ข้อมูลรั่วแล้วถูกมิจฉาชีพหลอกโอนเงิน ใครต้องรับผิดและต้องพิสูจน์อะไร

ข้อมูลรั่วถูกหลอกโอนเงินทำให้ผู้เสียหายสงสัยทันทีว่าบริษัทที่รู้ยอดซื้อหรือข้อมูลสัญญาต้องชดใช้หรือไม่ ข้อสงสัยนี้ควรตรวจ แต่สิ่งเร่งด่วนคือประสานธนาคารผ่านช่องทางทางการเพื่อจัดการธุรกรรมและแจ้งเหตุ จากนั้นจึงเรียงหลักฐานว่าผู้หลอกใช้อะไรทำให้เชื่อ

สถานการณ์ที่ต้องแยกก่อนตัดสินใจ

กรณีต่อไปนี้เป็นตัวอย่างสมมติ ใช้อธิบายความแตกต่างของข้อเท็จจริง ไม่ใช่ข้อมูลลูกความหรือคำพิพากษา

• มิจฉาชีพรู้เพียงชื่อกับเบอร์โทร ยังมีแหล่งข้อมูลที่เป็นไปได้หลายแห่ง ต้องไม่สรุปต้นทางจากการเดา
• ผู้หลอกอ้างเลขคำสั่งซื้อและรายละเอียดที่เพิ่งให้ร้าน พร้อมมีหนังสือร้านแจ้งข้อมูลประเภทเดียวกันรั่ว เป็นเหตุให้ตรวจความเชื่อมโยงต่อ แต่ยังต้องพิสูจน์
• มีข้อสงสัยว่าผู้ให้บริการไม่ทำตามมาตรฐานป้องกันอาชญากรรม ต้องตรวจหน้าที่ที่ใช้ในวันเกิดเหตุและข้อเท็จจริงของผู้ให้บริการรายนั้น

เริ่มแก้ปัญหาตามลำดับใด

ติดต่อธนาคารและเจ้าหน้าที่ผ่านช่องทางจริงทันที เก็บหลักฐานธุรกรรมกับบทสนทนา แยกรายการข้อมูลที่ผู้หลอกรู้ ขอข้อมูลหรือคำชี้แจงจากองค์กรที่มีเหตุเชื่อมโยง แล้วให้ทนายวิเคราะห์ฐานรับผิดเป็นรายฝ่าย

พิสูจน์ความรับผิดโดยแยกเหตุข้อมูลรั่วกับเหตุสูญเงิน

เริ่มจากรายละเอียดที่มิจฉาชีพรู้จริง

บันทึกคำที่ผู้หลอกใช้และข้อมูลเฉพาะที่กล่าวได้ก่อนผู้เสียหายบอก ไม่รวมข้อมูลที่ผู้เสียหายเพิ่งส่งให้ระหว่างสนทนาเป็นสิ่งที่รั่วมาแล้ว แยกข้อมูลสาธารณะจากข้อมูลที่มีวงจำกัด เช่น รายการสั่งซื้อเฉพาะครั้ง วิธีนี้ช่วยตรวจสมมติฐานต้นทางโดยไม่กล่าวหาบริษัทจากความรู้สึก

PDPA มาตรา 77 ต้องมีเหตุเชื่อมกับความเสียหาย

ตัวบทกำหนดความรับผิดเมื่อผู้ควบคุมหรือผู้ประมวลผลฝ่าฝืนกฎหมายจนทำให้เสียหาย แม้ไม่จงใจหรือประมาทก็มีหลักรับผิดตามเงื่อนไข พร้อมข้อยกเว้นที่ตัวบทระบุ ต้องตรวจว่ามีการฝ่าฝืนใด ข้อมูลใดได้รับผล และเกี่ยวกับการสูญเงินอย่างไร การมีข่าวรั่วใกล้กันทางเวลาอย่างเดียวอาจยังไม่พออธิบายทั้งหมด

กฎหมายอาชญากรรมทางเทคโนโลยีเป็นอีกฐานหนึ่ง

มาตรา 8/10 ที่เพิ่มโดยฉบับที่ 2 พ.ศ.2568 กล่าวถึงการมีส่วนร่วมรับผิดชอบของสถาบันการเงินและผู้ให้บริการที่ระบุ พร้อมข้อยกเว้นเมื่อพิสูจน์ว่าปฏิบัติตามมาตรฐานหรือมาตรการที่หน่วยงานกำหนด ต้องตรวจประเภทผู้ให้บริการ มาตรฐานที่ใช้และเหตุการณ์จริง ไม่แปลว่าทุกธนาคารหรือทุกแพลตฟอร์มต้องคืนเงินทุกกรณีทันที

ขอหลักฐานให้ตรงหน้าที่ของผู้รับ

ถึงองค์กรที่สงสัยข้อมูลรั่ว ควรถามประเภทข้อมูล ช่วงเหตุและผลกระทบต่อตนตามสิทธิที่ใช้ได้ ถึงธนาคารควรเก็บเลขรับแจ้ง ลำดับธุรกรรมและคำตอบเรื่องมาตรการที่เกี่ยวข้อง ข้อมูลบางส่วนอาจต้องขอผ่านเจ้าหน้าที่หรือศาล ไม่ควรคาดว่าคำขอ PDPA จะให้แฟ้มสืบสวนหรือข้อมูลบุคคลอื่นทั้งหมด

ค่าสินไหมกับเงินที่อายัดได้เป็นคนละช่องทาง

เงินที่ติดตามคืนได้ต้องพิจารณากระบวนการและสิทธิที่เกี่ยวข้อง ส่วนค่าสินไหมต้องแสดงรายการเสียหายและฐานเรียกจากผู้รับผิด เก็บค่าใช้จ่ายจำเป็นในการป้องกันหรือบรรเทาไว้ด้วย หากได้เงินคืนบางส่วนต้องแจ้งให้การคำนวณตรงข้อเท็จจริง การได้รับชดเชยไม่ควรคิดซ้ำความเสียหายส่วนเดียวโดยไม่ตรวจผลทางกฎหมาย

ข้อกฎหมายที่ใช้และเงื่อนไขที่ต้องระวัง

PDPA มาตรา 77 และ 78 ใช้พิจารณาความรับผิดทางแพ่ง ค่าสินไหมและอายุความตามเงื่อนไข ส่วนพระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี ซึ่งแก้ไขโดยฉบับที่ 2 พ.ศ.2568 เพิ่มมาตรา 8/10 เรื่องการมีส่วนร่วมรับผิดชอบของผู้ให้บริการที่ระบุ ต้องตรวจมาตรฐานหรือมาตรการของหน่วยงานกำกับที่ใช้กับผู้ให้บริการและวันเกิดเหตุด้วย

พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ.2562 ฉบับราชกิจจานุเบกษา เป็นตัวบทหลักที่ใช้อ้างอิงในบทความนี้

พระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี ฉบับที่ 2 พ.ศ.2568

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: ถ้าพลาดแล้วต้องรับมืออะไร

หากกล่าวหาต้นทางข้อมูลก่อนมีหลักฐาน อาจทำให้เสียเวลาตามผิดรายและเกิดข้อพิพาทเพิ่ม ควรเก็บข้อสงสัยเป็นประเด็นให้ตรวจ การรอผลร้องเรียนหนึ่งช่องทางไม่ควรทำให้กำหนดดำเนินคดีหรือสิทธิอื่นขาดอายุความ ต้องให้ผู้ดูแลคดีตรวจเป็นรายฐาน

หลักฐานที่ควรเก็บก่อนข้อมูลเปลี่ยนไป

• รายการโอน เลขธุรกรรม วันเวลาและบัญชีปลายทาง
• บทสนทนาพร้อมข้อความที่แสดงว่าผู้หลอกรู้อะไรก่อน
• หนังสือแจ้งเหตุข้อมูลรั่วหรือคำชี้แจงที่เกี่ยวข้อง
• เลขรับแจ้งกับคำตอบจากธนาคารและเจ้าหน้าที่
• หลักฐานเงินที่ได้คืน ค่าใช้จ่ายและความเสียหายคงเหลือ

เก็บไฟล์ต้นฉบับไว้ต่างหากจากสำเนาที่ทำเครื่องหมายอธิบาย ภาพหน้าจอควรเห็นบริบท วันเวลาและช่องทางต้นทางเท่าที่จำเป็น หากเหตุการณ์ต่อเนื่องให้ทำตารางเรียงเวลา ระบุว่าส่วนใดเห็นเอง ส่วนใดได้รับแจ้ง และส่วนใดยังเป็นข้อสงสัย การแยกเช่นนี้ช่วยให้ผู้รับเรื่องตรวจต่อได้โดยไม่เข้าใจว่าข้อสันนิษฐานเป็นข้อเท็จจริงที่พิสูจน์แล้ว

ก่อนส่งหลักฐานให้ผู้อื่น ตรวจว่ามีข้อมูลที่ไม่เกี่ยวข้องปะปนหรือไม่ สำเนาสำหรับตรวจอาจปกปิดส่วนที่ไม่จำเป็นได้ โดยรักษาต้นฉบับไว้ในพื้นที่จำกัดสิทธิ บันทึกผู้รับ วันที่ส่งและวัตถุประสงค์ หากมีข้อพิพาทต้องพิจารณาระยะเก็บและการพักทำลายเฉพาะส่วนที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช้เหตุเตรียมคดีเป็นข้ออ้างเก็บข้อมูลทุกชุดไม่มีกำหนด

องค์กรอ้างว่าผู้เสียหายกดโอนเอง จึงไม่เกี่ยวกับข้อมูลรั่ว

ให้แยกการกระทำของมิจฉาชีพ การตัดสินใจโอน และหน้าที่ขององค์กรที่ถูกกล่าวหาออกจากกัน ตรวจว่ามิจฉาชีพรู้ข้อมูลใดก่อนสนทนา ข้อมูลนั้นเกี่ยวกับเหตุรั่วที่ยืนยันได้หรือไม่ และใช้ทำให้ผู้เสียหายเชื่ออย่างไร มาตรา 77 มีข้อยกเว้นที่ต้องตรวจตามข้อเท็จจริง จึงไม่สรุปจากคำว่ากดโอนเองหรือข้อมูลรั่วอย่างใดอย่างหนึ่ง หากอ้างความรับผิดผู้ให้บริการตามมาตรา 8/10 ต้องระบุมาตรฐานที่ใช้กับผู้ให้บริการและวันเกิดเหตุแยกอีกชุด

แผนลงมือวันนี้ ภายใน 7 วันและ 30 วัน

ช่วงเวลานี้เป็นตัวอย่างแผนจัดงาน ไม่ใช่กำหนดตามกฎหมาย หากมีเหตุเร่งด่วน หนังสือกำหนดตอบหรืออายุความ ต้องดำเนินการตามกำหนดนั้นก่อน

ช่วงเวลา	สิ่งที่ควรทำ
วันนี้	ติดต่อธนาคารและแจ้งเจ้าหน้าที่ทันทีโดยใช้ช่องทางทางการ
ภายใน 7 วัน	เรียงข้อมูลที่ผู้หลอกรู้กับลำดับธุรกรรมและคำตอบ
ภายใน 30 วัน	ประเมินผู้รับผิดและฐานเรียกร้องจากหลักฐาน โดยไม่รอหากมีเส้นตายก่อน

ข้อผิดพลาดที่ควรหลีกเลี่ยง

อย่าโอนเงินเพิ่มให้ผู้ที่อ้างว่าจะช่วยกู้เงินคืนโดยยังตรวจไม่ได้ และอย่าส่งรหัสหรือเอกสารเต็มชุดให้บัญชีที่อ้างเป็นเจ้าหน้าที่ การจัดหลักฐานควรส่งผ่านช่องทางที่ยืนยันแล้ว

อ่านต่อและเตรียมเรื่องก่อนปรึกษา

อ่านภาพรวมในถูกละเมิดข้อมูลส่วนบุคคล ร้องเรียน สคส. หรือฟ้องศาล ทางไหนได้อะไร แล้วนำมาเทียบกับเหตุการณ์และเอกสารของตน

เรื่องที่เกี่ยวข้องโดยตรงคือถูกโพสต์รูป ชื่อ ที่อยู่หรือแชตโดยไม่ยินยอม ใช้ PDPA ช่วยอย่างไร และใช้ข้อมูลส่วนบุคคลของคู่กรณีเป็นหลักฐานฟ้องคดี ต้องขออนุญาตไหม

หากต้องพิจารณาขั้นตอนที่เชื่อมกัน อ่านข้อมูลรั่วไหล ต้องแจ้งใครภายใน 72 ชั่วโมง? คู่มือรับมือ PDPA สำหรับองค์กรประกอบ

สำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรมช่วยจัดลำดับเหตุข้อมูลรั่วกับธุรกรรม แยกผู้ที่อาจต้องรับผิดและตรวจหลักฐานเชื่อมความเสียหายก่อนเรียกร้องผ่านบริการกฎหมาย PDPA โดยประเด็นที่เกี่ยวข้องสามารถประเมินร่วมกับกฎหมายแพ่ง และกฎหมายอาญา ก่อนนัดหมายปรึกษา ควรเตรียมลำดับเหตุการณ์ เอกสารที่ได้รับ และผลที่ต้องการให้อีกฝ่ายดำเนินการ เพื่อประเมินทางเลือกจากหลักฐานที่มีจริง

บทความโดยนายเอกราช ทิพย์แมม ดูข้อมูลผู้เขียนและทีมทนายความยอดทิพย์ธรรมประกอบการติดต่อ

ข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

• พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 มาตรา 77: ต้องพิจารณาการฝ่าฝืน ความเสียหาย เหตุเชื่อมและข้อยกเว้นตามตัวบท
• มาตรา 78: ค่าสินไหมเพื่อการลงโทษและอายุความของสิทธิเรียกร้องตามเงื่อนไข
• พ.ร.ก.มาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี แก้ไขโดยฉบับที่ 2 พ.ศ. 2568 มาตรา 8/10: การมีส่วนร่วมรับผิดชอบของผู้ให้บริการที่ระบุและข้อพิสูจน์การทำตามมาตรฐาน
• มาตรฐานหรือมาตรการของหน่วยงานกำกับต้องเลือกตามประเภทผู้ให้บริการและวันเกิดเหตุ ไม่ถือว่าทุกกรณีได้รับเงินคืนอัตโนมัติ

คำถามที่พบบ่อย

มิจฉาชีพรู้ชื่อ แปลว่ารั่วจากธนาคารแน่นอนไหม

ไม่แน่นอน ต้องตรวจแหล่งที่เป็นไปได้และหลักฐานเฉพาะที่เชื่อมถึงต้นทาง ต้องแยกข้อมูลที่คนร้ายรู้ก่อนคุยออกจากข้อมูลที่ผู้เสียหายบอกเพิ่มเองระหว่างสนทนา

มีประกาศข้อมูลรั่วแล้วบริษัทต้องคืนเงินทั้งหมดทันทีหรือไม่

ต้องตรวจการฝ่าฝืน ความเสียหายและความสัมพันธ์ของเหตุ รวมทั้งข้อต่อสู้ตามกฎหมาย รายการเสียหายแต่ละส่วนควรมีหลักฐานและไม่นับซ้ำเงินที่ได้รับคืนแล้ว

ร้อง PDPA อย่างเดียวพอไหม

อาจไม่พอ ต้องจัดการธุรกรรมและการแจ้งอาชญากรรมเร่งด่วน พร้อมตรวจสิทธิเรียกร้องของแต่ละช่องทาง การรวบรวมหลักฐานทางแพ่งไม่ควรทำให้ชะลอการแจ้งธนาคารหรือเจ้าหน้าที่เมื่อมีธุรกรรมเร่งด่วน

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ