ข้อมูลเด็กและผู้เยาว์ ใครต้องให้ความยินยอมตาม PDPA

ความยินยอมข้อมูลเด็กไม่ควรจัดการด้วยช่องติ๊กว่าอายุเกินสิบปีแล้วเพียงข้อเดียว ร้านกิจกรรม โรงเรียนหรือแอปต้องรู้ว่าต้องใช้ข้อมูลอะไร ทำไปเพื่ออะไร และบุคคลที่กดยินยอมมีอำนาจเกี่ยวกับการนั้นหรือไม่

สถานการณ์ที่ต้องแยกก่อนตัดสินใจ

กรณีต่อไปนี้เป็นตัวอย่างสมมติ ใช้อธิบายความแตกต่างของข้อเท็จจริง ไม่ใช่ข้อมูลลูกความหรือคำพิพากษา

• เด็กอายุเก้าปีสมัครกิจกรรมที่มีการขอใช้รูปเพื่อโฆษณา ต้องตรวจผู้ใช้อำนาจปกครองและแยกการโฆษณาออกจากข้อมูลที่จำเป็นต่อกิจกรรม
• เด็กวัยรุ่นลงทะเบียนบริการด้วยตนเอง อายุที่เกินสิบปีเพียงอย่างเดียวไม่ได้ตอบว่าความยินยอมทุกส่วนทำโดยลำพังได้
• ญาติพาเด็กมาเรียนและเซ็นทุกช่องแทน ผู้รับแบบฟอร์มต้องตรวจอำนาจ ไม่ถือว่าผู้มาส่งเด็กเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองเสมอ

เริ่มแก้ปัญหาตามลำดับใด

แยกกิจกรรมที่มีฐานกฎหมายอื่นออกจากกิจกรรมที่ต้องใช้ความยินยอม ตรวจอายุและความสามารถ รวมถึงอำนาจผู้แทน แล้วใช้ข้อความที่เด็กและผู้ปกครองเข้าใจได้ จัดเก็บหลักฐานเท่าที่จำเป็นและวางวิธีถอนหรือใช้สิทธิเมื่อสถานะเปลี่ยน

ความยินยอมข้อมูลเด็ก ควรออกแบบขั้นตอนอย่างไร

เริ่มจากฐาน ไม่เริ่มจากลายเซ็น

ข้อมูลที่จำเป็นเพื่อปฏิบัติตามกฎหมายหรือสัญญาต้องประเมินฐานนั้นให้ตรง ไม่ควรขอความยินยอมรวมทุกงานจนทำให้เข้าใจว่าเด็กปฏิเสธแล้วจะไม่ได้รับบริการพื้นฐานเสมอ ส่วนการใช้ภาพเพื่อโฆษณาหรือส่งข้อมูลให้ผู้สนับสนุนต้องประเมินแยก การแจ้งรายละเอียดตามมาตรา 23 ยังต้องทำตามหน้าที่ แม้กิจกรรมบางส่วนไม่ใช้ฐานความยินยอม

ไม่เกินสิบปีกับเกินสิบปีต่างกันอย่างไร

มาตรา 20(2) ใช้เกณฑ์อายุไม่เกินสิบปี โดยขอจากผู้ใช้อำนาจปกครองที่มีอำนาจแทน ส่วนกรณีตาม (1) ต้องดูการที่ผู้เยาว์ทำเองได้ตาม ป.พ.พ.มาตรา 22–24 เช่น การที่จำเป็นในการดำรงชีพตามสมควรและสมแก่ฐานานุรูป การประเมินต้องสัมพันธ์กับกิจกรรมจริง ไม่กำหนดว่าเด็กเกินสิบปีทำสัญญาหรือยินยอมเปิดเผยข้อมูลอ่อนไหวได้ทุกอย่าง

ตรวจอำนาจให้พอกับความเสี่ยง

ชื่อผู้ปกครองในแบบสมัครไม่ได้ยืนยันอำนาจทุกกรณี โดยเฉพาะมีข้อพิพาทการปกครองหรือมีคำสั่งศาล ควรวางขั้นตอนให้เจ้าหน้าที่ส่งต่อผู้รับผิดชอบเมื่อข้อมูลขัดกัน การขอเอกสารเพิ่มควรระบุเหตุและจำกัดส่วนที่ต้องใช้ ไม่ถ่ายทะเบียนบ้านหรือคำพิพากษาครอบครัวทั้งชุดไว้โดยไม่มีความจำเป็น

คำอธิบายสำหรับเด็กควรอ่านรู้เรื่อง

มาตรา 19 กำหนดความชัดเจน เข้าถึงง่ายและภาษาที่เข้าใจได้ ในทางปฏิบัติควรบอกให้เห็นว่าจะถ่ายภาพที่ไหน ลงช่องทางใด ใครเห็นได้ และติดต่อถอนอย่างไร ผู้ปกครองลงนามไม่ได้ทำให้เด็กต้องถูกถ่ายในทุกสถานการณ์ ผู้จัดควรจัดทางเลือกที่สอดคล้องกับความปลอดภัยและลดผลกระทบต่อเด็ก โดยไม่ประกาศรายชื่อผู้ปฏิเสธให้เพื่อนทราบ

สิทธิหลังให้ความยินยอมต้องมีคนรับเรื่อง

มาตรา 20 ให้นำหลักผู้เยาว์ไปใช้กับการถอน การแจ้ง การใช้สิทธิและร้องเรียนโดยอนุโลม จึงต้องวางวิธีตรวจผู้ยื่นคำขอด้วย เมื่อเด็กบรรลุนิติภาวะหรือฐานะเปลี่ยน ควรทบทวนช่องทางติดต่อและอำนาจเข้าถึงของผู้ปกครอง ไม่ปล่อยให้บัญชีผู้แทนเดิมดูข้อมูลส่วนตัวต่อไปโดยไม่มีการประเมิน

ข้อกฎหมายที่ใช้และเงื่อนไขที่ต้องระวัง

PDPA มาตรา 20 ใช้กับผู้เยาว์ที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะโดยการสมรสหรือไม่มีฐานะเสมือนผู้บรรลุนิติภาวะตาม ป.พ.พ.มาตรา 27 โดยอ้างการทำเองได้ตามมาตรา 22–24 และกำหนดเฉพาะผู้เยาว์อายุไม่เกินสิบปี มาตรา 19 ใช้ตรวจคุณภาพความยินยอม และมาตรา 26 ต้องตรวจเพิ่มเมื่อมีข้อมูลสุขภาพหรือข้อมูลอ่อนไหว

พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ.2562 ฉบับราชกิจจานุเบกษา เป็นตัวบทหลักที่ใช้อ้างอิงในบทความนี้

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เรื่องความสามารถของผู้เยาว์

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: ถ้าพลาดแล้วต้องรับมืออะไร

ข้อร้องเรียนอาจเริ่มจากผู้ปกครองที่ไม่ได้เป็นคนเซ็น หรือเด็กที่ไม่ต้องการให้ภาพถูกใช้ต่อ ทนายควรตรวจอำนาจ ณ วันที่ให้ความยินยอมและขอบเขตข้อความ ไม่พิจารณาเพียงว่ามีลายเซ็นอยู่ในแฟ้ม การใช้รูปเกินช่องทางที่ระบุอาจทำให้ต้องหยุดใช้และจัดการกับผู้รับภาพต่อไป

หลักฐานที่ควรเก็บก่อนข้อมูลเปลี่ยนไป

• ข้อความยินยอมแยกตามกิจกรรมและเวอร์ชันที่ใช้
• หลักฐานอายุและการตรวจอำนาจที่เก็บเท่าที่จำเป็น
• รายการช่องทางเผยแพร่ภาพและผู้รับข้อมูล
• ประวัติการถอนหรือเปลี่ยนผู้ติดต่อ
• แนวทางส่งต่อกรณีมีข้อพิพาทอำนาจปกครอง

ให้เจ้าของงานระบุว่าเอกสารแต่ละฉบับใช้กับกระบวนการใด ใครเป็นผู้อนุมัติ และเริ่มใช้เมื่อใด เก็บหลักฐานการทำงานจริงประกอบแบบฟอร์ม เช่น ผลทดสอบสิทธิหรือบันทึกการส่งข้อมูล หากพบว่าเอกสารกับระบบไม่ตรงกัน ให้บันทึกช่องว่างและผู้รับผิดชอบแก้ไข ไม่เปลี่ยนบันทึกย้อนหลังให้ดูเหมือนปฏิบัติถูกต้องมาตั้งแต่ต้น

ก่อนส่งหลักฐานให้ผู้อื่น ตรวจว่ามีข้อมูลที่ไม่เกี่ยวข้องปะปนหรือไม่ สำเนาสำหรับตรวจอาจปกปิดส่วนที่ไม่จำเป็นได้ โดยรักษาต้นฉบับไว้ในพื้นที่จำกัดสิทธิ บันทึกผู้รับ วันที่ส่งและวัตถุประสงค์ หากมีข้อพิพาทต้องพิจารณาระยะเก็บและการพักทำลายเฉพาะส่วนที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช้เหตุเตรียมคดีเป็นข้ออ้างเก็บข้อมูลทุกชุดไม่มีกำหนด

มีลายเซ็นผู้ปกครองแล้ว เหตุใดยังต้องตรวจอำนาจและขอบเขต

ลายเซ็นต้องโยงได้ทั้งกับผู้มีอำนาจและกิจกรรมที่ขอ หากครูหรือผู้จัดงานได้รับคำสั่งศาลเรื่องอำนาจปกครองภายหลัง ให้ส่งผู้รับผิดชอบตรวจแทนการใช้รายชื่อจากใบสมัครเดิม ส่วนข้ออ้างว่าเด็กยิ้มให้กล้องจึงยินยอมเผยแพร่ทุกช่องทาง ไม่ได้ตอบเงื่อนไขมาตรา 19–20 ควรตรวจคำอธิบายที่เด็กและผู้แทนได้รับ รวมถึงช่องทางที่อนุญาตจริง โดยไม่รวบรวมเอกสารครอบครัวเกินความจำเป็น

แผนลงมือวันนี้ ภายใน 7 วันและ 30 วัน

ช่วงเวลานี้เป็นตัวอย่างแผนจัดงาน ไม่ใช่กำหนดตามกฎหมาย หากมีเหตุเร่งด่วน หนังสือกำหนดตอบหรืออายุความ ต้องดำเนินการตามกำหนดนั้นก่อน

ช่วงเวลา	สิ่งที่ควรทำ
วันนี้	แยกช่องยินยอมโฆษณาจากข้อมูลที่จำเป็นต่อบริการ
ภายใน 7 วัน	ตรวจขั้นตอนอายุ อำนาจและข้อความที่ใช้จริง
ภายใน 30 วัน	ทดสอบการถอนและการจำกัดการใช้ภาพทั้งกับทีมและคู่ค้า

ข้อผิดพลาดที่ควรหลีกเลี่ยง

อย่าใช้เกณฑ์อายุจากกฎหมายต่างประเทศแทนมาตรา 20 อย่าถือว่าคุณครู ญาติหรือผู้พามามีอำนาจแทนเสมอ และอย่ารวมภาพโฆษณาเป็นเงื่อนไขที่ไม่เกี่ยวข้องกับการสมัคร เด็กมีความต้องการความเป็นส่วนตัวที่ควรนำมาพิจารณาในมาตรการคุ้มครองด้วย

อ่านต่อและเตรียมเรื่องก่อนปรึกษา

อ่านภาพรวมในPDPA Audit-Ready หลักฐานที่องค์กรต้องมีเมื่อถูกตรวจหรือร้องเรียน แล้วนำมาเทียบกับเหตุการณ์และเอกสารของตน

เรื่องที่เกี่ยวข้องโดยตรงคือPDPA โรงเรียนและสถานศึกษา ใช้รูปเด็ก ผลการเรียนและข้อมูลสุขภาพอย่างไร และPDPA งานสัมมนาและอีเวนต์ ลงทะเบียน ถ่ายภาพและส่งรายชื่อสปอนเซอร์อย่างไร

หากต้องพิจารณาขั้นตอนที่เชื่อมกัน อ่านความยินยอม PDPA แบบใดใช้ไม่ได้ และเมื่อใดควรใช้ฐานอื่นประกอบ

สำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรมช่วยตรวจอำนาจผู้ให้ความยินยอม ขอบเขตแบบฟอร์มและทางเลือกร่วมกิจกรรมของเด็กผ่านบริการกฎหมาย PDPA ก่อนนัดหมายปรึกษา ควรเตรียมลำดับเหตุการณ์ เอกสารที่ได้รับ และผลที่ต้องการให้อีกฝ่ายดำเนินการ เพื่อประเมินทางเลือกจากหลักฐานที่มีจริง

บทความโดยนายเอกราช ทิพย์แมม ดูข้อมูลผู้เขียนและทีมทนายความยอดทิพย์ธรรมประกอบการติดต่อ

ข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

• พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 มาตรา 19: คุณภาพและความเป็นอิสระของความยินยอม
• มาตรา 20: ผู้เยาว์และผู้มีอำนาจกระทำแทน รวมถึงการถอน การแจ้งและการใช้สิทธิโดยอนุโลม
• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 22–24 และ 27: ความสามารถทำการโดยลำพังและฐานะตามเงื่อนไขที่มาตรา 20 อ้างถึง
• PDPA มาตรา 26: ต้องตรวจเงื่อนไขเพิ่มเติมเมื่อมีข้อมูลสุขภาพหรือข้อมูลอ่อนไหว

คำถามที่พบบ่อย

เด็กเกินสิบปีให้ความยินยอมเองได้ทุกเรื่องหรือไม่

ไม่ได้ ต้องตรวจลักษณะการนั้นและความสามารถตามกฎหมายแพ่ง หากไม่ใช่การที่ทำเองได้ ต้องได้รับความยินยอมจากผู้ใช้อำนาจปกครองด้วย ต้องดูเรื่องที่จะให้ความยินยอม ไม่ใช้เกณฑ์อายุอย่างเดียวแทนการตรวจความสามารถ

ผู้มาส่งเด็กลงนามแทนได้เลยไหม

ต้องตรวจอำนาจของบุคคลนั้นตามข้อเท็จจริง ไม่ถือว่าผู้มาส่งเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองหรือได้รับมอบอำนาจเสมอ กรณีมีข้อพิพาทเรื่องอำนาจปกครองควรส่งเอกสารให้ผู้รับผิดชอบตรวจโดยจำกัดผู้เข้าถึง

ทุกข้อมูลของเด็กต้องใช้ความยินยอมหรือไม่

ไม่ทุกกรณี ต้องตรวจฐานกฎหมายที่เหมาะกับวัตถุประสงค์ และหากเป็นข้อมูลอ่อนไหวต้องตรวจเงื่อนไขมาตรา 26 เพิ่ม การใช้ฐานอื่นไม่ได้ตัดหน้าที่แจ้งรายละเอียดและจำกัดข้อมูลเท่าที่จำเป็น

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ