนวนคนที่เข้ามากดถูกใจโพสต์

มองสองฝั่งเมื่อการทวงกลายเป็นข้อพิพาทใหม่

การหยุดโพสต์ไม่ได้หมายถึงยกหนี้ และการเป็นลูกหนี้ไม่ได้หมายถึงหมดสิทธิในชื่อเสียง หากจะเจรจายุติทั้งสองเรื่อง ต้องเขียนขอบเขตให้ชัดว่าเกี่ยวกับหนี้เดิม การเผยแพร่ หรือทั้งสองส่วน ไม่ใช้ถ้อยคำกว้างจนอีกฝ่ายเข้าใจว่าได้ปลดหนี้ไปทั้งหมด

เรื่องเวลา: เก็บหลักฐานก่อนและอย่ารอจนพ้นกำหนด

เมื่อพบโพสต์ ให้เก็บข้อความเต็ม URL วันเวลา ชื่อบัญชีผู้โพสต์ และสิ่งที่แสดงวงผู้เห็นเท่าที่เข้าถึงได้โดยชอบ รวมข้อความตอบกลับที่เกี่ยวข้อง เก็บไฟล์ต้นฉบับด้วย ไม่แก้ภาพหลักฐานให้ต่างจากที่ปรากฏจริง และไม่แชร์ต่อในกลุ่มใหญ่เพียงเพื่อขอให้ช่วยเป็นพยาน

ถ้าเป็นผู้โพสต์เอง ควรเก็บสำเนาเพื่อให้ตรวจข้อเท็จจริง แล้วหยุดการเผยแพร่เพิ่มเติมหรือจำกัดการเข้าถึงตามความเหมาะสม การแก้ไขหรือลบไม่ใช่การรับรองว่าไม่มีความผิดเดิม และหากมีคำสั่งให้เก็บรักษาหลักฐานต้องปฏิบัติตาม ไม่ชักชวนคนอื่นลบหลักฐานที่อยู่ในครอบครองของเขา

ความผิดหมิ่นประมาทเป็นความผิดอันยอมความได้ตามมาตรา 333 จึงมีประเด็นกำหนดร้องทุกข์ตามมาตรา 96 คือสามเดือนนับแต่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำ ภายใต้เงื่อนไขกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ต้องตรวจวันเริ่มนับจริง ไม่ถือว่าทุกวันที่โพสต์ยังออนไลน์จะเริ่มเวลาใหม่ ส่วนคดีหนี้และคดีแพ่งค่าเสียหายมีกรอบเวลาของตนเอง

หากได้รับหมายเรียกหรือเอกสารจากศาล ควรตรวจประเภทเอกสารและวันนัดทันที การเจรจาทางแชตไม่ได้แทนการดำเนินการตามกำหนดในคดี และไม่ควรรอให้ฝ่ายตรงข้ามลบโพสต์ก่อนจึงเริ่มประเมินสิทธิ

ความคุ้มค่า: อย่าให้ค่าข้อพิพาทใหม่กลบยอดหนี้

ตัวเลขที่ควรเปรียบเทียบไม่ใช่แค่ค่าร่างหนังสือกับการโพสต์ฟรี แต่รวมเวลาเดินทาง ค่าเตรียมหลักฐาน และความเสี่ยงต้องต่อสู้ข้อกล่าวหาจากวิธีทวงด้วย ตัวอย่างหนี้ 40,000 บาทที่ยังมีข้อโต้แย้ง 5,000 บาท ควรจัดยอดที่ยอมรับตรงกันกับยอดที่ต้องตรวจ ไม่โพสต์ยืนยันยอดเต็มเหมือนไม่เคยมีข้อโต้แย้ง

ค่าเสียหายจากการเผยแพร่ไม่ได้กำหนดตามจำนวนคนกดถูกใจหรือยอดหนี้แบบตายตัว ต้องพิสูจน์การกระทำ ความเสียหาย และความเชื่อมโยงตามฐานสิทธิที่ใช้ ส่วนค่าปรับอาญากับเงินชดเชยให้ผู้เสียหายเป็นคนละเรื่อง ไม่ควรนำเพดานโทษมาใช้เป็นราคาที่ต้องจ่ายเพื่อจบทุกคดี

หากจะตกลงชำระหนี้พร้อมยุติข้อพิพาทการโพสต์ ให้แยกยอดหนี้ เงินชดเชยถ้ามี กำหนดลบหรือแก้ไขข้อความ และขั้นตอนถอนคำร้องทุกข์หรือดำเนินการในคดีตามที่ทำได้จริง อย่าหักยอดเองโดยคิดว่าการถูกประจานทำให้หนี้หายไป อ่าน การทำข้อตกลงยุติข้อพิพาทก่อนฟ้อง ก่อนลงชื่อในข้อความยอมความ

หลักฐานและข้อความที่ควรเตรียมก่อนส่งโนติส

• สัญญา หลักฐานโอน และบทสนทนาที่แสดงที่มาของหนี้ รวมเงื่อนไขวันชำระและการตกลงเลื่อน
• บัญชีเงินต้น ดอกเบี้ยที่มีสิทธิเรียก และยอดรับชำระแล้ว แยกรายการที่อีกฝ่ายคัดค้านไว้ชัดเจน
• ชื่อและที่อยู่ติดต่อคู่กรณีที่ตรวจสอบได้ รวมช่องทางที่เคยใช้ ไม่ใช้การโพสต์ถามหาที่อยู่พร้อมข้อมูลหนี้ต่อสาธารณะ
• ข้อความที่เคยทวงทั้งหมด โดยเฉพาะข้อความขู่เผยแพร่หรือส่งถึงบุคคลอื่น เพื่อให้ผู้ตรวจประเมินความเสี่ยงตามจริง
• สำเนาโพสต์หรือแชตกลุ่มที่เป็นปัญหา พร้อมบริบทและวันเวลา เก็บบัญชีผู้เกี่ยวข้องเท่าที่จำเป็น
• เป้าหมายที่ต้องการ เช่น ขอชำระเต็ม เจรจาผ่อน หรือขอให้หยุดเผยแพร่ แยกเป้าหมายเรื่องเงินออกจากเรื่องชื่อเสียง

ข้อความทวงเบื้องต้นอาจใช้แนวว่า “ตามข้อตกลงวันที่… มียอดคงเหลือ… หากท่านเห็นว่ายอดไม่ตรง ขอให้แจ้งหลักฐานเพื่อกระทบยอด และขอให้ชำระหรือเสนอแนวทางภายใน…” ต้องเติมข้อเท็จจริงและกำหนดให้เหมาะกับสิทธิ ไม่ใช่คัดลอกไปใช้โดยไม่ตรวจวันครบกำหนดหรืออายุความ

ส่งหนังสือด้วยวิธีที่เก็บหลักฐานได้ และระวังข้อความภายนอกซองหรือวงผู้รับไม่ให้เปิดเผยหนี้เกินจำเป็น ดู หลักฐานส่งหนังสือทางไปรษณีย์ และ หลักฐานการบอกกล่าวทางอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อเลือกวิธีให้เหมาะกับกรณี

กฎหมายทวงถามหนี้กับ PDPA ใช้ซ้อนกันอย่างไร

กฎหมายทวงถามหนี้: ต้องตรวจว่าผู้ทวงและลูกหนี้อยู่ในนิยามของพระราชบัญญัติการทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 หรือไม่ โดยกฎหมายมีขอบเขตเกี่ยวกับเจ้าหนี้ธุรกิจและผู้ทวงตามนิยาม รวมถึงลูกหนี้บุคคลธรรมดา ไม่ควรเหมารวมการให้เพื่อนยืมเป็นครั้งคราวกับธุรกิจให้สินเชื่อทุกกรณี เมื่ออยู่ในบังคับ มีข้อจำกัดการติดต่อบุคคลอื่นและการเปิดเผยความเป็นหนี้ รวมถึงการข่มขู่หรือดูหมิ่น

แม้กรณีใดไม่อยู่ในบังคับกฎหมายเฉพาะนี้ ก็ไม่ได้แปลว่าเผยแพร่หรือข่มขู่ได้ เพราะกฎหมายอาญาและความรับผิดทางแพ่งยังต้องพิจารณาแยก อ่าน วิธีทวงหนี้ที่เสี่ยงผิดกฎหมาย สำหรับภาพรวม และ การเรียกค่าเสียหายจากการหมิ่นประมาท สำหรับประเด็นชื่อเสียง

ข้อมูลส่วนบุคคล: เมื่อต้องใช้ PDPA ต้องมีฐานกฎหมายและใช้หรือเปิดเผยเท่าที่จำเป็นต่อวัตถุประสงค์ การมีสิทธิใช้ข้อมูลเพื่อติดตามหนี้ไม่ได้ทำให้มีสิทธิเผยแพร่ให้คนทั่วไปเห็นทั้งหมด กรณีกิจกรรมส่วนตัวหรือครอบครัวต้องตรวจข้อยกเว้นตามข้อเท็จจริง ไม่อ้างว่าเป็นบัญชีส่วนตัวแล้วทุกโพสต์พ้นกฎหมาย และไม่สรุปว่าทุกการฝ่าฝืน PDPA เป็นคดีอาญา

สำนักงานควรจำกัดผู้เข้าถึงแฟ้มหนี้และกำหนดวิธีส่งเอกสาร อ่าน การใช้ข้อมูลในการให้กู้และทวงถามหนี้ ประกอบ โดยแยกการใช้เพื่อพิสูจน์สิทธิออกจากการเผยแพร่เพื่อให้เกิดความอับอาย

การประเมินข้อความที่เผยแพร่แล้วเป็นส่วนของ งานกฎหมายอาญา ส่วนการจัดแฟ้มหนี้และวงผู้รับเอกสารเกี่ยวข้องกับ งานคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล จึงควรตรวจสองส่วนนี้ควบคู่กับสิทธิเรียกเงิน

ทางไปต่อ เมื่อทวงส่วนตัวแล้วไม่มีคำตอบ

1. หยุดเพิ่มโพสต์หรือส่งเรื่องไปยังคนที่ไม่เกี่ยวข้อง แล้วเก็บหลักฐานหนี้กับข้อความที่ส่งไปแล้วเป็นคนละชุด
2. ตรวจยอดคงเหลือ วันครบกำหนด และอายุความ พร้อมตรวจว่ามีข้อโต้แย้งที่ยังไม่ได้ตอบหรือไม่
3. เตรียมหนังสือบอกกล่าวที่สุภาพ ระบุฐานหนี้และกำหนดที่เหมาะสม ส่งถึงผู้รับที่ถูกต้องโดยมีหลักฐาน
4. เมื่อได้รับคำตอบ ให้กระทบยอดหรือพิจารณาข้อเสนอผ่อน หากไม่ตอบให้ประเมินเจรจา ไกล่เกลี่ย หรือฟ้องตามหลักฐาน
5. หากมีปัญหาจากโพสต์แล้ว ให้ตรวจข้อกล่าวหาและกำหนดเวลาของเรื่องนั้นควบคู่ โดยไม่ใช้การขู่โพสต์เพิ่มเป็นเงื่อนไขแลกเงิน

ควรให้ตรวจเร่งด่วนเมื่อ: มีการขู่เปิดข้อมูลส่วนตัว มีคนแชร์ต่อจนกระทบงาน ได้รับหมายเรียกหรือหมายศาล หรือใกล้กำหนดร้องทุกข์และอายุความ อย่าถือว่าการลบโพสต์หรือขอโทษในแชตทำให้ทุกคดีสิ้นสุดโดยไม่ต้องดำเนินการอย่างอื่น

หากต้องการเปลี่ยนจากการทวงผ่านโพสต์เป็นหนังสือที่ตรงกับหลักฐาน ส่งสัญญา ยอดคงเหลือ และประวัติการติดต่อให้ทีมงานผ่านหน้า บริการร่างและส่งหนังสือบอกกล่าวทวงถามยอดทิพย์ธรรม เพื่อประเมินแนวทางและขอบเขตงานก่อนดำเนินการ โดยใช้ ช่องทางติดต่อสำนักงานยอดทิพย์ธรรม เพื่อส่งข้อมูลเบื้องต้น

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ