ระเบียบตรวจแอลกอฮอล์พนักงาน ต้องวางขั้นตอนอย่างไร

ระเบียบตรวจแอลกอฮอล์ต้องเริ่มจากความเสี่ยงของงานและขั้นตอนตรวจที่เชื่อถือได้ ไม่ใช่ซื้อเครื่องแล้วประกาศว่าผลบวกเท่ากับเลิกจ้างทันที บทความนี้อธิบายการร่างนโยบายสำหรับกิจการเอกชนทั่วไป โดยงานขนส่ง การบินหรือกิจการเฉพาะต้องตรวจข้อกำหนดของตนเพิ่มเติม

ระเบียบตรวจแอลกอฮอล์ต้องวางขั้นตอนอย่างไร

ควรกำหนดเหตุและกลุ่มงานที่จำเป็นต้องตรวจ วิธีตรวจและยืนยันผล ผู้มีหน้าที่ดำเนินการ การคัดค้านหรืออธิบายผล มาตรการความปลอดภัยระหว่างรอตรวจ และการจัดการข้อมูลสุขภาพ ก่อนเชื่อมผลเข้ากับกระบวนการวินัย โดยไม่มีเกณฑ์แอลกอฮอล์ตัวเลขเดียวที่นำมาใช้กับพนักงานทุกกิจการได้อัตโนมัติ

พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 6 กำหนดหน้าที่นายจ้างดูแลสภาพการทำงานให้ปลอดภัยและหน้าที่ลูกจ้างให้ความร่วมมือ แต่หน้าที่ทั่วไปนี้ไม่ได้ทำให้บริษัทเก็บข้อมูลสุขภาพหรือใช้วิธีตรวจใดก็ได้โดยไม่พิจารณาความจำเป็น ต้องตรวจลักษณะงาน ความเสี่ยง ทางเลือกที่กระทบน้อยกว่าและกฎหมายเฉพาะประกอบ

ผลตรวจอาจเป็นข้อมูลสุขภาพตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 มาตรา 26 การใช้จึงต้องมีฐานที่ตรงกับกิจกรรม หากอาศัยข้อยกเว้นเพื่อหน้าที่ด้านแรงงานหรืออาชีวเวชศาสตร์ ต้องตรวจองค์ประกอบและมาตรการคุ้มครองจริง ไม่อ้างประโยชน์โดยชอบทั่วไปหรือข้อความยินยอมในสัญญาจ้างเพียงบรรทัดเดียวแทนการวิเคราะห์ข้อมูลอ่อนไหวทั้งหมด

ตัวอย่างสมมติ คลังสินค้ามีพนักงานขับรถยกและพนักงานเอกสาร นายจ้างควรประเมินงานที่เสี่ยงต่อการชนหรืออุบัติเหตุก่อนออกแบบเงื่อนไขตรวจ ไม่เหมารวมว่าทุกตำแหน่งต้องถูกตรวจด้วยความถี่เดียวกัน เมื่อพบข้อสงสัยในผู้ขับรถยกควรจัดการไม่ให้ทำงานเสี่ยงในทันทีตามวิธีที่ชอบ แล้วตรวจข้อเท็จจริงและผลกระทบด้านค่าจ้างแยกจากการลงโทษ

นโยบายควรระบุผู้ตรวจที่ผ่านการฝึก วิธีดูแลและสอบเทียบเครื่อง การบันทึกหน่วย วันเวลาและผล รวมถึงวิธีตรวจซ้ำหรือส่งยืนยันตามหลักวิชาการที่เหมาะสม ผู้ร่างควรทำงานร่วมกับผู้เชี่ยวชาญความปลอดภัยหรือผู้ให้บริการตรวจ ไม่กำหนดช่วงรอหรือค่าตัดสินจากการคาดเดา และเชื่อมเอกสารเข้ากับ ระบบเอกสารแรงงานของบริษัท

ผลบวก ปฏิเสธตรวจ หรือสงสัยว่าเครื่องผิด

ถ้าผลเบื้องต้นเกินเกณฑ์ที่กำหนดอย่างชอบ ควรทำตามขั้นยืนยันที่ประกาศไว้และเปิดให้แจ้งปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช้ผลครั้งเดียวโดยไม่ตรวจเครื่อง หน่วยวัดหรือการระบุตัวบุคคลมาสรุปทุกประเด็น การจัดการความปลอดภัยระหว่างนั้นต้องมีเหตุและบันทึก ไม่ปล่อยให้กลับไปทำงานเสี่ยงเพียงเพราะยังไม่มีผลวินัย

ถ้าปฏิเสธตรวจ ให้บันทึกเหตุผลและคำอธิบายก่อน ไม่เขียนว่าการปฏิเสธเท่ากับผลบวกโดยอัตโนมัติ ต้องตรวจว่าคำสั่งและวิธีตรวจชอบหรือไม่ พนักงานรับทราบกติกาอย่างไร มีเหตุด้านสุขภาพหรือข้อสงสัยที่แก้ได้หรือไม่ และมีทางเลือกที่เหมาะสมหรือไม่ บริษัทไม่ควรใช้กำลังบังคับตรวจร่างกายเพื่อให้ได้หลักฐาน

ถ้าพนักงานทักท้วงเครื่องหรือข้อมูลผิด ให้มีช่องทางรักษาผลต้นฉบับ ตรวจประวัติเครื่องและพิจารณาการยืนยันตามขั้นตอน การใช้ค่าจากกฎหมายจราจรหรือมาตรฐานการบินโดยไม่ดูขอบเขตอาจทำให้ร่างผิดตั้งแต่ฐาน ต้องระบุเกณฑ์ที่ใช้กับงานนั้นและเหตุผลรองรับให้ชัด

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม: ผลตรวจกับโทษ

คนมักเข้าใจว่า ข้อบังคับเขียนว่าแอลกอฮอล์ต้องเป็นศูนย์แล้วจะเลิกจ้างโดยไม่จ่ายเงินได้ทุกครั้ง หรือมีลายเซ็นยินยอมจึงส่งผลตรวจให้หัวหน้าทุกฝ่ายดูได้ ความเข้าใจนี้ข้ามทั้งความชอบของกติกา ความน่าเชื่อถือของผลและข้อจำกัดการใช้ข้อมูล

กฎหมายมองว่า ต้องตรวจเงื่อนไขข้อบังคับและความเป็นธรรมตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 14/1 หากจะอ้างเหตุไม่จ่ายค่าชดเชยต้องพิจารณาข้อเท็จจริงตามมาตรา 119 ไม่ใช่สร้างเหตุใหม่ขึ้นจากคำในนโยบายเพียงอย่างเดียว

จุดเสี่ยงจริง คือขั้นตอนตรวจไม่ตรงกับสิ่งที่ประกาศ เช่น เปลี่ยนเครื่องแต่ไม่มีข้อมูลสอบเทียบ ใช้ผู้ตรวจที่ไม่ทราบวิธี หรือบันทึกผลผิดคน ควรตรวจความน่าเชื่อถือก่อนออกหนังสือลงโทษ และใช้แนวทาง จัดทำหนังสือสอบสวนพนักงาน เพื่อให้คำชี้แจงกับหลักฐานอยู่ในเรื่องเดียวกัน

มองสองฝั่ง: การตรวจที่จำเป็นและตรวจสอบได้

บริษัทควรชี้แจงว่าผู้บังคับบัญชาจำเป็นต้องทราบเพียงความพร้อมทำงานหรือรายละเอียดผลระดับใด ไม่ใช่แจกข้อมูลดิบทุกครั้ง ผู้ตรวจและ HR ต้องแยกหน้าที่ของตนให้ชัด เพื่อไม่ให้คำตัดสินด้านสุขภาพถูกเขียนโดยผู้ที่ไม่มีความรู้ในเรื่องนั้น

เวลาใดต้องหยุดงานเสี่ยงและเวลาใดต้องชี้แจง

มาตรการป้องกันอันตรายควรเกิดเมื่อมีเหตุจำเป็น ไม่รอผลสอบสวนทางวินัยทั้งหมด แต่ต้องตรวจว่าบริษัทจะจัดงานทางเลือก ให้รอผล หรือใช้คำสั่งแบบใดและกระทบค่าจ้างอย่างไร ไม่เรียกทุกกรณีว่าพักงานระหว่างสอบสวนเพื่อจ่ายครึ่งเดียวโดยไม่ตรวจอำนาจและเงื่อนไข

ระยะตรวจซ้ำหรือยืนยันผลควรเป็นไปตามวิธีมาตรฐานของเครื่อง ผู้เชี่ยวชาญและกฎหมายเฉพาะที่ใช้ ไม่กำหนดเลขนาทีตายตัวในบทความสำหรับทุกอุปกรณ์ ส่วนเวลารับคำชี้แจงและพิจารณาภายในควรให้เพียงพอตามประเด็น พร้อมมีช่องแจ้งเหตุเมื่อพนักงานยังอยู่ระหว่างการรักษาหรือไม่พร้อมให้ข้อมูล

ก่อนประกาศใช้ให้เผื่อเวลาอบรมผู้ตรวจ ทดสอบการบันทึกและชี้แจงพนักงาน หากเปลี่ยนขั้นตอนหรือเกณฑ์ภายหลัง ต้องตรวจการแก้ข้อบังคับตามมาตรา 110 และผลต่อข้อตกลงเดิม ไม่ใช้เกณฑ์ใหม่ย้อนหลังกับเหตุที่เกิดก่อนพนักงานทราบโดยไม่ตรวจความชอบ

การหยุดงานและผลตรวจมีต้นทุนอะไร

ตัวอย่างสมมติ บริษัทจัดงานทางเลือกที่ปลอดภัยให้พนักงานรายเดือน 21,000 บาทเป็นเวลาสองวัน โดยยังจ่ายค่าจ้างตามปกติ ฐานที่ใช้แสดงต้นทุนตัวอย่างคือ 21,000 ÷ 30 × 2 = 1,400 บาท จำนวนนี้เป็นส่วนของค่าจ้างเดือนนั้นที่นำมาแสดงเพื่อวางแผน ไม่ใช่เงินเพิ่มหรือสิทธิให้หักจากพนักงาน

หากจะใช้การพักงานระหว่างสอบสวนหรือมีการขาดงาน ต้องตรวจข้อเท็จจริงกับข้อกฎหมายของแต่ละกรณีแยกต่างหาก ห้ามเปลี่ยนตัวอย่างนี้เป็นสูตรว่าทุกครั้งที่ตรวจพบแอลกอฮอล์บริษัทไม่ต้องจ่ายสองวัน และไม่ตั้งค่าปรับหรือหักค่าเครื่องตรวจจากค่าจ้างโดยอาศัยข้อความในระเบียบอย่างเดียว

บริษัทควรแยกงบเครื่องมือ การสอบเทียบ ผู้ตรวจและงานทดแทนออกจากข้อเรียกร้องค่าเสียหาย อุบัติเหตุหรือความเสียหายต้องพิสูจน์เหตุและความรับผิด ไม่ใช่นำราคาทรัพย์สินทั้งหมดมาหักทันทีเมื่อมีผลตรวจ การออกแบบขั้นตอนที่เก็บหลักฐานได้ช่วยลดงานตรวจซ้ำและข้อโต้แย้งเรื่องข้อมูลผิดคน

เอกสารก่อนตรวจและหลังตรวจต้องเก็บอะไร

• การประเมินความเสี่ยงของกลุ่มงานและเหตุที่เลือกวิธีตรวจ
• ข้อบังคับ นโยบาย ขั้นตอนปฏิบัติและหลักฐานชี้แจงฉบับที่ใช้จริง
• ฐานการใช้ข้อมูล หนังสือแจ้งและสิทธิการเข้าถึงผลตรวจ
• รายละเอียดเครื่อง ประวัติดูแลหรือสอบเทียบ และคุณสมบัติผู้ตรวจตามวิธีที่ใช้
• วันเวลา หน่วย ผล การยืนยันตัวบุคคลและการตรวจยืนยันที่เกี่ยวข้อง
• คำชี้แจง ข้อทักท้วง มาตรการระหว่างรอผลและเหตุผลการตัดสิน

เก็บผลเดิมก่อนแก้รายการที่ผิด โดยบันทึกว่าแก้ส่วนใด เพราะอะไรและโดยใคร กำหนดระยะเก็บตามวัตถุประสงค์และข้อพิพาท ไม่ติดประกาศรายชื่อผู้มีผลผิดปกติบนบอร์ดเพื่อให้เป็นตัวอย่าง การรายงานสถิติความปลอดภัยควรใช้ข้อมูลที่ลดการระบุตัวบุคคลได้เมื่อไม่จำเป็นต้องเปิดชื่อ

กฎหมายใกล้เคียงที่ต้องตรวจร่วมกัน

ความปลอดภัยเฉพาะกิจการ: งานขับรถ การบินหรืองานที่มีใบอนุญาตอาจอยู่ภายใต้กฎอีกชุดหนึ่ง ต้องตรวจผู้มีอำนาจตรวจ เกณฑ์และวิธีการที่ใช้จริง ไม่ยกอำนาจเจ้าพนักงานจราจรมาเป็นอำนาจของหัวหน้างาน อ่านฐานหน้าที่ทั่วไปใน คำอธิบายกฎหมายความปลอดภัยของกระทรวงแรงงาน

ข้อมูลสุขภาพ: ข้อมูลจากเครื่องตรวจควรอยู่ในระบบที่ควบคุมผู้เข้าถึงและมีเหตุใช้ชัดเจน หากส่งให้ผู้ให้บริการภายนอกต้องตรวจบทบาทและเงื่อนไขการส่งต่อด้วย ดู บริการด้าน PDPA เมื่อต้องจัดแบบแจ้งและข้อตกลงข้อมูลให้สอดคล้องงานตรวจ

ความรับผิดจากอุบัติเหตุ: ผลตรวจเป็นหลักฐานส่วนหนึ่ง ไม่ใช่คำตอบทั้งหมดว่าใครต้องชดใช้เท่าใด ต้องตรวจพฤติการณ์ การควบคุมงานและหลักฐานความเสียหาย แยกจากการหักเงินตามแนวทาง ความรับผิดเมื่อพนักงานทำทรัพย์สินเสียหาย

ทางไปต่อ: ร่างนโยบายตรวจอย่างมีเหตุผล

1. ระบุกลุ่มงานเสี่ยงและกฎหมายเฉพาะที่เกี่ยวข้อง
2. ให้ผู้เชี่ยวชาญช่วยกำหนดวิธีตรวจ เกณฑ์และขั้นยืนยัน
3. ตรวจฐานใช้ข้อมูลสุขภาพพร้อมสิทธิการเข้าถึง
4. ร่างทางคัดค้าน มาตรการชั่วคราวและการส่งต่อสู่วินัย
5. ทดลองขั้นตอน อบรมและประกาศให้ผู้เกี่ยวข้องเข้าใจก่อนใช้

ควรตรวจร่างโดยละเอียดเมื่อจะตรวจทุกตำแหน่ง ใช้ผลตัดสินเลิกจ้าง ส่งข้อมูลนอกบริษัท หรือมีข้อทักท้วงเรื่องวิธีตรวจ หากต้องการจัดระเบียบและแบบบันทึกให้เชื่อมกัน ดู บริการร่างเอกสารแรงงาน และ ติดต่อพร้อมลักษณะงานและวิธีตรวจที่วางแผนใช้ เพื่อกำหนดประเด็นตรวจให้ตรงกิจการ

ผู้เขียน นางสาวจุฑาทิพย์ เตี้ยบัวแก้ว ใบอนุญาตว่าความตั้งแต่ปี 2560

สาขาที่เชี่ยวชาญ: คดีแพ่งและการว่าความ · คดีอาญา · ที่ดินและอสังหาริมทรัพย์

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ