เกษียณอายุพนักงาน ต้องจ่ายเท่าไร ถ้าไม่มีเกณฑ์ 60 ปี

เกษียณอายุพนักงานเป็นงานที่ HR ต้องเตรียมมากกว่าหนังสือขอบคุณ โดยเฉพาะเมื่อบริษัทไม่เคยกำหนดอายุเกษียณหรืออยากจ้างคนเดิมต่อ คุณควรตรวจฐานสิทธิ วันสิ้นสุดและงบเงินก่อนให้ลงชื่อในเอกสาร เพื่อไม่ให้การเกษียณถูกบันทึกเป็นลาออกผิดประเภท

เกษียณอายุพนักงาน นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยไหม

ต้องจ่ายเมื่อเข้าเงื่อนไขสิทธิค่าชดเชย เพราะพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118/1 ให้ถือการเกษียณตามที่ตกลงหรือกำหนดไว้เป็นการเลิกจ้างตามมาตรา 118 จำนวนเงินจึงผูกกับอายุงานและค่าจ้างที่ใช้คำนวณ ไม่ได้มีอัตราเดียวสำหรับทุกคนที่อายุครบ 60 ปี

กฎหมายแยกกรณีมีข้อตกลงเกษียณอยู่แล้วออกจากกรณีไม่ได้ตกลงหรือกำหนดอายุไว้เกิน 60 ปี ในกรณีหลัง ลูกจ้างอายุครบ 60 ปีขึ้นไปมีสิทธิแสดงเจตนาเกษียณต่อนายจ้าง โดยมีผลเมื่อครบ 30 วันนับแต่วันแสดงเจตนา พร้อมสิทธิค่าชดเชยตามมาตรา 118 วรรคหนึ่ง

ประเด็นจึงมีสองคำถามที่ต้องตอบแยกกัน คือวันใดเป็นวันเกษียณที่มีผล และในวันนั้นลูกจ้างมีอายุงานเท่าไร ถ้าบริษัทกำหนดเกษียณ 55 ปีอย่างชอบและถึงกำหนดตามเงื่อนไข ไม่ต้องรอให้ครบ 60 ปีจึงค่อยพิจารณาค่าชดเชย ส่วนการไม่มีอายุเกษียณไม่ได้หมายความว่าบริษัทกำหนดให้ทุกคนออกอัตโนมัติในวันเกิดครบ 60 ปีได้

1. อ่านข้อบังคับ สัญญาและข้อตกลงที่ใช้กับคนที่จะเกษียณ
2. ตรวจว่าเป็นการเกษียณตามข้อกำหนด หรือการใช้สิทธิของผู้มีอายุครบ 60 ปีตามเงื่อนไขกฎหมาย
3. ยืนยันวันเริ่มงานและความต่อเนื่องของอายุงาน
4. แยกค่าชดเชยออกจากค่าจ้างค้าง เงินวันพักร้อนและสิทธิอื่น
5. ถ้าจ้างต่อ ให้ตรวจสถานะและเงื่อนไขใหม่ก่อนวันเกษียณ

ตัวอย่างสมมติ บริษัทไม่ได้กำหนดอายุเกษียณ พนักงานอายุ 62 ปีและทำงานต่อเนื่อง 22 ปีแจ้งใช้สิทธิเกษียณ การแจ้งนั้นต้องตรวจตามมาตรา 118/1 ไม่ควรส่งแบบลาออกทั่วไปให้เซ็นแล้วสรุปว่าไม่มีค่าชดเชย เมื่อสิทธิมีผลและข้อมูลอายุงานถูกต้อง อัตราตามมาตรา 118 คือค่าจ้าง 400 วัน

การนับอายุงานต้องดูการทำงานจริงและเอกสารเปลี่ยนนายจ้างที่เกี่ยวข้อง ไม่เริ่มนับใหม่เพียงเพราะเปลี่ยนระบบเงินเดือนหรือเปลี่ยนชื่อฝ่าย หากมีเอกสารหลายรุ่น ให้ทำตารางเทียบในระบบเอกสารแรงงานของนายจ้างก่อนเลือกวันที่ไปคำนวณ

ไม่มีอายุเกษียณ เกษียณก่อนกำหนด และจ้างต่อ

ผลทางกฎหมายเปลี่ยนตามเงื่อนไขที่ทำให้การจ้างสิ้นสุด ไม่ควรใช้แบบฟอร์มฉบับเดียวกับทั้งสามกรณี เพราะลายเซ็นที่มีชื่อคล้ายกันอาจสื่อเจตนาคนละอย่าง

ถ้าบริษัทกำหนดเกษียณเกิน 60 ปี

ถ้ากำหนดเกษียณไว้ 65 ปี ผลคือผู้มีอายุครบ 60 ปีขึ้นไปยังมีสิทธิแสดงเจตนาเกษียณตามมาตรา 118/1 โดยมีผลเมื่อครบ 30 วัน ไม่ต้องรอถึง 65 ปี แต่ถ้ายังไม่ได้ใช้สิทธิและยังทำงานต่อ ต้องดูข้อตกลงกับการจ้างที่ดำรงอยู่ตามจริง

ถ้าเข้าร่วมโครงการเกษียณก่อนกำหนด

ถ้าเป็นโครงการก่อนอายุที่ตกลง ผลคือให้ตรวจข้อเสนอ การสมัครใจและข้อความยุติการจ้างเป็นรายกรณี ไม่สรุปว่าทุกโครงการคือการใช้สิทธิเกษียณตามกฎหมายแบบเดียวกัน เงินพิเศษที่เสนอและสิทธิที่มีอยู่ต้องแยกกันให้ชัดก่อนลงชื่อ

ถ้าต้องการจ้างคนเดิมต่อหลังเกษียณ

ถ้าจะจ้างต่อ ผลคือควรจัดการเงินและหลักฐานการสิ้นสุดช่วงเดิมให้ชัด แล้วตรวจว่าการทำงานต่อมีลักษณะอย่างไร การเรียกสัญญาใหม่ว่าที่ปรึกษาไม่ได้ทำให้พ้นจากสถานะลูกจ้างเสมอ และการใช้สัญญาหนึ่งปีต่อกันไม่ทำให้ยกเว้นค่าชดเชยได้อัตโนมัติ

กรณีต่อสัญญาหลังเกษียณควรอ่านเงื่อนไขสัญญาจ้างมีกำหนดระยะเวลาประกอบ โดยตรวจลักษณะงานและความต่อเนื่อง ไม่สร้างช่วงว่างในเอกสารเพื่อให้ดูเหมือนอายุงานขาดทั้งที่ยังทำงานตามเดิม

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: ใบลาออกแทนหนังสือเกษียณ

คนมักเข้าใจว่า ถ้าลูกจ้างเป็นคนแจ้งว่าจะเกษียณเอง บริษัทใช้แบบลาออกและไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยได้

กฎหมายมองว่า มาตรา 118/1 รับรองสิทธิแสดงเจตนาเกษียณสำหรับกรณีที่กำหนดไว้ การที่ลูกจ้างเริ่มแจ้งก่อนจึงไม่ได้ลบสิทธิค่าชดเชยโดยตัวมันเอง ต้องดูเนื้อหาและข้อเท็จจริงทั้งหมด

จุดเสี่ยงจริง คือฝ่ายบุคคลเลือกรหัสลาออกในระบบเพราะพนักงานเป็นผู้ยื่นหนังสือ แล้วฝ่ายเงินเดือนตัดรายการค่าชดเชย ควรมีขั้นตรวจฐานการสิ้นสุดจ้างก่อนส่งข้อมูลให้จ่ายเงินทุกครั้ง

ความสมัครใจของลูกจ้างควรสะท้อนในเอกสารอย่างตรงไปตรงมา อย่าใช้ประโยครับเงินครบทุกอย่างโดยไม่แนบรายการคำนวณ และอย่าให้การเซ็นรับของที่ระลึกกลายเป็นหลักฐานสละสิทธิที่พนักงานไม่เคยเข้าใจ การอธิบายแยกรายการช่วยให้ทั้งสองฝ่ายตรวจข้อผิดพลาดได้ก่อนจ่าย

มองสองฝั่ง: บริษัทวางงบ พนักงานเตรียมเกษียณ

บริษัทต้องทราบภาระเงินล่วงหน้า ส่วนพนักงานต้องทราบวันออกและสิทธิที่ตนจะได้รับ ควรเริ่มตรวจข้อมูลร่วมกันก่อนวันสิ้นสุดจ้าง ไม่รอให้เกิดข้อโต้แย้งในวันส่งมอบงาน

ประเด็นที่ควรคุยให้ตรงคือค่าชดเชยเป็นคนละรายการกับเงินจากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพหรือประกันสังคม การมีเงินจากอีกระบบไม่ได้แปลว่านายจ้างนำมาหักแทนค่าชดเชยได้เสมอ ต้องตรวจฐานสิทธิของแต่ละก้อน

แจ้งเกษียณล่วงหน้า 30 วัน ใช้กับกรณีใด

กำหนด 30 วันในมาตรา 118/1 ใช้กับลูกจ้างอายุครบ 60 ปีขึ้นไปในกรณีไม่กำหนดเกษียณหรือกำหนดเกิน 60 ปี ซึ่งแสดงเจตนาเกษียณต่อนายจ้าง ไม่ควรนำไปใช้เป็นกฎตายตัวกับการเกษียณตามข้อบังคับทุกฉบับ

เงินค่าจ้างและรายการตามมาตรา 70 ในกรณีเลิกจ้างมีกำหนดภายใน 3 วันนับแต่เลิกจ้าง ส่วนการจัดเตรียมค่าชดเชยควรพร้อมเมื่อการเกษียณมีผล ไม่ใช้รอบประชุมอนุมัติภายในมาเลื่อนหน้าที่ตามกฎหมาย หากหนังสือระบุวันไม่ตรงกัน ให้แก้ด้วยเอกสารที่อธิบายเหตุจริงก่อนยืนยันวันสุดท้าย

ค่าชดเชยเกษียณ คิดงบตามอายุงานอย่างไร

ใช้อายุงานต่อเนื่องกับค่าจ้างอัตราสุดท้ายที่ถูกต้องตามมาตรา 118 ตารางนี้แสดงอัตราขั้นต่ำเป็นจำนวนวันค่าจ้างสำหรับกรณีที่มีสิทธิ ไม่ใช่อัตราเพิ่มจากเงินเดือนทุกเดือนหลังเกษียณ ดูประกอบกับคำตอบเรื่องค่าชดเชยเกษียณบนเว็บไซต์กระทรวงแรงงาน โดยเลือกอ่านคำตอบของเจ้าหน้าที่แยกจากคำถามของผู้ใช้

ตัวอย่างสมมติ พนักงานค่าจ้างเดือนละ 45,000 บาท ไม่มีรายการค่าจ้างอื่น อายุงาน 22 ปี ค่าจ้างรายวันในตัวอย่างคือ 45,000 ÷ 30 = 1,500 บาท ค่าชดเชย 400 วันจึงเป็น 600,000 บาท หากเกษียณ 3 คนที่มีข้อมูลเหมือนกัน บริษัทต้องกันเงินค่าชดเชย 1,800,000 บาท ก่อนรวมเงินค้างและสิทธิอื่น

ถ้าอายุงาน 19 ปีในฐานค่าจ้างเดียวกัน อัตราเป็น 300 วันหรือ 450,000 บาท ต่างจากตัวอย่าง 22 ปี 150,000 บาท จึงควรตรวจวันที่มีผลและประวัติทำงานให้ตรง ไม่ปัดอายุงานขึ้นหรือลงตามปีปฏิทินหรือจำนวนครั้งที่จัดงานเกษียณ

ใช้เครื่องมือประเมินความเสี่ยงและค่าชดเชยช่วยเตรียมตัวเลขได้ แต่ต้องตรวจฐานเงินและเหตุสิ้นสุดจ้างจริงอีกครั้ง เรื่องภาษีของเงินเกษียณและเงื่อนไขกองทุนต้องคำนวณแยก ไม่ถือว่าเงินทุกก้อนปลอดภาษีเพียงเพราะชื่อว่าเงินชดเชย

ก่อนเกษียณและจ้างต่อ ต้องเก็บเอกสารอะไร

ควรมีเอกสารที่ยืนยันเงื่อนไขเกษียณ วันเริ่มงาน ฐานค่าจ้างและเงินที่ชำระจริง ส่วนการจ้างต่อควรตรวจลักษณะงานพร้อมสัญญาใหม่ ไม่ดูเฉพาะหัวกระดาษ

• ข้อบังคับและสัญญาที่กำหนดเกษียณ พร้อมประวัติแก้ไขที่ใช้กับพนักงาน
• หลักฐานวันเกิดเท่าที่จำเป็น และวันเริ่มงานต่อเนื่อง
• หนังสือแสดงเจตนาหรือหนังสือแจ้งเกษียณที่ระบุเหตุและวันมีผล
• สลิปและรายการค่าตอบแทนเพื่อจำแนกฐานค่าจ้าง
• บัญชีเงินแยกค่าชดเชย ค่าจ้าง วันพักร้อนและสิทธิอื่น พร้อมหลักฐานโอน
• รายการส่งมอบงานและทรัพย์สิน โดยไม่ใช้ยึดเงินที่ต้องจ่ายเป็นเครื่องบังคับ
• กรณีจ้างต่อ ให้มีขอบเขตงาน ผู้บังคับบัญชา เวลาและค่าตอบแทนที่ตรงการทำงานจริง

การตรวจระบบเกษียณควรอยู่ในงานตรวจเอกสารแรงงานประจำปี หากมีพนักงานใกล้ครบเกณฑ์หลายคน ฝ่ายการเงินจะได้เห็นภาระล่วงหน้าโดยยังไม่ต้องเผยแพร่ข้อมูลรายบุคคลต่อคนที่ไม่เกี่ยวข้อง

เกษียณกระทบข้อมูลพนักงานและสัญญาใหม่อย่างไร

เมื่อการจ้างสิ้นสุด บริษัทต้องจัดการสิทธิข้อมูลและเอกสารสัญญาที่ต่อเนื่องต่อไปด้วย ไม่ลบแฟ้มทั้งหมดทันทีและไม่เก็บสิทธิระบบเดิมไว้โดยไม่กำหนดผู้รับผิดชอบ

ด้าน PDPA ให้แยกข้อมูลที่ต้องเก็บเพื่อหน้าที่ตามกฎหมายหรือข้อเรียกร้องออกจากข้อมูลที่หมดความจำเป็น รวมทั้งปิดหรือปรับสิทธิระบบตามวันสิ้นสุดจริง การวางระยะเก็บและขั้นตอนพ้นสภาพเชื่อมกับบริการวางระบบข้อมูลพนักงานได้

ด้านสัญญา การจ้างเป็นที่ปรึกษาหลังเกษียณต้องตรงกับการปฏิบัติ ถ้ายังทำงานภายใต้การบังคับบัญชาเช่นเดิม ต้องประเมินสถานะตามข้อเท็จจริง การตรวจสัญญาธุรกิจและงานที่ปรึกษาควรทำร่วมกับกฎหมายแรงงาน ไม่ใช้ถ้อยคำสัญญาแทนการวิเคราะห์ลักษณะงาน

ทางไปต่อ: เตรียมเกษียณให้วันและเงินตรงกัน

เริ่มจากบัญชีรายชื่อคนใกล้เกณฑ์และเอกสารที่ใช้กับแต่ละคน จากนั้นให้ HR กับฝ่ายเงินเดือนตรวจวันมีผลและยอดเงินร่วมกันก่อนส่งหนังสือ

1. ตรวจข้อกำหนดเกษียณและหลักฐานอายุของพนักงาน
2. ยืนยันเหตุสิ้นสุดจ้างกับวันมีผลให้ตรงกัน
3. คำนวณค่าชดเชยและเงินอื่นแยกรายการ
4. จัดแผนส่งมอบงานกับการปิดสิทธิข้อมูล
5. ถ้าจ้างต่อ ให้ตรวจสัญญาและภาระใหม่ก่อนเริ่มงานช่วงถัดไป

ควรให้ทนายดูเมื่อไม่มีเกณฑ์เกษียณแต่บริษัทจะให้ออก มีใบลาออกแทนการใช้สิทธิ มีการโอนนายจ้างที่กระทบอายุงาน หรือจะจ้างต่อทันทีโดยเปลี่ยนชื่อเป็นที่ปรึกษา สี่กรณีนี้อาจทำให้วันมีผลและยอดเงินต่างจากที่ฝ่ายเงินเดือนตั้งไว้

ถ้าคุณกำลังเตรียมพนักงานเกษียณ ส่งข้อบังคับ ประวัติอายุงานและรายการค่าจ้างให้ทีมกฎหมายแรงงานยอดทิพย์ธรรมตรวจฐานสิทธิกับประมาณการเงินในขั้นแรก แล้วนัดหมายตรวจหนังสือเกษียณและแผนจ้างต่อก่อนเอกสารมีผล

ผู้เขียน นางสาวจุฑาทิพย์ เตี้ยบัวแก้ว ใบอนุญาตว่าความตั้งแต่ปี 2560

สาขาที่เชี่ยวชาญ: คดีแพ่งและการว่าความ · คดีอาญา · ที่ดินและอสังหาริมทรัพย์

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ