หนังสือเรียกคืนทรัพย์สิน ต้องระบุของและวันคืนอย่างไร

หนังสือเรียกคืนทรัพย์สินควรทำให้ผู้รับรู้ว่าต้องคืนของชิ้นไหนและเพราะเหตุใดจึงต้องคืนตอนนี้ การมีหลักฐานซื้อของช่วยยืนยันสิทธิ แต่ยังต้องตรวจข้อตกลงที่ให้อีกฝ่ายถือไว้ก่อนกำหนดวันและเรียกค่าเสียหาย

หนังสือเรียกคืนทรัพย์สินต้องมีข้อมูลอะไร

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1336 รับรองสิทธิเจ้าของในการติดตามเอาทรัพย์คืนจากผู้ไม่มีสิทธิยึดถือ ภายใต้บังคับกฎหมาย หากเคยอนุญาตให้ยืม ใช้ หรือเก็บไว้ ต้องตรวจว่าสิทธิยึดถือนั้นสิ้นสุดแล้วหรือยัง ไม่ใช่ใช้ใบเสร็จซื้อของเพียงใบเดียวสรุปว่าเรียกคืนทันทีได้ในทุกความสัมพันธ์

การยืมใช้คงรูปตามมาตรา 640 คือให้ใช้ทรัพย์โดยไม่คิดค่าตอบแทนและต้องคืนทรัพย์ชิ้นนั้นเมื่อใช้เสร็จ เช่น ยืมกล้องตัวเดิม หากไม่กำหนดเวลาต้องตรวจวัตถุประสงค์และเงื่อนไขมาตรา 646 ก่อนเรียกคืน ต่างจากการยืมเงินหรือสิ่งใช้สิ้นเปลืองที่คืนสิ่งชนิดและปริมาณเดียวกัน

• ชื่อทรัพย์ ยี่ห้อ รุ่น เลขเครื่องหรือหมายเลขประจำทรัพย์
• รายการอุปกรณ์ที่ส่งไปพร้อมกัน และจำนวนแต่ละชิ้น
• หลักฐานว่าใครเป็นผู้ให้ยืมและใครรับทรัพย์เมื่อใด
• กำหนดคืนเดิมหรือเหตุที่สิทธิใช้ทรัพย์สิ้นสุดลง
• สถานที่ วันนัด ผู้รับคืน และวิธีตรวจสภาพ

ตัวอย่างสมมติ เจ้าของให้เพื่อนยืมกล้องพร้อมเลนส์และแบตเตอรี่ 2 ก้อนไปถ่ายงานตามวันนัด แต่ยังไม่ได้คืน หนังสือควรมีรายการแยกตัวกล้อง เลนส์ และแบตเตอรี่ โดยอ้างภาพหรือบันทึกส่งมอบ ไม่เขียนรวมว่า “อุปกรณ์ทั้งหมดของผม” ซึ่งผู้รับอาจโต้แย้งว่ามีอะไรบ้าง

หากเพื่อนแจ้งว่าของอยู่กับบุคคลอื่น ให้เก็บข้อความนั้นและตรวจว่าได้รับอนุญาตให้ส่งต่อหรือไม่ อย่าเปลี่ยนคำขอจากคืนกล้องเป็นให้จ่ายราคาใหม่ทั้งชุดทันทีโดยไม่ตรวจฐานสิทธิ ดูองค์ประกอบหนังสือบอกกล่าวทวงถามแล้วปรับคำขอให้เหมาะกับการส่งคืนทรัพย์แทนการชำระเงิน

ยืม เช่า ฝาก หรือของบริษัท ต้องแยกให้ถูก

ชื่อที่คู่กรณีเรียกอาจไม่ตรงกับนิติสัมพันธ์ ถ้ามีค่าตอบแทนการใช้ของ อาจต้องตรวจบทเช่าทรัพย์ ถ้าให้เก็บรักษาเป็นหลักอาจเกี่ยวกับฝากทรัพย์ และถ้าเป็นอุปกรณ์ที่ลูกจ้างใช้ทำงานต้องอ่านเอกสารเบิกจ่ายและความสัมพันธ์ในการทำงานร่วมด้วย การใช้แบบยืมฟรีกับทุกเรื่องอาจทำให้เหตุคืนผิด

สำหรับการยืมที่ไม่ได้กำหนดเวลา มาตรา 646 ให้ดูว่าการใช้ตามวัตถุประสงค์เสร็จแล้วหรือเวลาล่วงไปพอแก่การนั้นหรือไม่ หากไม่กำหนดทั้งเวลาและวัตถุประสงค์ ผู้ให้ยืมจึงเรียกคืนเมื่อใดก็ได้ตามหลักมาตรานี้ ควรเขียนข้อเท็จจริงที่เข้าเงื่อนไข ไม่กล่าวเพียงว่าตนเปลี่ยนใจ

เมื่อผู้รับอ้างว่าซื้อไปแล้ว เป็นของขวัญ หรือมีสิทธิยึดหน่วง ต้องตรวจหลักฐานแต่ละฐานก่อนระบุว่าไม่มีสิทธิถือไว้ อย่าใช้คำว่า “ยืม” ในจดหมายเพื่อข้ามข้อพิพาทว่าเคยโอนกรรมสิทธิ์หรือไม่ การทำบัญชีเหตุการณ์ตั้งแต่ส่งมอบช่วยให้เห็นจุดที่ตกลงกันต่างออกไป

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: ของคืนกับเงินชดใช้ต่างกัน

คนมักเข้าใจว่า อีกฝ่ายไม่คืนจึงตั้งราคาซื้อใหม่เต็มจำนวนแล้วทวงเป็นเงินได้เลย แต่การคืนทรัพย์เดิมกับการชดใช้กรณีคืนไม่ได้หรือเสียหายต้องตรวจคนละประเด็น สภาพ อายุใช้งาน และเหตุเสียหายอาจมีผลต่อจำนวนที่เรียก

กฎหมายมองว่า สิทธิของเจ้าของต้องพิจารณาควบคู่สิทธิของผู้ยึดถือและข้อตกลงที่มีอยู่ สำหรับการยืม มาตรา 643–645 ยังเกี่ยวกับการใช้ผิดวัตถุประสงค์ การส่งให้คนอื่นใช้ การเก็บไว้นานเกินควร และการดูแลทรัพย์ตามเงื่อนไขที่บัญญัติ

จุดเสี่ยงจริง คือรับคืนแล้วลงชื่อว่าครบและไม่มีปัญหาทั้งที่ยังไม่ได้ตรวจอุปกรณ์ หากต้องทดสอบภายหลัง ให้บันทึกสิ่งที่รับจริงและข้อที่ยังรอตรวจโดยตกลงให้ชัด ไม่ใช้เอกสารสำเร็จที่ยุติสิทธิทั้งหมดโดยไม่ตั้งใจ

มองสองฝั่งเมื่อได้รับคำขอคืนทรัพย์

หากคืนบางชิ้นก่อน ให้ลงบันทึกว่าได้อะไรและยังขาดอะไร พร้อมวันที่และลายมือชื่อผู้เกี่ยวข้องเท่าที่ทำได้ ฝ่ายรับคืนไม่ควรปฏิเสธการรับโดยไม่มีเหตุแล้วปล่อยความเสียหายเพิ่ม ส่วนฝ่ายคืนควรขอหลักฐานรับไว้ ไม่วางของหน้าประตูแล้วถือว่าจบทุกความรับผิด

ถ้าไม่สะดวกพบกัน อาจตกลงคนรับแทนหรือผู้ขนส่งโดยระบุอำนาจรับและวิธีแพ็กให้ชัด โดยเฉพาะของเปราะบางหรือราคาแพง หนังสือทวงควรเปิดช่องทางคืนที่ปฏิบัติได้จริง ไม่กำหนดสถานที่หรือช่วงเวลาที่ตั้งใจทำให้อีกฝ่ายทำไม่ได้

วันต้องคืนและอายุความค่าเสียหายต้องตรวจแยก

ถ้ากำหนดวันคืนไว้ให้เริ่มตรวจจากข้อตกลงและการขยายเวลาจริง ถ้าไม่ได้กำหนดให้ใช้เงื่อนไขของนิติสัมพันธ์นั้น เช่น มาตรา 646 สำหรับยืมใช้คงรูป การแจ้งคืนต่อบุคคลที่อยู่ห่างยังต้องเก็บหลักฐานการไปถึงตามมาตรา 169 ไม่ใช่เพียงภาพหน้าซอง

สิทธิติดตามทรัพย์ของเจ้าของกับสิทธิเรียกค่าทดแทนตามสัญญายืมไม่ควรถูกสรุปรวมว่าไม่มีปัญหาอายุความทั้งหมด มาตรา 649 กำหนดเรื่องฟ้องค่าทดแทนเกี่ยวกับยืมใช้คงรูป 6 เดือนนับแต่สิ้นสัญญา ต้องให้ตรวจฐานคำขอและวันสิ้นสัญญา รวมถึงสิทธิบุคคลภายนอกหรือข้ออ้างครอบครองที่อาจเกี่ยวข้อง

การส่งหนังสือเองไม่ทำให้อายุความทุกฐานสะดุดหยุดลงตามมาตรา 193/14 จึงควรแยกปฏิทินเรียกของกับเรียกเงิน ใช้เครื่องมือช่วยนับเวลาหลังตรวจวันเริ่มและบทที่ใช้แล้ว หากรู้ว่าทรัพย์ถูกโอนหรือใกล้พ้นกำหนด อย่ารอการรับปากคืนไปเรื่อย ๆ

เรียกค่าซ่อมหรือของขาด ต้องคำนวณจากหลักฐาน

ตัวอย่างสมมติ คืนกล้องแล้วแต่ขาดแบตเตอรี่หนึ่งก้อนและกล้องเสียหายที่ต้องซ่อม หากมีฐานความรับผิดและหลักฐานรองรับ ค่าซ่อมที่เหมาะสม 4,500 บาทกับมูลค่าอุปกรณ์ที่ขาด 1,500 บาท รวมเป็น 6,000 บาท หากชำระแล้ว 2,000 บาท ยอดคงเหลือคือ 6,000 − 2,000 = 4,000 บาท ไม่เรียกราคากล้องใหม่ทั้งตัวซ้ำกับค่าซ่อมเดียวกัน

ต้องแยกความเสื่อมตามการใช้งานที่อนุญาตออกจากความเสียหายที่อีกฝ่ายต้องรับผิด ภาพสภาพก่อนให้ยืม รายงานตรวจ และประวัติซ่อมช่วยตอบเรื่องนี้ หากร้านซ่อมเสนอหลายทาง ควรอธิบายเหตุเลือกวิธีและราคาที่สมควร ไม่เลือกยอดสูงสุดเพียงเพื่อใช้ต่อรอง

ค่าเช่าอุปกรณ์ทดแทนหรือรายได้ที่อ้างว่าสูญเสียต้องมีข้อเท็จจริงและฐานเรียกต่างหาก ไม่กำหนดค่าปรับรายวันขึ้นใหม่ฝ่ายเดียวในโนติส ควรระบุยอดที่มีหลักฐานแล้วกับยอดที่ยังประเมิน ไม่ทำให้ผู้รับเข้าใจว่าเป็นหนี้แน่นอนทั้งหมด

เตรียมรายการทรัพย์ให้ตรวจคืนทีละชิ้นได้

• หลักฐานสิทธิ เช่น ใบซื้อ ทะเบียน หรือบัญชีสินทรัพย์ที่เชื่อมกับตัวทรัพย์
• สัญญา แชท หรือบันทึกว่ารับไปใช้เพื่ออะไรและถึงเมื่อใด
• เลขเครื่อง รูปตำหนิ และรายการอุปกรณ์ก่อนส่งมอบ
• ข้อความยอมรับว่าทรัพย์อยู่กับใครหรือถูกส่งต่อที่ไหน
• หลักฐานนัดคืนและคำตอบของผู้ถือทรัพย์
• แบบบันทึกรับคืนและผลตรวจสภาพพร้อมภาพประกอบ

เอกสารซื้อที่ไม่มีเลขเครื่องอาจต้องใช้หลักฐานอื่นเชื่อมกับของชิ้นที่เรียกคืน เช่น ภาพกล่องหรือบัญชีเบิก อย่าเติมหมายเลขจากของรุ่นเดียวกันที่ซื้อภายหลังเพื่อให้ช่องในแบบครบ หากไม่ทราบให้ระบุข้อมูลที่มีจริงและตรวจเพิ่มเติม

กรณีอุปกรณ์มีข้อมูลอยู่ภายใน เช่น คอมพิวเตอร์หรือกล้อง ควรตกลงเรื่องข้อมูลและการส่งมอบด้วย ไม่สั่งให้ล้างเครื่องจนหลักฐานที่เกี่ยวกับข้อพิพาทหายไปโดยไม่ประเมิน เก็บข้อมูลเฉพาะที่จำเป็นและจำกัดผู้เข้าถึงระหว่างตรวจคืน

การคืนทรัพย์เกี่ยวกับธุรกิจและคดีแพ่งตรงไหน

ในธุรกิจ แบบเบิกอุปกรณ์ควรระบุหมายเลข สภาพ ผู้รับ และวันคืนไว้ตั้งแต่ต้น การร่างสัญญาและเอกสารธุรกิจช่วยวางวิธีรับคืนและตรวจสภาพที่ใช้ซ้ำได้ โดยไม่ต้องเริ่มหาหลักฐานใหม่เมื่อมีปัญหา

ในคดีแพ่ง ต้องเลือกฐานเรียกทรัพย์หรือเงินให้ตรงกับสิทธิและผู้ครอบครองจริง การเตรียมคดีแพ่งเรียกคืนทรัพย์และค่าเสียหายอาจต้องตรวจผู้รับโอนหรือผู้ถือแทนเพิ่มเติม หนังสือถึงคนเดิมเพียงฉบับเดียวไม่ตอบทุกสถานการณ์

ถ้าเรื่องแท้จริงเป็นการยืมเงิน ไม่ใช่คืนของชิ้นเดิม ให้ใช้แนวทางหนังสือทวงเงินกู้ครบกำหนด ส่วนกรณีทรัพย์อยู่ภายใต้สัญญาที่ยังไม่สิ้นสุด ให้อ่านขั้นบอกกล่าวผิดสัญญาก่อนอ้างว่าอีกฝ่ายไม่มีสิทธิยึดถือ

ทางไปต่อเมื่อจะให้ทนายเรียกของคืน

1. ทำบัญชีทรัพย์และระบุหลักฐานสิทธิของผู้เรียก
2. ตรวจว่าให้อีกฝ่ายถือไว้ด้วยนิติสัมพันธ์ใดและสิทธิสิ้นสุดเมื่อไร
3. กำหนดรายการคืน วันนัด และวิธีตรวจสภาพให้ชัด
4. ส่งหนังสือถึงบุคคลที่เกี่ยวข้องและบันทึกคำตอบ
5. เมื่อรับคืนให้ตรวจและแยกข้อเรียกร้องที่ยังเหลือโดยไม่ปล่อยเวลา

ควรให้ทนายตรวจเมื่อผู้รับอ้างว่าเป็นของขวัญ ทรัพย์ถูกขายต่อ มีข้อมูลสำคัญอยู่ในเครื่อง หรือมีค่าทดแทนที่อาจติดกำหนด 6 เดือนตามฐานสัญญายืม การเลือกคำขอตั้งแต่ต้นช่วยให้ไม่เสียเวลาส่งหนังสือผิดประเภท

สำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรมช่วยร่างและส่งหนังสือบอกกล่าวเรียกคืนทรัพย์หรือชำระค่าเสียหายตามเอกสารจริง ติดต่อทีมทนายพร้อมรายการทรัพย์และหลักฐานการส่งมอบเพื่อประเมินสิทธิและขอบเขตงาน

ผู้เขียน นางสาวจุฑาทิพย์ เตี้ยบัวแก้ว ใบอนุญาตว่าความตั้งแต่ปี 2560

สาขาที่เชี่ยวชาญ: คดีแพ่งและการว่าความ · คดีอาญา · ที่ดินและอสังหาริมทรัพย์

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ