สัญญาทดลองงานเขียนอย่างไร ไม่ให้สร้างปัญหาตอน “ไม่ผ่านทดลองงาน” ฉบับทนาย ปี 2569

เอกสารที่บริษัทใช้กับพนักงานใหม่ทุกคนคือสัญญาทดลองงาน แต่เป็นเอกสารที่หลายบริษัทเขียนเพียงบรรทัดเดียวว่าให้ทดลองงานกี่วัน แล้วจบ พอถึงวันที่ต้องแจ้งว่าไม่ผ่าน จึงตอบไม่ได้ว่าใช้เกณฑ์อะไรตัดสิน บทความนี้อธิบายสถานะทางกฎหมายของการทดลองงาน และจุดที่ต้องเขียนให้ชัดตั้งแต่วันแรก

สัญญาทดลองงานมีสถานะทางกฎหมายอย่างไร

ในทางกฎหมายแรงงานไทย การทดลองงานไม่ได้ทำให้เกิดสัญญาประเภทใหม่ สิ่งที่เกิดขึ้นคือคู่สัญญาตกลงกันว่าจะมีช่วงเวลาหนึ่งสำหรับประเมินความเหมาะสม แต่ตัวสัญญายังเป็นสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา ลูกจ้างทดลองงานจึงมีสิทธิพื้นฐานเช่นเดียวกับลูกจ้างทั่วไป

ผลที่ตามมาคือ การให้พ้นสภาพเพราะไม่ผ่านทดลองงานถือเป็นการเลิกจ้าง ซึ่งต้องบอกกล่าวล่วงหน้าอย่างน้อยหนึ่งรอบการจ่ายค่าจ้างตามมาตรา 17 วรรคสอง หากไม่บอกกล่าวก็ต้องจ่ายเงินแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าตามมาตรา 17/1 และยังมีประเด็นความเป็นธรรมของการเลิกจ้างตามมาตรา 49 แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 ตามมาได้เช่นกัน

คนส่วนใหญ่มักเข้าใจผิดตรงไหน

เข้าใจผิดข้อ 1 — กฎหมายกำหนดให้ทดลองงานได้ 119 วัน · ความจริงคือ ไม่มีมาตราใดกำหนดระยะเวลาทดลองงาน ตัวเลขนี้มาจากการที่มาตรา 118 ให้สิทธิค่าชดเชยเมื่อทำงานติดต่อกันครบ 120 วัน ฝ่ายบุคคลจึงตั้งไว้ที่ 119 วัน · ผลเสียคือ บริษัทเข้าใจว่าเป็นเกณฑ์ตายตัวจนไม่ออกแบบเกณฑ์ประเมินของตัวเอง

เข้าใจผิดข้อ 2 — ยังไม่ผ่านทดลองงาน ให้ออกได้เลยโดยไม่ต้องบอกล่วงหน้า · ความจริงคือ เมื่อเป็นสัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลา หน้าที่บอกกล่าวล่วงหน้าตามมาตรา 17 วรรคสองยังใช้ · ผลเสียคือ ถูกเรียกสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าโดยไม่ได้ตั้งงบไว้

เข้าใจผิดข้อ 3 — ต่อทดลองงานอีกรอบได้เรื่อย ๆ · ความจริงคือ การต่อทดลองงานไม่ได้หยุดการนับอายุงาน เมื่อทำงานติดต่อกันครบ 120 วันก็เข้าเกณฑ์ค่าชดเชยตามมาตรา 118 แล้ว · ผลเสียคือ คิดว่ายังอยู่ในช่วงทดลองงานจึงปลอดภัย ทั้งที่ภาระเงินเกิดขึ้นไปแล้ว

เข้าใจผิดข้อ 4 — เขียนในหนังสือแจ้งเพียงว่า "ไม่ผ่านการประเมิน" ก็พอ · ความจริงคือ ถ้อยคำกว้างแบบนี้พิสูจน์ได้ยากเมื่อไม่มีเอกสารประเมินรองรับ และมาตรา 119 วรรคท้ายปิดทางไม่ให้เพิ่มเหตุใหม่ภายหลัง · ผลเสียคือ เสียข้อต่อสู้ตั้งแต่เอกสารฉบับแรก ดูจุดที่ต้องตรวจก่อนเซ็นหนังสือเลิกจ้าง

เลนส์ทนายยอดทิพย์ธรรม

คนทั่วไปมักเข้าใจว่า ช่วงทดลองงานเป็นช่วงที่บริษัทมีอิสระเต็มที่ จะให้ผ่านหรือไม่ผ่านก็เป็นดุลพินิจของนายจ้าง เพราะยังไม่ได้บรรจุเป็นพนักงานประจำ

แต่ในทางคดี กฎหมายและศาลมักมองว่า คำว่าทดลองงานเป็นเพียงชื่อเรียกช่วงเวลาหนึ่ง สิ่งที่พิจารณาคือบริษัทเคยบอกหรือยังว่าเกณฑ์ผ่านคืออะไร เคยแจ้งระหว่างทางหรือเปล่าว่ายังไม่ถึงเกณฑ์ และให้โอกาสปรับปรุงตามสมควรแล้วหรือไม่

จุดเสี่ยงจริงอยู่ตรงนี้ บริษัทส่วนใหญ่ทำเอกสารเพียงสองจุด คือวันแรกที่เซ็นสัญญา และวันสุดท้ายที่แจ้งผล แต่ช่วงตรงกลางไม่มีอะไรเลย ทั้งที่ช่วงตรงกลางคือช่วงที่พิสูจน์ว่าบริษัทประเมินจริงหรือเพียงตัดสินใจตอนท้าย เมื่ออ่านเอกสารเรียงตามวันที่ จะเห็นช่องว่างนี้ทันที

ทางเลือกที่ควรทำต่อคือ ออกแบบให้มีจุดประเมินระหว่างทางอย่างน้อยหนึ่งครั้ง เช่น กลางช่วงทดลองงาน พร้อมบันทึกว่าแจ้งอะไรและตกลงอะไรกัน เพราะเอกสารเพียงแผ่นเดียวตรงกลางนี้ เปลี่ยนเรื่องราวทั้งชุดจาก "ตัดสินใจแล้วค่อยหาเหตุผล" เป็น "ประเมินมาตลอดตามที่บอกไว้"

สิ่งที่สัญญาทดลองงานต้องเขียนให้ชัด

#	สิ่งที่ต้องเขียน	ถ้าไม่มีจะเกิดอะไร
1	ระยะเวลาทดลองงานและวันเริ่มนับ ระบุวันที่ชัดเจน	นับวันคลาดเคลื่อน ทำให้ข้ามเกณฑ์ 120 วันโดยไม่รู้ตัว
2	เกณฑ์การประเมินที่วัดได้ ทั้งด้านผลงาน ความปลอดภัย และการปฏิบัติตามระเบียบ	ตอบไม่ได้ว่าใช้อะไรตัดสิน และถูกโต้แย้งว่าเป็นดุลพินิจล้วน
3	เกณฑ์ผ่านและไม่ผ่าน บอกล่วงหน้าว่าระดับใดถือว่าผ่าน	พนักงานอ้างได้ว่าไม่เคยรู้ว่าต้องทำถึงระดับไหน
4	จุดประเมินระหว่างทาง อย่างน้อยหนึ่งครั้ง พร้อมผู้รับผิดชอบ	เอกสารมีแต่หัวกับท้าย ทำให้ดูเหมือนตัดสินใจตอนท้าย
5	สิ่งที่บริษัทจะสนับสนุน เช่น การสอนงาน พี่เลี้ยง หรืออบรมก่อนเริ่มงานที่มีความเสี่ยง	ถูกโต้แย้งว่าบริษัทไม่เคยให้โอกาสเรียนรู้จริง
6	ผลลัพธ์ที่เป็นไปได้ เช่น ผ่าน ต่อระยะเวลา หรือไม่ผ่าน โดยเขียนให้อยู่ในกรอบที่กฎหมายรองรับ	ถ้าเขียนว่าไม่ผ่านแล้วให้ออกทันทีโดยไม่จ่ายอะไร จะขัดกับมาตรา 17/1 และเข้าข่ายมาตรา 14/1
7	การอ้างอิงข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน ที่ใช้อยู่จริง	ไม่มีฐานอ้างอิงเมื่อเรื่องเป็นการฝ่าฝืนระเบียบมากกว่าเรื่องผลงาน
8	ช่องรับทราบของพนักงาน ทั้งตอนเริ่มและตอนประเมินแต่ละครั้ง	พิสูจน์ไม่ได้ว่าเคยแจ้งเกณฑ์และเคยแจ้งผลระหว่างทาง

ข้อ 6 ต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะข้อความที่ทำให้นายจ้างได้เปรียบเกินสมควรอยู่ในขอบเขตของมาตรา 14/1 ซึ่งศาลมีอำนาจสั่งให้มีผลใช้บังคับเพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณี · รายการที่ควรมีในสัญญาตั้งแต่ต้นดูเพิ่มได้ที่สิ่งที่สัญญาจ้างพนักงานโรงงานต้องเขียนให้ชัด

เงินที่ต้องเตรียมเมื่อให้พ้นสภาพ

• สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า ตามมาตรา 17/1 หากไม่ได้บอกกล่าวครบตามมาตรา 17 วรรคสอง — เป็นก้อนที่บริษัทลืมบ่อยที่สุดในกรณีทดลองงาน
• ค่าชดเชยตามมาตรา 118 หากทำงานติดต่อกันครบ 120 วันขึ้นไป โดยขั้นแรกคือครบ 120 วันแต่ไม่ถึงหนึ่งปี ดูอัตราเต็มที่ตารางค่าชดเชยตามอายุงาน
• ค่าจ้างค้างจ่ายและวันหยุดพักผ่อนที่ใช้สิทธิได้ ตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด
• กรอบเวลาจ่าย ตามมาตรา 70 วรรคสอง คือภายในสามวันนับแต่วันที่เลิกจ้าง ผิดนัดมีดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปีตามมาตรา 9

ก่อนแจ้งว่าไม่ผ่านทดลองงาน ควรทำอะไร

1. ตรวจวันที่ก่อนเป็นอันดับแรก ว่าถึงวันนี้ทำงานติดต่อกันกี่วันแล้ว เพราะตัวเลขนี้เปลี่ยนภาระเงินทั้งชุด
2. เปิดแฟ้มดูว่ามีเอกสารประเมินระหว่างทางหรือไม่ ถ้าไม่มีเลย ให้พิจารณาต่อระยะเวลาแล้วประเมินให้ถูกขั้นตอนแทนการแจ้งผลทันที
3. แยกให้ชัดว่าเป็นเรื่องผลงานหรือเรื่องวินัย เพราะสองเรื่องนี้ใช้เอกสารคนละชุด ถ้าเป็นเรื่องฝ่าฝืนระเบียบให้ดูองค์ประกอบที่ใบเตือนขาดไม่ได้
4. ตรวจว่าใช้เกณฑ์เดียวกับพนักงานทดลองงานคนอื่น ในตำแหน่งเดียวกันหรือไม่
5. คำนวณเงินทุกก้อนพร้อมกัน แล้ววางกำหนดจ่ายให้ทันกรอบตามมาตรา 70 วรรคสอง
6. ร่างหนังสือแจ้งโดยระบุเหตุที่พิสูจน์ได้ ไม่ใช่เขียนเพียงว่าไม่ผ่านการประเมิน และให้ฝ่ายกฎหมายตรวจถ้อยคำก่อนลงนาม

กรณีแบบไหนที่ควรปรึกษาทนายก่อน

• พนักงานทำงานเกิน 120 วันแล้ว แต่บริษัทยังเข้าใจว่าอยู่ในช่วงทดลองงาน
• บริษัทต่อระยะเวลาทดลองงานไปแล้วหนึ่งรอบหรือมากกว่า
• ไม่มีเอกสารประเมินระหว่างทางเลยตลอดช่วงทดลองงาน
• เหตุจริงเป็นเรื่องฝ่าฝืนระเบียบหรือความปลอดภัย ไม่ใช่เรื่องผลงาน
• พนักงานตั้งครรภ์ อยู่ระหว่างลาป่วย หรือเพิ่งแจ้งปัญหาสุขภาพ
• ตำแหน่งนั้นเป็นระดับหัวหน้างานขึ้นไป ซึ่งมูลค่าความเสี่ยงสูงกว่าปกติ

สำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรม ช่วยอะไรได้บ้าง

ทีมทนายคดีแรงงานของเรารับตรวจและร่างสัญญาทดลองงานพร้อมแบบประเมินที่ผูกกันเป็นชุดเดียว ตั้งแต่เกณฑ์วัด จุดประเมินระหว่างทาง ไปจนถึงหนังสือแจ้งผล เพื่อให้ฝ่ายบุคคลใช้ได้ทุกตำแหน่งโดยไม่ต้องคิดใหม่ทุกครั้ง

จุดที่สำนักงานเน้นเป็นพิเศษคือการจัดระบบเอกสารและพยานหลักฐานตั้งแต่ต้น เพราะช่วงทดลองงานเป็นช่วงสั้นที่สุดที่บริษัทมี การเริ่มเก็บเอกสารช้าไปหนึ่งเดือนจึงแปลว่าไม่เหลือเวลาแก้แล้ว

สรุป

สัญญาทดลองงานไม่ใช่สัญญาที่ทำให้บริษัทมีอิสระเต็มที่ เพราะเป็นสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา การให้พ้นสภาพจึงเป็นการเลิกจ้างที่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้า และเมื่อทำงานติดต่อกันครบ 120 วันก็เข้าเกณฑ์ค่าชดเชยตามมาตรา 118 แล้ว ส่วนตัวเลข 119 วันเป็นแนวปฏิบัติของฝ่ายบุคคล ไม่ใช่ระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด สิ่งที่ตัดสินผลจริงจึงไม่ใช่จำนวนวัน แต่คือมีเกณฑ์ที่บอกล่วงหน้าและมีการประเมินระหว่างทางหรือไม่ ตัวบทล่าสุดตรวจได้ที่ฐานข้อมูลกฎหมายแรงงาน กระทรวงแรงงาน และแนวปฏิบัติที่กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน โดยควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดก่อนนำไปใช้ทุกครั้ง

หากบริษัทกำลังจะแจ้งผลทดลองงาน ปรับแบบประเมิน หรือเลิกจ้างพนักงาน ควรให้ฝ่ายกฎหมายตรวจเอกสารก่อนดำเนินการ เพราะความเสี่ยงส่วนใหญ่เกิดจากเอกสารที่จัดทำไว้ตั้งแต่ต้น ไม่ใช่เฉพาะวันที่เกิดข้อพิพาท ปรึกษาทีมทนายของสำนักงานกฎหมายยอดทิพย์ธรรม โทร 081-327-8551 | LINE @995iqtpa หรือนัดหมายปรึกษาที่นี่

ข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

• ⚠️ การทดลองงาน ⭐ — กฎหมายแรงงานไทยไม่ได้กำหนดระยะเวลาทดลองงานไว้เป็นการเฉพาะ และการทดลองงานไม่ทำให้เกิดสัญญาประเภทใหม่ · ยังเป็นสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา ลูกจ้างทดลองงานจึงมีสิทธิพื้นฐานเช่นเดียวกับลูกจ้างทั่วไป
• พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118 ⭐ — สิทธิได้รับค่าชดเชยเริ่มต้นเมื่อลูกจ้างทำงานติดต่อกันครบ 120 วัน แต่ไม่ครบหนึ่งปี ซึ่งเป็นที่มาของแนวปฏิบัติ "ทดลองงาน 119 วัน" ของฝ่ายบุคคล (เป็นแนวปฏิบัติ ไม่ใช่ตัวเลขตามกฎหมาย)
• มาตรา 17 วรรคสอง และ มาตรา 17/1 ⭐ — การบอกเลิกสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลาต้องบอกกล่าวล่วงหน้าอย่างน้อยหนึ่งรอบการจ่ายค่าจ้าง มิฉะนั้นต้องจ่ายเงินแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า · ใช้กับกรณีไม่ผ่านทดลองงานด้วย
• มาตรา 119 — เหตุที่นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเป็นไปตามที่กฎหมายกำหนด · "ไม่ผ่านการประเมิน" ไม่ได้อยู่ในเหตุเหล่านั้น
• มาตรา 119 วรรคท้าย ⭐ — ถ้าไม่ระบุข้อเท็จจริงอันเป็นเหตุที่เลิกจ้างไว้ในหนังสือบอกเลิกสัญญาจ้าง หรือไม่ได้แจ้งเหตุขณะเลิกจ้าง จะยกเหตุนั้นขึ้นอ้างในภายหลังไม่ได้
• มาตรา 14/1 — สัญญาจ้าง ข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่งของนายจ้างที่ทำให้นายจ้างได้เปรียบลูกจ้างเกินสมควร ศาลมีอำนาจสั่งให้มีผลใช้บังคับเพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณี
• มาตรา 70 วรรคสอง และ มาตรา 9 — กรณีเลิกจ้าง ให้จ่ายค่าจ้างและเงินที่กำหนดภายในสามวันนับแต่วันที่เลิกจ้าง · ผิดนัดต้องเสียดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปี
• มาตรา 108 — นายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่สิบคนขึ้นไปต้องจัดให้มีข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานเป็นภาษาไทย ครอบคลุมวินัยและโทษทางวินัยด้วย · หากเหตุเป็นการฝ่าฝืนระเบียบ ต้องอ้างข้อบังคับฉบับที่ใช้อยู่จริง
• มาตรา 49 แห่ง พ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 — การเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรม ใช้กับลูกจ้างทดลองงานได้เช่นกัน และเป็นคนละประเด็นกับค่าชดเชย

คำถามที่พบบ่อย

กฎหมายกำหนดให้ทดลองงานได้กี่วัน

ไม่มีมาตราใดกำหนดระยะเวลาทดลองงานไว้เป็นการเฉพาะ บริษัทจึงกำหนดเองได้ตามความเหมาะสมของงาน ตัวเลข 119 วันที่ใช้กันแพร่หลายเป็นแนวปฏิบัติของฝ่ายบุคคลที่ผูกกับเกณฑ์ในมาตรา 118 ซึ่งให้สิทธิค่าชดเชยเมื่อทำงานติดต่อกันครบ 120 วัน สิ่งที่สำคัญกว่าจำนวนวันคือมีเกณฑ์ประเมินที่บอกล่วงหน้าและมีการประเมินระหว่างทางหรือไม่

ไม่ผ่านทดลองงาน ต้องบอกล่วงหน้าไหม

ต้องบอกกล่าวล่วงหน้า เพราะการทดลองงานยังเป็นสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา หน้าที่ตามมาตรา 17 วรรคสองจึงยังใช้ หากไม่บอกกล่าวก็ต้องจ่ายเงินแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าตามมาตรา 17/1 เงินก้อนนี้เป็นก้อนที่บริษัทลืมบ่อยที่สุดในกรณีทดลองงาน จึงควรตั้งงบไว้ตั้งแต่ต้น

ทำงานเกิน 120 วันแล้วแต่ยังทดลองงานอยู่ ต้องจ่ายค่าชดเชยไหม

สิทธิค่าชดเชยตามมาตรา 118 ผูกกับระยะเวลาทำงานติดต่อกัน ไม่ได้ผูกกับชื่อเรียกสถานะว่าเป็นพนักงานทดลองงานหรือพนักงานประจำ เมื่อทำงานติดต่อกันครบ 120 วันขึ้นไปก็เข้าเกณฑ์ขั้นแรกแล้ว การต่อระยะเวลาทดลองงานจึงไม่ได้ทำให้ภาระเงินหายไป และควรคำนวณให้ครบก่อนตัดสินใจทุกครั้ง

ต่อระยะเวลาทดลองงานได้ไหม

ทำได้และเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยกว่าการแจ้งไม่ผ่านทั้งที่ไม่มีเอกสารประเมิน แต่ต้องเข้าใจว่าการต่อระยะเวลาไม่ได้หยุดการนับอายุงาน และควรทำเป็นลายลักษณ์อักษรพร้อมระบุเหตุผล เกณฑ์ที่ยังไม่ถึง และสิ่งที่บริษัทจะสนับสนุนเพิ่ม เพื่อให้การต่อเวลานั้นแสดงว่าบริษัทตั้งใจให้ผ่านจริง

เขียนในสัญญาว่าไม่ผ่านทดลองงานให้ออกทันทีโดยไม่จ่ายอะไร ได้ไหม

เป็นข้อความที่มีความเสี่ยงสูง เพราะขัดกับหน้าที่บอกกล่าวล่วงหน้าตามมาตรา 17 วรรคสองและมาตรา 17/1 และหากลูกจ้างทำงานครบ 120 วันแล้วก็ยังมีสิทธิค่าชดเชยตามมาตรา 118 นอกจากนี้ข้อสัญญาที่ทำให้นายจ้างได้เปรียบเกินสมควรยังอยู่ในขอบเขตของมาตรา 14/1 จึงควรให้ฝ่ายกฎหมายตรวจถ้อยคำก่อนนำแบบฟอร์มไปใช้ทั้งองค์กร

ผู้เขียน นายเอกราช ทิพย์แมม คดีครอบครัว มรดก และหนี้สิน

สาขาที่เชี่ยวชาญ: ครอบครัว · มรดกและพินัยกรรม · หนี้สินและบังคับคดี

ดูประวัติทีมทนายความ →

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะคดี ผลทางกฎหมายขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง เอกสาร และพยานหลักฐานของแต่ละกรณี ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินเรื่องของท่านโดยเฉพาะ